Het had geen zin er tegenin te gaan. Wat kan ik eraan doen dat in korte tijd medewerkers van James Bond-films doodgaan? Niet dat ik er op aas (al ben ik al lang blij dat er eindelijk weer eens wat te melden valt rond James Bond), maar ik houd de doden wel nauwlettend in de gaten. Het hele jaar door en in aanloop naar het jaareinde helemaal. Dan is het namelijk tijd voor de lijstjes. En een daarvan is de dodenlijst.

In mijn geval is dat een filmpje. Onder begeleiding van John Barry’s instrumentale versie van We Have All the Time in the World komen de overledenen van dit jaar nog één keer tot leven; opdat wij niet vergeten. Als eerbetoon wat zij in meer of mindere mate hebben betekend voor de Bond-films. Soms is dat een snipper als (edel)figurant, de andere keer is dat Sean Connery in hoogst eigen persoon.

De frustratie zit hem in de incompleetheid. Zo overleed vorig jaar september actrice Yvonne Shima, sister Lily uit Dr. No (1962). Dat nieuws werd pas in maart dit jaar wereldkundig gemaakt. Bummer! Die had dus bij het lijstje van vorig jaar gemoeten, bij de overlijdens van 2024 kun je volgens mijn autistische brein geen dode uit 2023 plaatsen, hoe graag ik haar ook had geëerd.

De late bekendmaking van Shima’s dood heeft te maken met nalatigheid van haar nabestaanden, shame on them, niet met onoplettendheid van mijn kant. Zoals wel het geval bij Burt Metcalfe, agent Maxwell in Diamonds Are Forever (1971). Hij overleed in 2022. Ik kwam daar echter pas in 2023 achter. Waarschijnlijk heb ik over zijn naam heen gelezen, want Metcalfe was als producent van de tv-serie M*A*S*H wereldberoemd. Toch deed zijn naam mij in relatie tot James Bond geen belletje rinkelen. Shame on me.

Dit jaar zal het mij niet gebeuren dat ik iemand als Antonio Salines over het hoofd zie; zoals dus gebeurde in 2021. Hij was het oude mannetje in de Fiat die in Spectre (2015) door Bond door de Via Plauto in Rome werd geduwd. Ik heb inmiddels heel IMDb van achter naar voren gedubbelcheckt en ben nog een aantal namen tegenkomen die ik dit jaar had gemist. De teller komt daarmee op dit moment op vijftien. En laat het maar zo blijven, want de video ziet er prachtig uit. De rest wacht maar even met doodgaan tot volgend jaar.

Wie nog lang niet mag gaan, viert deze maand zijn tachtigste verjaardag. Het zal niemand zijn ontgaan dat onze Jeroen, de beschermheer van mijn Bond Blog, een hele grote kaars mag uitblazen. Zo kwam hij aan het woord in talkshows op radio en tv en in een heus jubileuminterview door nationaal feestvarken Wilfried de Jong, die hetzelfde eerder deed met onze koning.

In de aankondiging naar deze Krabbé-tv-special gaf De Jong aan: „Door onze ontmoeting heb ik een andere Jeroen Krabbé ontdekt. Welke dat is, verklap ik niet. Dat mag de kijker zelf ontdekken.” Een quote waar ik me nogal over heb opgewonden. Wilfried de Jong is de zoveelste die Jeroen Krabbé een arrogante eikel vindt. Vond. Een charmante goedlachse allemansvriend wiens vocabulaire voornamelijk bestaat uit het woordje ‘ik’. Maar als íemand recht heeft om te pochen met zijn internationale roem, is het onze Jeroen wel. Want hij heeft het mooi wel allemaal voor elkaar gekregen.

De enige die hem een eikel mag vinden is zijn rots in de branding, zijn vrouw Herma. Die het mede mogelijk heeft gemaakt dat haar echtgenoot heeft kunnen stralen op de wereldpodia. Wat die vrouw heeft moeten doorstaan, getuige de biografie Krabbé dat recentelijk is uitgekomen; door storm en wind is ze naast hem blijven staan en zij is het die ondanks veelvuldige afwezigheid van de vader des huizes hun gezin heeft weten te managen.

Zoals die middag eind juni 1986 waarin Jeroen Krabbé te horen kreeg dat hij de rol van Koskov had bemachtigd. Vol ongeloof belde hij vanuit Londen naar huis om de blijde boodschap te verkondigen. Vrouwlief bleek weinig onder de indruk, het was op dat moment immers spitsuur in huize Krabbé en zij had op dat moment wel iets anders omhanden. Hartstikke leuk natuurlijk, voor haar man, maar praktisch gezien moest er ook gewoon voedsel in drie kindermonden worden gestopt.

De biografie van Krabbé is een prettig leeswerk, of luisterwerk zoals in mijn geval. Kort na publicatie heb ik het boek in één adem uitgeluisterd. Mijn weekend was om voordat ik er erg in had. James Bond wordt veelvuldig aangehaald in de biografie; het startsein van zijn internationale carrière. Ik heb kort daarop met mijn kinderen The Fugitive (1993) opnieuw bekeken. Een film die welhaast beter is dan de beste Bond-film. De sfeer die in hoge mate wordt bepaald door de muziek van James Newton Howard spreekt mij bijzonder aan. Hét voorbeeld van een lekkere Amerikaanse blockbuster. En het vervult mij altijd met trots als de naam ‘Jeroen Krabbe’ in de begintitels verschijnt. Inderdaad, ‘Krabbe’, tot grote hilariteit van de kinderen.

De dag daarop was Left Luggage (1998) aan de beurt. Bij de eerste beelden van het jongetje Simcha welden de tranen in mijn ogen al op, dit had ik nooit eerder zo ervaren. Wellicht dat dat kwam omdat ik de film voor het eerst met mijn eigen kroost bekeek. Al stoorde ik mij, met name aan het begin van de film, aan de semi-komische verhandelingen die naar mijn smaak te kolderiek worden gespeeld door hoofdrolspeelster Laura Fraser. Verder blijft deze film een pareltje met alleen maar prachtige koppen van Isabella Rossellini, Maximilian Schell, Chaim Topol en Jeroen Krabbé zelf. En Adam Monty als de vertederende Simcha. Ik heb het niet droog kunnen houden.

Omdat ik toch in de Krabbé-groef zat, ben ik zijn nieuwe schilderserie over René Matisse, nee, Henri Matisse maar eens gaan bekijken. Daar is Jeroen te zien als een kind in een snoepwinkel. Niet iedereen wil daarin mee, maar zijn aanstekelijke enthousiasme is oprecht, zo ís hij gewoon. Jeroen Krabbé is boven alles een lieve man die zich na tachtig jaar nog steeds kan verwonderen in een langlopende carrière waarin hij vooral leuke dingen heeft gedaan en er zelf nogal verbaasd over is dat híj dat heeft mogen meemaken. En dat is wat Wilfried de Jong zo verbaasde: Jeroen Krabbé speelt niet de rol van Jeroen Krabbé, hij is echt zo. Een goed mens. Een lieverd.

Kortom, je zult van mij geen doden meer zien op Instagram. Met plezier stuur ik berichten de wereld in over de nieuwe soundtrack-cd’s van Moonraker (1979) en The Man with the Golden Gun (1974). Oppervlakkige meuk, maar o zo leuk. Want Moonraker is dé James Bond-soundtrack waar smachtend naar uit werd gekeken. En daar verscheen op een zonnige vrijdagochtend 29 november zomaar in mijn tijdlijn de aankondiging van La-La Land Records. Ik had de slapers nog maar amper uit mijn ogen gewreven of daar stond het echt. Ik kon het bijna niet geloven.

Blijft er één quizvraag over waarvan het antwoord rond 31 december wordt onthuld: welke vijftien namen staan er op mijn dodenlijst van 2024? Opdat wij niet vergeten.

Het bericht Column: Opdat wij niet vergeten verscheen eerst op James Bond Nederland.

001: Uitstel, maar geen afstel

Nu we No Time To Die hebben gezien, zou je het bijna vergeten. Maar dit jaaroverzicht begint toch echt met een laatste uitstel van de 25^ste film. Gert-Jan schreef op 8 januari nog een krachtig opiniestuk: wat hem betreft was uitstel niet aan de orde. Alsof de duivel ermee was gemoeid, klonk op 22 januari het antwoord: No Time To Die was uitgesteld tot 7 oktober 2022. Het laatste uitstel was gelukkig geen afstel. Doorheen het jaar werd er nog flink gedebatteerd: was verder uitstel nodig? Was dat handiger voor de box office? Moest men de première wel laten doorgaan? EON Productions was zoals altijd onverstoorbaar, en uiteindelijk ging alles gewoon door. De release van NTTD werd zelfs nog naar voren gehaald, met een première op 28 september en een algemene release in Nederland en België op 30 september.

En daar stonden we dan, strak in het pak, op de vooravond van een nieuwe Bond-film. James Bond Nederland was erbij: Gosse en Joey trokken naar de World Premiere in Londen, terwijl Jorrit en Hayco over de zwarte loper schreden in Amsterdam. De spanning was te snijden, de verwachtingen lagen hoog. Dat had ook de Nederlandse media begrepen: een hoop interviews en een redactie op topsnelheid was het gevolg. En terwijl we al door het dolle heen waren met twee trailers, moest het allemaal nog komen…

002: James Bond is dead, long live James Bond

Een mokerslag. Een tweedeling. Het einde van No Time To Die verdeelde de community. Was dit de enige mogelijke uitkomst, of een schandelijke smet op de filmreeks? Dat proces wil ik in dit jaaroverzicht niet opnieuw gaan voeren, maar feit is wel: James Bond had nu voor het eerst een definitief einde. Daniel Craig sloot zijn Bond-carrière af met de dood van zijn personage. En dat deed wat met fans. Van ongeloof over verdriet, woede… Zowel Gosse als ikzelf beschreven onze emoties na het zien van No Time To Die. Jorrit tikte een geweldige recensie zonder iets weg te geven. Op social media hield iedereen zich netjes aan de #NoTimeForSpoilers. Maar eens het merendeel van de fans de film had gezien, gingen alle remmen los.

De dood van Bond had wel wat uitleg nodig. Na heel wat analyses kwam er ook meer uitleg van regisseur Cary Fukunaga, producenten Barbara Broccoli & Michael G. Wilson en Daniel Craig zelf. Het was altijd al het plan, klonk het. Of eerlijker: het heeft altijd wel ergens op de plank gelegen en is er nu afgehaald, concludeerde Jasper. Wat je er ook van mag vinden, het was duidelijk: Daniel Craig zwaaide definitief af. En dat ging niet onopgemerkt voorbij: Craig kreeg een ster en eretekens, en wij hielden er een terugblik met een fraaie documentaire aan over. No Time To Die beloofde ons wederom dat James Bond terugkeert. Hoe en wanneer blijft nog gissen. Maar dat er een nieuwe Bond komt, is zeker.

003: De verkoop van de Leeuw

En de toekomst van Bond lijkt ook financieel een stuk zekerder te worden. Na lang gedoe en speculaties werd op 26 mei opeens bekend gemaakt dat Amazon het noodlijdende MGM had gekocht. Of correcter: Amazon heeft de intentie om MGM te kopen. De gigant heeft daar 8,45 miljard dollar voor over. Net zoals bij de deal tussen Disney en Fox gaat het proces vrij langzaam, en moet het licht nog op groen worden gezet vanuit politieke hoek. Maar de intentie is er. Amazon wil MGM kopen en wordt dan mede-eigenaar van James Bond.

Wat dat in de praktijk betekent voor de Bond-reeks blijft nog even koffiedik kijken. Barbara Broccoli veegde doorheen het jaar al een paar dingen resoluut van tafel: spin-offs komen er niet, James Bond verkast niet naar je televisiescherm en nieuwe films komen altijd eerst uit in de bioscoop. De MGM-bazen hopen om mee te mogen naar Amazon. De zoektocht naar Bond nummer 7 begint in 2022. Als het van EON afhangt, blijft alles bij het oude. Benieuwd of dat ook klopt.

004: Literaire vernieuwing

Die andere belangrijke poot van James Bond, de boeken, zat ook niet stil. Ian Fleming Publications deed wat EON niet doet en kondigde een spin-off trilogie aan van auteur Kim Sherwood. De Double-O-boeken volgen 00-agenten, M en Moneypenny op zoek naar een vermiste James Bond. Ook Anthony Horowitz had nieuws: hij had zijn derde Bond-boek af. In zijn boek, With a Mind to Kill, wordt Bond verdacht van de moord op M, en krijgt hij opnieuw te maken met SMERSH. Beide concepten zijn gewaagd en vernieuwend, en tegelijk ook voor volgend jaar.

Wie zijn Bond-boeken liever traditioneel houdt, werd ook op zijn wenken bediend. The Folio Society kwam met een prachtig geïllustreerde versie van The Man With The Golden Gun (1965). Fay Dalton maakte andermaal schitterende tekeningen, en Merlijn was onder de indruk. Ook de naslagwerken over de Bond-films ontsnapten niet aan een nauwkeurige blik van Merlijn: er was James Bond’s DB5 met de geschiedenis van de bekende Aston Martin, No Time To Die: Making of the Film en een hoop andere boeken. Het kroonjuweel was echter een herziene uitgave van The James Bond Archives. Het naslagwerk van Taschen kreeg een update met No Time To Die, en Merlijn nam uitgebreid de tijd om het boek te bespreken. Niet voor in je boekenkast, wél voor op de salontafel!

005: In loving memory

Waar vreugde is, is ook verdriet. Ook in dit jaaroverzicht moeten we even aandacht hebben voor heel wat mensen die een bijdrage hebben geleverd aan James Bond, op de meest uiteenlopende manieren. Het jaar begon met de dood, de toch-niet-dood en uiteindelijk dan toch de dood van Tanya Roberts. Het was een merkwaardig einde voor de leading lady uit A View To A Kill (1985). We verloren dit jaar ook Yaphet Kotto, die op zulke imponerende wijze gestalte gaf aan Dr. Kananga en Mr. Big in Live And Let Die (1973). Kotto was Bonds eerste Afro-Amerikaanse tegenstander: Merlijn blikte terug. Ook herdachten we Jack Hedley (Timothy Havelock en Max in For Your Eyes Only, 1981) en Frank McRae (Sharkey in Licence To Kill, 1989).

Ook dit jaar verloren we mensen achter de schermen: regisseur Michael Apted, die The World Is Not Enough (1999) in goede banen leidde, stierf in januari. Stuntlegendes Rémi Julienne en Doug Robinson verlieten ons ook. Auteur John Pearson, die een fictieve biografie over Bond schreef, werd 91. En ook tekstschrijver Leslie Bricusse overleed, in oktober. Op de verjaardag van Sean Connery, 25 augustus, herdachten we de oer-Bond die ons een jaar geleden verliet. Merlijn schreef over het begin en Dr. No (1962).

006: Voor mij de special, alsjeblieft

Een jaaroverzicht van 2021 is ook even stilstaan bij alle uitzonderlijke specials die we als James Bond Nederland hebben gemaakt in het afgelopen jaar. Jorrit nam de proef op de som en genoot van de kokossmaak in de Blackwell 007 rum. Merlijn hield het geschikt voor kinderen en fotografeerde de Playmobil DB5 vanuit alle hoeken, terwijl zijn zoontje een eerste Bond-ervaring had.

Gosse zocht het weer wat verder. Hij bleef na de première van No Time To Die nog even plakken in Londen, waar hij de Bond-sfeer van Turnbull & Asser en Rules ging opsnuiven. Gert-Jan had een fascinerend interview met regisseur Martin Koolhoven. Die gaf zijn eigenzinnige kijk op film en Bond, te lezen in twee delen. Ik liet mijn emoties de vrije loop en vertelde over mijn reactie op No Time To Die, met de nodige spoilers.

Heb je trouwens onze volledige interviewreeks met de makers en acteurs van No Time To Die al eens gezien? In een 21-delige serie komen onder anderen Daniel Craig, Rami Malek, Lashana Lynch, Jeffrey Wright, Gregg Wilson en Hans Zimmer aan het woord. Bekijk hem hieronder.

Als klap op de vuurpijl lanceerden we nog een waanzinnige winactie. We mogen de Nokia XR20 van Nomi uit No Time To Die weggeven! Wat je daarvoor moet doen? Je inschrijven op onze nieuwsbrief! Deelnemen kan nog tot zondag 2 januari om 13:00u. Alle info lees je hier.

007: De kristallen website

Op 14 november vierden we het kristallen jubileum van James Bond Nederland. De site bestaat dit jaar 15 jaar. Merlijn nam ons mee in de geschiedenis van JBN. Van de première van Casino Royale (2006) naar jonge jongens in Aston Martins, van filmbeurzen naar verre reizen. Jorrit blikte daarna geregeld terug: de reis naar Praag, de wereldpremière van Quantum of Solace (2008), de Defender en de Saab. Ook ik werd meegezogen in het verhaal. Want ook ik wist nog niet alles over de geschiedenis van JBN. Een DB5 naar Londen halen: dat verhaal, of haast legende, kende ik wel. De andere verhalen heb ik ook pas ontdekt.

Een jaaroverzicht is een terugblik. Sta me toe om dat ook even persoonlijk te doen. Terwijl de redactie herinneringen ophaalde aan 15 jaar JBN, ging het bij mij dagen. Ik maakte nu, sinds mijn eerste artikel op 21 september, deel uit van een website met een rijke historie. Een website die langer bestaat dan dat ik me James Bond-fan kan noemen. En daar kan ik enkel dankbaar voor zijn. Dus: dank je wel, Jorrit, Merlijn, Gosse, Joey, Johan, Hayco, Allard, Gert-Jan en Jasper, dat ik aan mocht sluiten bij een geweldig fijne en toffe groep. Dank voor het vertrouwen, de steun en de goede raad. Op naar volgend jaar!

En ook dank aan jou, beste lezer. Dank voor weer een mooi Bond-jaar, dank voor de reacties onder artikelen. Dank voor de likes en hartjes op social media. Dank voor het kijken naar de filmpjes ons YouTube-kanaal. Samen gaan we 2022 in, het jubileumjaar. Een jaar waarin we nog wel een paar keer achterom zullen kijken, maar zeker ook vooruit. James Bond will return, en wij ook. Een heel fijn 2022!

Het bericht Jaaroverzicht: 2021 in 007 momenten verscheen eerst op James Bond Nederland.