Drie jaar geleden publiceert Gosse zijn reisverslag over de From Russia with Love-locaties in Istanboel. Dat doet hij naast in tekst ook op video. Het levert een prachtige verslag op uit het hart van de Turkse stad.

Ik weet nog dat Gosse zijn plannen voor het reisverslag met me deelde. Het enthousiasme druipt ervan af. In de video neemt Gosse je mee langs een aantal locaties uit de tweede James Bond-film From Russia with Love (1963).

Sean Connery speelt de rol van James Bond, 007 en krijgt als taak de Lektor te stelen. Deze Russische coderingsmachine geeft de Britten de kans om bij hun operaties mee te kijken en ze een stap voor te zijn.

Origineel artikel

Afgelopen week was ik met vakantie naar Istanboel. Alle voorbereiding tijdens de afgelopen weken kwam goed van pas, want natuurlijk bezocht ik daar een aantal James Bond-locaties. Hoewel ik ben gestopt bij een aantal plekken uit The World Is Not Enough (1999) en Skyfall (2012), stond From Russia with Love (1963) tijdens deze trip centraal.

Tijd en locaties

Hoewel Istanboel een grote stad is met meer dan 15 miljoen inwoners, liggen de meeste interessante locaties gelukkig dichtbij elkaar. Ik ben zo’n twee dagen bezig geweest om mijn favoriete plekken rustig te bezoeken, al kan ik je aanraden om wat langer te blijven als je niets wil overslaan. De meeste locaties zijn nog goed herkenbaar, al is het natuurlijk onvermijdelijk dat 60 jaar later het nodige is veranderd in de stad.

Veel locaties liggen in het historische centrum, in Eminönü of het naastgelegen district Fatih. Hier kun je bijvoorbeeld de schuilplaats van Rosa Klebb zien, de plek waar Krilencu wordt neergeschoten of de Hagia Sophia. Ook de Grote Bazaar is er te vinden. Een aantal locaties liggen op wat grotere afstand, zoals bijvoorbeeld het kasteel met de zeven torens, Yedikule. Al is Yedikule zeker een aanrader. Zelf ben ik niet langsgegaan bij Kız Kulesi (de Meisjestoren), maar ik kan me goed voorstellen dat ook die plek het bezoeken waard is. Mocht je meer willen weten over de locaties, lees dan deze artikelen of kijk de video bovenaan de pagina.

Locaties die niet in de video voorkomen

Helaas had ik niet de tijd om elke locatie in Istanboel te bezoeken. Zo heb ik de ondergrondse waterroute van Kerim Bey gemist en kan ik – zoals ik net al schreef – de Kız Kulesi nog niet van mijn lijstje afstrepen. Voor de Basilica Cisterne stond een lange rij in de brandende zon. Helaas hadden we geen kleine parasol bij ons en hadden we geen tijd om lang te wachten, maar hou hier rekening mee als je de basiliek ooit wil bezoeken. Wel ben ik op de Galatabrug geweest, waar Tatiana overheen loopt. Hoewel het uitzicht nog ongeveer hetzelfde is, is de brug zelf erg veranderd. Er zijn veel cafeetjes en je hebt een mooi uitzicht op de stad.

Ook met een bezoek aan de Kız Kulesi ben je waarschijnlijk één à twee dagdelen bezig. Ik weet niet hoe makkelijk het vervoer is, maar een tocht heen en terug op het water duurt toch vaak langer dan dezelfde afstand op het vaste land. Nu zit er tegenwoordig ook een restaurant in de toren, dus je zou je bezoek kunnen combineren met een lunch of diner.

Audi vs. Land Rover

Ik heb in Istanboel ook wat plekken uit Skyfall bezocht. Zoals het oude gebouw van de Deutsche Bank, dat tegenwoordig een hotel is. Dit is zowat het eerste shot van de film wat daadwerkelijk in de stad plaatsvindt. De portier van het hotel die ik sprak wist dat het een James Bond-locatie is. Hij vond het dan ook geen probleem als ik er een foto nam en ging zelfs even naar binnen. Iets verderop ligt ook het plein waar de Audi omver wordt gereden door de Land Rover, maar daar is weinig van te herkennen. Vooral omdat deze plek voor de film erg was aangekleed en de snelle actiescenes ervoor zorgen dat je weinig van het plein terugziet.

Een andere locatie komt niet uit de films, maar wel uit het boek From Russia, with Love (1957). Daarin rijdt Bond onder het Aquaduct van Valens door. Dit ligt tussen de plekken waar Krilencu wordt neergeschoten en de route die Tatiana neemt naar Rosa Klebb.

Productiedesign van Syd Cain

Het set-ontwerp voor deze film kwam van Syd Cain, omdat Ken Adam niet beschikbaar was vanwege verplichtingen voor Stanley Kubricks Dr. Strangelove (1964). Eerder werkte Cain voor Dr. No (1962) al aan de draak op wielen, al waren de producenten vergeten om zijn naam toe te voegen aan de title sequence. Als vergoeding kreeg hij daarom van Albert R. Broccoli een gouden pen. Zijn naam toevoegen aan de credits zou te veel geld kosten.

Voor From Russia with Love ontwierp hij een $ 150.000 kostende set voor een schaakwedstrijd, die het schaakbordmotief door de hele kamervloer herhaalde. Het plafond werd op kleinere schaal geverfd en later over het beeld heen geplakt, omdat het te duur zou zijn om echt te bouwen. Vreemd genoeg wordt Cain voor deze Bond-film Art Director genoemd en niet Production Designer. Hij werkte hierna aan meerdere James Bond-films en ontwierp talloze gadgets, waaronder Bonds aangepaste aktetas voor deze film en de giftige SPECTRE-schoen. Maar hij ontwierp bijvoorbeeld ook Ernst Stavro Blofelds Piz Gloria, Bonds magnetische polshorloge in Live and Let Die (1973) en het satellietwapen GoldenEye voor de gelijknamige film uit 1995.

Overige plekken die het bezoeken waard zijn

Kasteel Yedikule komt, behalve een snel shot als Bond en Kerim Bey naar het gypsykamp rijden, niet voor in de film. Toch is het leuk om binnen een kijkje te nemen. De binnenkant heeft veel weg van de set die werd nagebouwd op Pinewood Studios. Het kasteel zelf biedt een prachtig uitzicht over de stad en de Bosporus. Ook een gebied ten noorden van waar de Bond-films zijn opgenomen, Bebek, is erg leuk. Het is er heel groen en je kan nog veel gedecoreerde houten huizen vinden. Mocht jij of je familie iets buiten de Bond-bubbel willen doen, neem daar dan zeker een kijkje. Je hebt er veel lekkere lokale restaurantjes en met een beetje mazzel kun je er een bootje huren. Welke locaties je ook kiest, Istanboel is voor elke liefhebber van James Bond een aanrader!

Het bericht Opnieuw genieten: De locaties van From Russia with Love in video verscheen eerst op James Bond Nederland.

In 1963 wordt Bonds elegantie in één klap vereeuwigd. Voor de promotieshoot van From Russia with Love (1963) poseert Sean Connery in een strak gesneden Sinclair-smoking, met een Walther-luchtdrukpistool en gouden, gegraveerde manchetknopen. In één serie foto’s wordt vastgelegd wat James Bond voortaan betekent voor stijl op het witte doek.

De cinematografische wereld leert Bond het jaar daarvoor kennen. Dr. No introduceert de spion, maar het is deze fotoreeks voor zijn tweede filmavontuur die het beeld van 007 definitief vormt: de koelbloedige, moderne gentleman die decennialang als stijlicoon blijft fungeren.

Comfortabele elegantie

Centraal staat Sinclairs midnight-blue dinner jacket met sjaalkraag. Meer dan alleen smoking, het groeit het uit tot een verlengstuk van het personage. De bijna inktblauwe tint geeft Connery een silhouet dat tegelijk scherp en ontspannen is. De zachte ronding van de sjaalkraag ademt dat waar Sinclair zelf in gelooft: “comfortabele elegantie”.

Ook de details vertellen een verhaal. De nonchalant gehanteerde Walther koppelt finesse aan gevaar, een combinatie die voor Bond vanzelfsprekend is. Maar het zijn juist de ovale manchetknopen, discreet voorzien van de initialen J.B., die het beeld compleet maken. Een klein gebaar, maar een groot statement.

Tweede samenwerking Deakin & Francis

Diezelfde manchetknopen worden nu opnieuw tot leven gewekt. Anthony Sinclair werkt voor de tweede keer samen met Deakin & Francis, na de succesvolle heruitgave van de engine-turned knopen uit Dr. No en later Goldfinger. Deze nieuwe interpretatie, verkrijgbaar in 18-karaats goud of sterling zilver, kan worden voorzien van de initialen van de drager. Een subtiele manier om een stukje filmgeschiedenis aan de eigen garderobe toe te voegen.

Wat begint als promotiefotografie voor From Russia with Love, groeit uit tot de blauwdruk van de Bond-esthetiek. Het samenspel van vakmanschap, ingetogen luxe en doelgericht design bepaalt nog altijd hoe we ‘Bondiaans’ stijlgevoel herkennen. Zestig jaar later blijft die ene fotoshoot een van de meest invloedrijke modemomenten uit de filmgeschiedenis. Een hommage aan precisie, vakmanschap en culturele verbeeldingskracht.

Zelf dragen

De nieuwe Monogrammed Cufflinks zijn verkrijgbaar in sterling zilver of 18-karaats goud. Dragers kunnen (tot drie letters) hun eigen initialen laten graveren of kiezen voor een verwijzing naar Bonds iconische ‘J.B.’.

Je kan de manchetknopen hier bekijken en aanschaffen via de website van Anthony Sinclair.

Het bericht ‘Nieuwe’ J.B.-manchetknopen van Anthony Sinclair verscheen eerst op James Bond Nederland.

In de scène desbetreffende liggen Bond en Sylvia Trench ontspannen in een houten punter, afgemeerd op de zuidelijke oever van de Theems iets buiten Hurley Lock. Naast de boot ligt een omgevallen cocktailshaker. Bond voelt nog even of de Taittinger, die aan een touwtje tussen zijn tenen in het water hangt, koud genoeg is. “Geweldige sport, dat punteren!” roept een passerend stel. En hoewel Sylvia twijfelt of het de golfbaan kan vervangen, lijkt Bond het daar wel mee eens. Wat het scharrelende stel tijdens deze zoete, zonnige middag echter niet weet, is dat de punter ontsproten is aan oer-Hollandse geschiedenis.

Wat Bond doet, doen wij allang

In Engeland is punteren tegenwoordig vooral populair rond Cambridge. Geen vreemde keuze dus voor Connery’s Bond, die in You Only Live Twice (1967) beweert Oriental Languages te hebben gestudeerd aan diezelfde universiteit. Maar hoewel het tafereel Engels oogt, ligt de oorsprong van de punter aan de andere kant van het Kanaal. In de Nederlandse moerassen en poldervaarten.

De eerste punters stamden af van de boomstamkano, maar kregen gaandeweg een slimmere, stabielere vorm. In plaats van een uitgeholde stam bouwden de Nederlanders hun punters met een platte bodem en twee lange zijplanken, vaak van eikenhout, die met vuur werden gebogen en met houten pennen aan elkaar bevestigd. Er kwam geen bouwtekening aan te pas; de scheepsbouwers werkten op gevoel, met mallen of volgens de vorm van de schuur waarin ze timmerden. Deze traditionele techniek heet “in de zak bouwen”: eerst de huid en stevens, dan pas de spanten aan de binnenkant.

Vanaf de late middeleeuwen groeide de punter uit tot een onmisbare verschijning in de Nederlandse binnenwateren. De naam duikt voor het eerst op in een akte uit 1618 waarin punters vrijstelling krijgen van sluisgeld bij het Steenwijker Verlaat. En op schilderijen van Avercamp en Vroom dobberen ze al vrolijk tussen schaatsers en vissers. Bij bodemvondsten duiken ze nog steeds met enige regelmatig op, zoals in 2008 gebeurde. De stad Rotterdam dankt er zelfs zijn hele bestaan aan.

Van vracht tot vrijetijd

In de twintigste eeuw vond de punter opnieuw zichzelf uit. Het drijvende werkpaard van toen, waarmee turf, hooi en zelfs koeien werden vervoerd, werd een recreatieboot voor rustige vakantiedagen. Zoals in Giethoorn, waar de Gieterse punter de standaard werd: klein, wendbaar en ideaal voor de smalle grachten en bruggetjes. Sommige boeren gebruiken er nog steeds een voor vracht, maar langzaamaan wordt de punt economisch steeds minder rendabel.

Tegenwoordig worden punters niet alleen van hout, maar ook van staal, hardhout of polyester gebouwd. De grote open kuip maakt ze makkelijk voor gezinnen en groepen. En dankzij hun platte bodem en stabiele vorm zijn ze zelfs voor beginners gemakkelijk te besturen (of punteren), zoals Bond.

De punter over de grens

Toch bleef de punter niet binnen de grenzen van Nederland. Via Hollandse polderjongens en veenarbeiders verspreidde het bootje zich naar Engeland, Duitsland en Frankrijk. De Engelse punt, zoals ze die in Cambridge kennen, is een directe afstammeling. Daar puntert het zich inmiddels door een geheel eigen wereld van studententradities en toeristische grandeur.

In Cambridge zijn er twee populaire puntertochten: een door het historische hart van de stad, langs Trinity College, de Bridge of Sighs en King’s College Chapel. Druk, vol selfies en zomerse rijen. De andere voert over de bovenloop van de rivier, langs stille weides en pittoreske dorpen. Perfect voor wie zelf de stok ter hand wil nemen, misschien met een fles champagne in de boot.

De punter als cultureel erfgoed

In Nederland zijn er verenigingen zoals Stichting het Punterwezen, die zich inzetten voor behoud van het ambacht en het vaartuig. Dankzij hun werk, en met hulp van Europese subsidies, worden nog steeds punters gebouwd volgens de oude technieken. Ook zijn ze op verschillende plekken te huren, zoals in Giethoorn en Wanneperveen. En wie de handen uit de mouwen wil steken, kan bij het bezoekerscentrum van De Wieden in juli en augustus zelfs een Zuiderzeepunter leren zeilen.

De eenvoudige punter past dus verrassend goed in Bonds repertoire. Het heeft dan wellicht niet de explosieve charme van zijn gadgets, het heeft wel iets rustgevends. Wie weet: misschien moet Bond 26 zich tóch eens in Nederland afspelen. Met 007 in een punter tussen de rietkragen van Overijssel, een nautische monokijker en een handvol Nederlandse schipperswijsheden. Daar sluit zijn maritieme verleden immers perfect op aan.

Het bericht Wat is punteren? James’ en Sylvia’s uitje in From Russia with Love verscheen eerst op James Bond Nederland.

James Bond krijgt in From Russia with Love (1963) de opdracht om Tatiana Romanova te helpen. Ze wil graag overlopen naar het westen en in ruil daarvoor MI6 helpen een waardevolle Lektor-coderingsmachine te stelen. Zonder dat Tatiana dat weet werkt ze voor SPECTRE. De organisatie waar Dr. No warme banden mee had. Voordat Bond naar Istanboel vertrekt krijgt hij wat hulp van Q Branch.

Swaine Adeney Brigg Attachékoffer

Ik begin direct met het meest tot de verbeelding sprekende stuk “gereedschap”. Een attachékoffertje vol eigenaardige snuisterijen. Q (voor het eerst Desmond Llewelyn) is er trots op. Natuurlijk moet niet iedereen toegang tot het koffertje hebben. De vergrendeling dien je een kwartslag te draaien. Doe je dat niet dan ontploft er een traangas-cassette, vermomd als bus talkpoeder, in je gezicht. Iets waar Red Grant aan het einde van de film kennis mee maakt.

Naast de cassette zit er een Wilkinsons-dolk in de zijkanten van het koffertje verborgen en is de voering voorzien van vijftig gouden Sovereigns. Munten geslagen uit 22-karaats goud. Het Armalite AR-7 sluipschuttersgeweer is standaard. Net als de verborgen kokers met .25 munitie gevuld met 25 kogels per koker. Dit zijn trouwens de gadgets die je in de film ziet. Ian Fleming leefde zich voor de roman uit 1957 iets meer uit maar liet ook dingen weg. Zo is de handgreep in het boek voorzien van een cyanidepil en bevat het koffertje een bus Palmolive-scheerschuim waarin Bonds geluidsdemper van zijn Beretta 418 verborgen zit.

Armalite AR-7

Het sluipschuttersgeweer van de firma Armalite type AR-7 speelt een belangrijke rol in From Russia with Love. Het is niemand minder dan Kerim Bey die met hulp de verklikker Krilencu uitschakelt en later gebruikt 007 het tijdens zijn ontsnapping met Tatiana tegen SPECTRE. Maar het meest bijzondere aan de AR-7 is toch wel dat je de loop in de kolf en munitie kan verstoppen. Dat maakt het geheel lekker compact. Ook de infraroodkijker was bijzonder in die tijd.

Scanner voor afluisterapparatuur

In Dr. No (1962) maakt James Bond nog gebruik van een haar en vingerafdrukpoeder om zijn hotelkamer te beveiligen. Een scène waar ik als liefhebber erg van geniet. Dit is old school spy stuff. 007 krijgt voor zijn missie in From Russia with Love een bug detector mee. Hij heeft al snel beet en weet meerdere microfoons te vinden. De spiegel met camera en complete filmploeg om het liefdesspel tussen hem en Romanova vast te leggen ziet hij vervolgens over het hoofd… Je kan niet alles hebben.

Bandrecorder camera

Tijdens een tocht over de Bosporus in Istanbul, Turkije ondervraagt James Tania over de Lektor. Ze denkt dat hij haar foto neemt. Niets is minder waar, het fototoestel is vermomd als opnameapparaat. Een uitvinding van de knappe koppen van Q Branch. Romanova is bezorgd dat ze door SPECTRE worden ontdekt. Toch spreekt ze duidelijk in de camera. Een gesprek dat M en zijn mensen vervolgens in Londen afluisteren. Wanneer Tatiana expliciet over Bond zijn fysiek begint te praten wordt Miss Moneypenny zonder pardon de kamer uitgezet.

Mijn favoriete gadgets uit Dr. No?

Ben je benieuwd naar mijn favoriete gadgets uit de eerste EON James Bond-film Dr. No? Ik beschrijf ze via de link.

Nog even dit…

Alles wat James Bond Nederland publiceert, gebeurt volledig op vrijwillige basis en non-profit. Wil je JBN steunen middels een donatie, dan komt dit volledig ten goede aan betere artikelen. Elke cent wordt direct geïnvesteerd in onze website. Doneren kan via het onderstaande bankrekeningnummer. We danken je hartelijk voor je gift.

NL55 RABO 0338 6331 46 ten name van Stichting James Bond Nederland

Het bericht Jorrits favoriete Bond-gadgets deel 2: From Russia with Love verscheen eerst op James Bond Nederland.

Veel informatie uit dit artikel komt van Literary007, James Bond Lifestyle en The James Bond Dossier. Wil je deel 2 eerst lezen? Dat kan hier.

Er is waarschijnlijk meer misinformatie over dit onderwerp dan over enig ander aspect van Flemings Bond en zijn wereld. De bedenker van agent 007 noemt verschillende producten in zijn boeken, maar weinig daarvan wordt daadwerkelijk door Bond gebruikt. In dit artikel probeer ik de zaken recht te zetten en wat orde te scheppen in de chaos.

Floris London

Deze parfumeur werd in 1730 opgericht aan Jermyn Street door Juan Famenias Floris en is nog steeds in handen van zijn nazaten, de familie Bodenham. Fleming noemt Floris drie keer in zijn boeken. De eerste keer is in Moonraker (1955), wanneer het Bond opvalt dat er Floris-producten aanwezig zijn in de slaapkamers en badkamers van de Londense herensociëteit Blades. Bond is daar op uitnodiging van M, die al lang een gewaardeerd lid is van Blades. 007 krijgt de taak om multimiljonair en oorlogsheld Hugo Drax in de gaten te houden, en dat vormt het begin van het verhaal in het boek. Blades heeft zogenaamd een lange historie, dus het is niet gek dat daar producten van Floris Londen worden gebruikt.

De tweede keer dat Floris genoemd wordt, is in Diamonds Are Forever (1956). Tijdens de vlucht van Los Angeles naar New York beseft James dat het serieus begint te worden met Tiffany Case. Hij begint zelfs plannen te maken samen met haar in zijn appartement in Londen te gaan wonen (al moet ze eerst nog in de logeerkamer slapen waarschijnlijk) en bedenkt een aantal voorbereidingen die nodig zullen zijn:

Hij zou een telegram naar May moeten sturen om alles in orde te krijgen. Eens kijken – bloemen, badolie van Floris, de lakens luchten…

Floris wordt nog een laatste keer genoemd in Dr. No (1958) waar Bond Floris Limes bath essence for men vindt in de badkamer van de kliniek van No waarin hij en Honeychile Rider gevangen zitten:

Er was van alles in de badkamer – Floris Lime bath essence voor mannen en Guerlain-badblokjes voor vrouwen.

Er is een mythe dat Bond de geur No. 89 van Floris gebruikt, waarschijnlijk is die foutieve bewering onstaan omdat dit de favoriete eau de toilette van Ian Fleming was. In From Russia, with Love (1957) wordt echter duidelijk dat dit onwaarschijnlijk is. Daarin vertelt Bond aan Tatiana dat Engelse mannen geen luchtje gebruiken “omdat we ons wassen”. De geur van No. 89 is behoorlijk sterk, waardoor Bond vrij gemakkelijk door een vijand kan worden geïdentificeerd.

Geo. F. Trumper

Het Britse merk Geo. F. Trumper werd opgericht in Londen in 1875, toen George Francis William Trumper zijn eerste herenkapsalon opende aan 9 Curzon Street, in de elegante wijk Mayfair. Geo. F. Trumper is niet alleen een kapsalon, maar produceert ook een breed assortiment haarverzorgingsproducten, shampoos, scheerzepen, aftershave-lotions, colognes en andere sanitaire benodigdheden. Het is een winkel waar Ian Fleming graag kwam toen hij nog leefde.

Soms wordt beweerd dat Bond een eau de toilette met de geur Eucris gebruikt, maar volgens Literary007 dit is onmogelijk. In de jaren 1950 en 1960 was het enige Eucris-product dat Trumpers produceerde een olieachtige haarlotion (gelanceerd in 1912). Dat was waarschijnlijk ook het product in Marc-Ange Draco’s gastenbadkamer in On Her Majesty’s Secret Service (1969).

Pas in de late 20e eeuw werd het luchtje met de geur Eucris ontwikkeld door Trumpers. Deze nieuwe variant van Eucris heeft echter veel sterkere tonen van zwarte bessen en eikenmos dan de haarolie die in de jaren 50 werd gebruikt.

Bond vond het tijd om zijn zelfstandigheid te tonen. Hij zei resoluut: “Un moment, je vous en prie,” en ging naar de badkamer om zich op te frissen – geamuseerd merkte hij op dat de zeep een meest Engelse zeep was, Pears Transparent, en dat er een fles Eucris van Mr. Trumper stond naast de zeer mannelijke borstel en kam van Kent. Marc-Ange zorgde er inderdaad voor dat zijn Engelse gast zich thuis voelde!

In de film Skyfall (2012) scheert Daniel Craigs James Bond zich met Eucris-scheerzeep, wat in een zwarte houten kom zit. Daarover meer in deel 2.

Pinaud Élixir Shampoo

Edouard Pinaud richtte zijn parfumbedrijf in 1830 op in Frankrijk. Het merk werd ongelooflijk succesvol en verspreidde zich over de hele wereld. Op een gegeven moment stond het zelfs in de top vijf van bedrijven in de persoonlijke verzorgingsindustrie. Pinaud bestaat nog steeds en is erg populair in Amerika, waar hun Clubman-lijn goed verkoopt.

Pinaud Élixir Shampoo, de “prins onder de shampoos” zoals Fleming schrijft, wordt door Bond gebruikt aan het begin van On Her Majesty’s Secret Service. Het was een populair haarproduct dat kinine bevatte, maar niet echt effectief was in het vervullen van de claim op de fles die op de fles stond: het voorkomen van haaruitval. Literary007 heeft wel een theorie waarom dit product voorkomt in de romans: “Fleming kwam dit product waarschijnlijk tegen tijdens een van zijn reizen door Frankrijk, een land waar hij graag kwam, hoewel hij in Engeland waarschijnlijk Trumpers shampoo gebruikte.”

Gillette

Later in On Her Majesty’s Secret Service gaat Bond de strijd aan met Ernst Stavro Blofeld. Zonder wapens of gadgets reist hij naar Piz Gloria in de Alpen en doet hij zich voor als een expert op het gebied van heraldiek. Wanneer Bond het tijd vindt om te ontsnappen, moet hij wat wapens improviseren om weg te komen. Na een inventarisatie van zijn bezittingen besluit hij zijn Rolex Oyster Perpetual en zijn Gillette-scheermes te gebruiken als boksbeugel.

Hij had enkel zijn handen en voeten, zijn Gillette scheermes en een polshorloge, een zware Rolex Oyster Perpetual met rekbaar metalen bandje. Op de juiste manier gebruikt, vormde het een uiterst doelmatige boksbeugel.

Fleming schrijft niet welk type Gillette-scheermes Bond gebruikt, maar in de film Goldfinger (1963) – die in hetzelfde jaar uitkwam als Majesty’s – gebruikt bij een Gillette Slim Handle Adjustable 1-9.

Hoffritz

De volgende keer dat Fleming iets schrijft over scheermessen is in Agent 007 in New York (1963, de titel werd later ingekort), een verhaal dat voor het eerst werd gepubliceerd in de New York Herald Tribune. James Bond overweegt in het verhaal een korte winkelexpeditie, waarin hij onder andere Hoffritz wil bezoeken. Later koopt hij in New York ook een Owens tandenborstel.

Hoffritz op Madison Avenue voor een van hun zware, getande scheermesjes van het Gillette-type, zoveel beter dan Gillettes eigen product.

Ten tijde van The Man with the Golden Gun (1965), schrijft Fleming opnieuw over Hoffritz. Het komt alleen niet helemaal overeen met wat we eerder lezen in Majesty’s als Bond zijn Gillette als boksbeugel gebruikt:

Hij gebruikte altijd een Hoffritz-veiligheidsscheermesje naar het voorbeeld van het ouderwetse Gillette-type met zware tanden. Zijn Amerikaanse vriend Felix Leiter had er ooit een voor hem gekocht in New York om te bewijzen dat ze de beste waren, en Bond was ermee doorgegaan. Het handvat van het scheermes is een geraffineerde schuilplaats voor de kleine spionagehulpmiddelen – codes, microdotontwikkelaars, cyanide en andere pillen. Die ochtend had Bond een minuscule inkeping gemaakt in de schroefbasis van het handvat, in lijn met de Z van de naam van de maker die op de schacht was gegraveerd. De inkeping zat nu een millimeter rechts van de Z.

Aangezien 007 sinds Diamonds Are Forever (1956) geen tijd meer in New York doorbrengt met zijn ex-CIA vriend, betekent dit mogelijk dat de Gillette in On Her Majesty’s Secret Service puur werd gedragen voor zijn dekmantel als Sir Hilary Bray. Of, waarschijnlijker en zoals vaker, is het een inconsistentie van Ian Fleming.

Palmolive Shaving Cream

In From Russia, with Love gebruikt Bond een tube Palmolive-scheerschuim als verhulling voor zijn pistooldemper, die verpakt is in watten. Het is duidelijk dat Bond de tube zelf niet gebruikt en waarschijnlijk was dit product een aankoop van MI6. De kans dat Bond Trumper-scheerzeep gebruikt is groter.

Lentheric

Mocht doctor Julius No je ooit gevangennemen, dan is Lentheric After Shave Lotion is een ander product dat je kunt vinden in zijn gastenverblijf. Lentheric, oorspronkelijk Frans maar later Engels, produceerde een breed assortiment scheerproducten en luchtjes voor mannen. Ook hadden ze producten voor vrouwen, waarvan hun Tweed Cologne erg populair was bij vooral de traditioneel ingestelde vrouw. In 1998 ging het Engelse moederbedrijf Old Bond Street failliet en via een omweg kwam Lentheric onder het Zuid-Afrikaanse Indigo Brands te vallen. Hoewel het merk in dat land nog wel actief is, is het dat in Europa bijna niet meer.

Wil je deel 2 lezen? Dat kan hier.

James Bond Nederland wordt ondersteund door affiliate-opbrengsten. Als je op bepaalde links klikt via onze site, kunnen we daar aan verdienen om JBN te verbeteren.

Het bericht Verzorging zoals alleen Bond dat kan – deel 1/2 verscheen eerst op James Bond Nederland.

In tegenstelling tot onze held heb ik zelf de avontuurlijke instelling van een piepkuiken. Rijdend over de autoroute, autobahn en autostrada, met uitzicht over eindeloze bergtoppen, spoken twee uitspraken dikwijls door mijn hoofd: “I’m not a good traveller”, aldus George Lazenby vermomd als Sir Hilary Bray als hij in Lauterbrunnen de trein uitstapt. Denk daar een dikke overjas met dito hoedje bij en dat ben ik.

Aan een andere uitspraak heb ik meer houvast: “Never say no to adventures, always say yes. Otherwise you’ll lead a very dull life”. Een tegeltjeswijsheid van Ian Fleming. En als je eenmaal in de auto zit en er geen weg terug is, dan kun je nog zo hard roepen dat je de achtbaan niet in wil, de kar is toch al vetrokken. In dat geval: probeer er maar van te genieten. Dat probeer ik dus ook.

Never say no to adventures, always say yes. Otherwise you’ll lead a very dull life.

Ian Fleming

Natuurlijk was ik ook liever even gestopt bij Crans-Montana, daar waar Roger Moore woonde en zijn laatste adem uitblies. Ik heb de wegbewijzering naar het Zwitserse bergdorp wél gezien. Met plezier had ik de Schilthorn weer eens beklommen, een duik genomen van de Verzasca-dam of de Furkapas bereden. Maar het ligt allemaal niet exact op de route en een beetje relaxen tijdens urenlange autoritten is nu eenmaal meer vakantie dan omrijden naar al die iconische locaties; bovendien hadden we niet de minste uitvalsbases gekozen om te overnachten. Dus verkoos ik de jacuzzi boven de Bond-locaties — een jacuzzi is een Bond-locatie op zich.

Om niemand te vermoeien met een compleet reisverslag, beperk ik mij tot het avontuur in Bologna. De stad in het noorden van Italië met zijn statige Piazza Maggiore, de stad waar zelfbenoemd Bondologist Umberto Eco decennialang semiotiek doceerde; nog geen week eerder werd op het beroemde stadsplein mijn lievelingsfilm Il nome della rosa vertoond. Ik bedoel maar, wat een toplocatie.

Zonder ontheffing kom je Bologna niet binnen met de auto, al rijd je nog zo’n klassieke Z3. De parkeergarages bevinden zich echter grotendeels bínnen het omheinde stadscentrum, aldus mijn reisgenote en tevens minder competente navigator. Ze was tijdens het boeken even vergeten dat we met de auto gingen, dus leek haar een stulpje MIDDEN IN het stadshart wel gepast. De hele wereld en zijn mallemoer bij elkaar gevloekt, komt zij tot de conclusie dat dat misschien niet zo’n handige zet was. Je meent het… never say no to adventures!

Zonder ontheffing kom je Bologna niet binnen met de auto, al rijd je nog zo’n klassieke Z3.

Na vele rondjes buiten Bologna, en mijn suggestie om na een halve dag rijden dan maar een ander hotel te boeken, rijden we om negen uur ’s avonds per ongeluk een parkeergarage binnen. Vanaf daar is het zeker nog twintig minuten lopen naar ons verblijfsadres. Maar we moeten de auto érgens kwijt, veel andere opties zijn er niet.

Onze blazen staan inmiddels aardig op knappen. De herencabine bij de parking is echter defect en de deur naar het damestoilet gaat voor het gemak niet open, al proberen we nog zo hard met de QR-code op onze parkeerticket. De ene vaffanculo na de andere merde zit er niets anders op dan immer geradeaus naar de bed and breakfast te lopen. Met de rolkoffers en rugzakken achter ons aan belanden we in het avondgedruis van Bologna.

Met de pas er stevig in en de blik oneindig op de telefoonnavigatie, komt de stad op mij over als Istanboel zestig jaar geleden in From Russia with Love (1963). Prachtig, in de film, maar op dit moment tamelijk nutteloos als je redelijk ver van huis bent, verdwaald, en je vooral moe bent, bezweet, hongerig en hoge nood hebt. Aan het eind van een lange, lange galerij, moet daar het juiste adres zijn.

Daar is dus níet het juiste adres. Hier dan, een aantal panden verderop? Waarom geeft de boekingssite deze straat dan op? De pdf er maar eens bij pakken die we eerder die avond hadden ontvangen. Ah, daar staat een andere straat vermeld, gelukkig om de hoek, tussen de UniCredit Banca en Elena Mirò, een imposant stalen poortdeur met een drietal keypads. In de middelste moeten we een code intoetsen. Klik, de poort gaat los. Tot dan toe ziet ons avontuur er veelbelovend uit.

Daarna volgens de pdf de grote lege hal door. Overdag zou dit een winkelpassage moeten voorstellen, zo in de avond, in het zachte gele lichtschijnsel, een spookachtige Grand Bazaar; From Russia with Love laat mij maar niet los. Bij de Feltrinelli-boekwinkel de volgende gang in en daar is dan weer een hekwerk met drie keypads. Opnieuw de middelste van het trio met hetzelfde nummer (super makkelijk,1379#, ik weet het nog uit m’n hoofd) en daar met de trap, of de lift, naar de derde etage. Daar aangekomen, op nummer 9, daar zou dan ons bedje staan. En een toiletpot.

Overdag zou dit een winkelpassage moeten voorstellen, zo in de avond, in het zachte gele lichtschijnsel, een spookachtige Grand Bazaar; From Russia with Love laat mij maar niet los.

Bepakt en bezakt de kleine vierkante lift binnen. “Jij had toch op de knop gedrukt?” Tergend langzaam verschijnt daar dan inderdaad de 1 in het display, en zo nog twee etages. Onze lonten zijn inmiddels kort en opgebrand. Hortend en stotend met de bagage de krappe lift uit naar een hooggelegen buitenplaatsje, de volgende deur moet ons leiden naar kamer nummer 9.

En nu? Een sleutelkluisje naast de deur, maar nergens in onze correspondentie een viercijferig nummer. Hoe moeilijk kan het zijn om dáár de sleutel in te hangen? Terug naar de pdf, misschien hadden we iets over het hoofd gezien. Een tekening met foto’s vol pijlen naar een hal en een metalen ladekastje, waar in de bovenste lade onze sleutelbos moet liggen, terwijl er naast de deur goddomme een sleutelkluisje hangt! Wederom hoor ik het mezelf zeggen: never say no to adventures.

Volgens de foto’s moet zich aan het einde van de hal een soort wachtruimte bevinden. Er is hier beslist geen wachtruimte en al helemaal geen metalen ladekastje. “Ik trap die deur in!” Dat is mijn gillende navigatiesysteem. Ik bestudeer de pdf nog maar eens, wat nog een hele opgave is als om je heen iemand een oorlog tegen de duvel en z’n ouwe moer is begonnen.

Aha, bij de lift eerst línksaf. “Ik zet geen stap meer!”, aldus de foeterende furie. Ik terug naar de lift, daar een andere gang in, links en rechts deuren. En daar, in het donker, enigszins herkenbaar van de pdf, een wachtruimte met inderdaad een metalen ladekast met in de bovenste lade, je gelooft het bijna niet, een sleutelbos! Hoera! Never say no to adventures!

Razendsnel terug, zo blij als een kind, ik heb hem gevonden! Sleutel één. Die past niet. Sleutel twee? Ook niet. Sleutel drie dan? Nee hoor. De laatste? Ik dacht het niet…

Te midden van alle bagage zakt mijn hoopje ellende huilend in elkaar, ik kijk dom naar de sleutelbos, de sleutelbos zwijgt. Plots gaat de deur van kamer 9 open. Een vriendelijke meisjesmevrouw vraagt zich af wat al dat kabaal op de gang betekent. Maar dat is onze kamer! Zij was kort geleden ook gearriveerd, en ook zij vond het niet makkelijk om de sleutel te verkrijgen. Als we willen kunnen we bij haar in de kamer wachten, zij is toch op haar laptop aan het werk. Maar dit is toch onze kamer? Of ik op zijn minst van de wc gebruik mag maken.

Plots gaat de deur van kamer 9 open. Een vriendelijke meisjesmevrouw vraagt zich af wat al dat kabaal op de gang betekent.

Op een lege blaas is het tegen half elf ‘s avonds toch prettiger puzzelen. Zeker als de honger, transpiratie en vermoeidheid toeneemt. Een telefoonpoging naar de verhuurder. Geen gehoor. Via WhatsApp. Daar reageert iemand. “Pronto. Er zit iemand op onze kamer. Hallo? Hallo! Opgehangen.” “Dat meen je niet?” “Ik zweer het! Ik ga de politie bellen!”

Nog een keer die pdf erbij. Hou je vast: we moeten met deze sleutelbos naar een ánder gebouw, deze sleutel is voor het hek, deze is voor de voordeur, deze is voor… De Da Vinci Code is er godverdomme niks bij! Never say no to adventures!

“Ga jij alsjeblieft, ik kan echt niet meer.” “Geef me een slok water en een kus en ik hoop dat we elkaar weer terugvinden. Let goed op mijn tas, want daar zit mijn geld en mijn paspoort in. Arrivederci.”

Ik naar beneden, met de trap, want die trage lift blijft ongetwijfeld hangen, het hekwerk door, terug de verlaten winkelpassage in. Alles doemt nog duivelachtiger op nu ik daar alleen ben. Zo klein in die enorme hal. De passage ligt in een T-vorm. Aan de uiteinden daarvan kolossale stalen poortdeuren; degene waardoor wij de hal binnen waren gekomen, en twee naar… geen idee. Volgens de route op mijn telefoon leiden die andere twee sneller naar het andere gebouw, het gebouw waar onze sleutel moet liggen. Maar welke sleutel van de bos ik ook op welke poortdeur probeer, geen ervan wil open. Zelfs degene waardoor wij naar binnenkwamen krijg ik met geen mogelijkheid in beweging. We zitten hier gevangen…

Diepe zucht. Oké, de pdf, ik móet iets over het hoofd hebben gezien. Zoals de eerste regel. De eerste regel? ‘To retrieve the set of keys you need to enter the third floor of the building next to us, where we have access to another guest house.’ Another guest house? Next to us? Third floor? Slik. Ik houd de sleutels naar ons appartement al die tijd in mijn hand!

En zo gebeurde het dat wij nog vóór middernacht, compleet gesloopt, een prachtige ruimte in Bologna betraden. Met een toilet en een douche en een heerlijk bed. En de stad? Die hoop ik dan maar in de volgende Bond-film te zien. Het scenario voor dat avontuur heeft u zojuist gelezen…

Nog even dit…

Alles wat James Bond Nederland publiceert, gebeurt volledig op vrijwillige basis en non-profit. Wil je JBN steunen middels een donatie, dan komt dit volledig ten goede aan betere artikelen. Elke cent wordt direct geïnvesteerd in onze website. Doneren kan via het onderstaande bankrekeningnummer. We danken je hartelijk voor je gift.

NL55 RABO 0338 6331 46 ten name van Stichting James Bond Nederland

Het bericht Column: Never say no to adventures verscheen eerst op James Bond Nederland.

Hierboven de video van alle locaties in Istanboel. Laadt hij niet? Bekijk hem dan direct op YouTube.

Afgelopen week was ik met vakantie naar Istanboel. Alle voorbereiding tijdens de afgelopen weken kwam goed van pas, want natuurlijk bezocht ik daar een aantal James Bond-locaties. Hoewel ik ben gestopt bij een aantal plekken uit The World Is Not Enough (1999) en Skyfall (2012), stond From Russia with Love (1963) tijdens deze trip centraal.

Tijd en locaties

Hoewel Istanboel een grote stad is met meer dan 15 miljoen inwoners, liggen de meeste interessante locaties gelukkig dichtbij elkaar. Ik ben zo’n twee dagen bezig geweest om mijn favoriete plekken rustig te bezoeken, al kan ik je aanraden om wat langer te blijven als je niets wil overslaan. De meeste locaties zijn nog goed herkenbaar, al is het natuurlijk onvermijdelijk dat 60 jaar later het nodige is veranderd in de stad.

Veel locaties liggen in het historische centrum, in Eminönü of het naastgelegen district Fatih. Hier kun je bijvoorbeeld de schuilplaats van Rosa Klebb zien, de plek waar Krilencu wordt neergeschoten of de Hagia Sophia. Ook de Grote Bazaar is er te vinden. Een aantal locaties liggen op wat grotere afstand, zoals bijvoorbeeld het kasteel met de zeven torens, Yedikule. Al is Yedikule zeker een aanrader. Zelf ben ik niet langsgegaan bij Kız Kulesi (de Meisjestoren), maar ik kan me goed voorstellen dat ook die plek het bezoeken waard is. Mocht je meer willen weten over de locaties, lees dan deze artikelen of kijk de video bovenaan de pagina.

Locaties die niet in de video voorkomen

Helaas had ik niet de tijd om elke locatie in Istanboel te bezoeken. Zo heb ik de ondergrondse waterroute van Kerim Bey gemist en kan ik – zoals ik net al schreef – de Kız Kulesi nog niet van mijn lijstje afstrepen. Voor de Basilica Cisterne stond een lange rij in de brandende zon. Helaas hadden we geen kleine parasol bij ons en hadden we geen tijd om lang te wachten, maar hou hier rekening mee als je de basiliek ooit wil bezoeken. Wel ben ik op de Galatabrug geweest, waar Tatiana overheen loopt. Hoewel het uitzicht nog ongeveer hetzelfde is, is de brug zelf erg veranderd. Er zijn veel cafeetjes en je hebt een mooi uitzicht op de stad.

Ook met een bezoek aan de Kız Kulesi ben je waarschijnlijk één à twee dagdelen bezig. Ik weet niet hoe makkelijk het vervoer is, maar een tocht heen en terug op het water duurt toch vaak langer dan dezelfde afstand op het vaste land. Nu zit er tegenwoordig ook een restaurant in de toren, dus je zou je bezoek kunnen combineren met een lunch of diner.

Ik heb in Istanboel ook wat plekken uit Skyfall bezocht. Zoals het oude gebouw van de Deutsche Bank, dat tegenwoordig een hotel is. Dit is zowat het eerste shot van de film wat daadwerkelijk in de stad plaatsvindt. De portier van het hotel die ik sprak wist dat het een James Bond-locatie is. Hij vond het dan ook geen probleem als ik er een foto nam en ging zelfs even naar binnen. Iets verderop ligt ook het plein waar de Audi omver wordt gereden door de Land Rover, maar daar is weinig van te herkennen. Vooral omdat deze plek voor de film erg was aangekleed en de snelle actiescenes ervoor zorgen dat je weinig van het plein terugziet.

Een andere locatie komt niet uit de films, maar wel uit het boek From Russia, with Love (1957). Daarin rijdt Bond onder het Aquaduct van Valens door. Dit ligt tussen de plekken waar Krilencu wordt neergeschoten en de route die Tatiana neemt naar Rosa Klebb.

Productiedesign van Syd Cain

Het set-ontwerp voor deze film kwam van Syd Cain, omdat Ken Adam niet beschikbaar was vanwege verplichtingen voor Stanley Kubricks Dr. Strangelove (1964). Eerder werkte Cain voor Dr. No (1962) al aan de draak op wielen, al waren de producenten vergeten om zijn naam toe te voegen aan de title sequence. Als vergoeding kreeg hij daarom van Albert R. Broccoli een gouden pen. Zijn naam toevoegen aan de credits zou te veel geld kosten.

Voor From Russia with Love ontwierp hij een $ 150.000 kostende set voor een schaakwedstrijd, die het schaakbordmotief door de hele kamervloer herhaalde. Het plafond werd op kleinere schaal geverfd en later over het beeld heen geplakt, omdat het te duur zou zijn om echt te bouwen. Vreemd genoeg wordt Cain voor deze Bond-film Art Director genoemd en niet Production Designer. Hij werkte hierna aan meerdere James Bond-films en ontwierp talloze gadgets, waaronder Bonds aangepaste aktetas voor deze film en de giftige SPECTRE-schoen. Maar hij ontwierp bijvoorbeeld ook Ernst Stavro Blofelds Piz Gloria, Bonds magnetische polshorloge in Live and Let Die (1973) en het satellietwapen GoldenEye voor de gelijknamige film uit 1995.

Overige plekken die het bezoeken waard zijn

Kasteel Yedikule komt, behalve een snel shot als Bond en Kerim Bey naar het gypsykamp rijden, niet voor in de film. Toch is het leuk om binnen een kijkje te nemen. De binnenkant heeft veel weg van de set die werd nagebouwd op Pinewood Studios. Het kasteel zelf biedt een prachtig uitzicht over de stad en de Bosporus. Ook een gebied ten noorden van waar de Bond-films zijn opgenomen, Bebek, is erg leuk. Het is er heel groen en je kan nog veel gedecoreerde houten huizen vinden. Mocht jij of je familie iets buiten de Bond-bubbel willen doen, neem daar dan zeker een kijkje. Je hebt er veel lekkere lokale restaurantjes en met een beetje mazzel kun je er een bootje huren. Welke locaties je ook kiest, Istanboel is voor elke liefhebber van James Bond een aanrader!

Nog even dit…

Alles wat James Bond Nederland publiceert, gebeurt volledig op vrijwillige basis en non-profit. Wil je JBN steunen middels een donatie, dan komt dit volledig ten goede aan betere artikelen. Elke cent wordt direct geïnvesteerd in onze website. Doneren kan via het onderstaande bankrekeningnummer. We danken je hartelijk voor je gift.

NL55 RABO 0338 6331 46 ten name van Stichting James Bond Nederland

Het bericht From Russia with Love-locaties in 2023 (Istanboel) verscheen eerst op James Bond Nederland.

In deel 2/3 behandel ik de locaties in Istanboel uit de tweede James Bond-film, From Russia with Love (1963). Mocht je deel 1/3 nog niet hebben gelezen, dan kun je die hier vinden. Een aantal veelgebruikte Turkse woorden voor ‘straat’ zijn Caddesi en Sokak.

De wandeling van Tania

Voordat Bond überhaupt aankomt in Istanboel zien we eerst een gesprek tussen Tatiana Romanova en haar vriendinnen. Dit speelt zich af voor het consulaat van Sovjet-Rusland. Het adres hiervan is Halaskargazi Caddesi 161 en te herkennen aan de Sisli-moskee op de achtergrond.

Ze vervolgt haar route op een stenen trap, op de achtergrond is de Şep Sefa Hatun-moskee bij de Atatürk Boulevard goed te zien. Deze locatie is te vinden in de Zeyrek-buurt van de wijk Eminönü op het schiereiland dat het oude Istanboel vormt. Men kan zich voorstellen dat dit echt de buitenwijken van de stad waren ten tijde van de opnames in 1963. Vandaag ligt dit pad echter in een vrij druk deel van Istanboel, vlak naast de grote Atatürk Boulevard die dwars door het Fatih-district loopt van de zuidelijke oever van de Zee van Marmara tot aan de Gouden Hoorn. Dat betekent dat ze waarschijnlijk op de verhoogde stoep van Itfaiye Caddesi loopt. Bijzonder aan deze locatie is dat hij er nog steeds onaangeroerd staat. De stenen muur heeft de anders zo omvangrijke herinrichting overleefd.

Het pad wat Tania oploopt © 2015 Bond Locations

Afgezien van de bomen is er niet veel veranderd. Een paar meter hoger op het stenen pad ontmoet Tania een politieagent. Ze vraagt hem naar het adres van Klebbs kantoor. Hij wijst haar naar een huis in een klein straatje. Een paar van de huizen die achter Tania en de politieman zichtbaar zijn, zijn tegenwoordig verdwenen. Maar een van de grote huizen, in de film te zien aan de linkerkant, kan worden geïdentificeerd.

De straat waarnaar de politieman Tania stuurt ligt hier direct naast. De oude stenen bestrating is weliswaar veranderd, maar het is nog steeds herkenbaar. Dit steegje is het begin van de grotere straat Ibadethane Sokak die dit steegje kruist. Gelukkig lijken de stenen muur en de oude huizen gespaard te zijn gebleven bij de herinrichting van dit gebied, maar achter de stenen muur, ooit onderdeel van een huis, ligt een soort braakliggend terrein. Hopelijk betekent de exploitatie van dit perceel niet de afbraak van de ruïnes die er nog staan.

De steeg met de politieagent © 2015 Bond Locations

Je bereikt de locatie het gemakkelijkst als je de Atatürk Boulevard in noordelijke richting afloopt. Als je begint in de wijk Sültanahmet, bij de Hagia Sophia, kun je de tram nemen langs de Ordu Caddesi, tot het tramstation Aksaray. Daar kruist de Ordu met de Atatürk Boulevard. Als je deze grote boulevard afloopt, loop je na een paar honderd meter ook langs het aquaduct van Valens. Een van de belangrijkste bezienswaardigheden van de stad. Zo’n driehonderd meter na het aquaduct vind je Tania’s pad aan je linkerhand.

Dit Romeinse aquaduct was de belangrijkste watervoorziening van Constantinopel. Het werd voltooid door de Romeinse keizer Valens in de late 4e eeuw na Christus. Het aquaduct leverde ook water voor de Basilica Cisterne, de plaats waar Bond en Kerim Bey later in de film de boot nemen naar het Russische consulaat.

Het huis van Klebb

Een van de meest fascinerende Bond-locaties in heel Istanboel moet wel het huis zijn waar zich het geheime kantoor van kolonel Klebb bevindt. In de overtuiging dat Klebb het hoofd van de Sovjet-inlichtingendienst is, wordt Tatiana Romanova gedwongen Bond naar Istanboel te lokken. Het huis met de kleine binnenplaats staat op een zeer onverwachte plaats, namelijk in de Grote Bazaar.

Deze karakteristieke huizen met een binnenplaats in het midden worden Hans genoemd en maken deel uit van de klassieke architectuur van Istanboel. De Hans fungeerden eeuwenlang als herbergen voor reizende kooplieden. Hier konden ze zaken doen en overnachten. Het is niet verwonderlijk dat er zoveel Hans in de bazaar te vinden zijn, want de Grote Bazaar is door de eeuwen heen een belangrijk knooppunt geweest voor deze reizende kooplieden. Meestal bestonden de Hans uit een binnenplaats met een fontein in het midden, net als deze Han in de film. Vaak was er een aangrenzende keuken of theehuis.

De bazaar is een doolhof waarin je gemakkelijk kunt verdwalen. Maar de Zincirli Han die in de film te zien is, is gelukkig goed aangegeven.

“Can I borrow a match?”

Tegenwoordig komen reizigers in Istanboel aan op de gemoderniseerde luchthaven Istanboel Atatürk. Toen James Bond in 1963 in Istanboel landde, heette de kleine luchthaven nog Yesilköy, vernoemd naar het gebied eromheen. 007 komt aan bij wat toen de binnenlandse aankomsthal was en nog steeds is. Behalve de communicatietoren op het dak is er tegenwoordig weinig meer te herkennen van deze plek.

Als 007 door zijn chauffeur richting het centrum van Istanboel in wordt gereden, passeert hij een aantal prachtige uitzichten, waarvan de meeste sinds 1963 veranderd zijn.

Bond en zijn chauffeur volgen de Topkapi Edirnekapi Yolu, met de Mihrimah Sultan-moskee op de achtergrond. Dat is een (tegenwoordig verdwenen) weg buiten de stadsmuren die Edirnekapı met Topkapı verbindt. Langs deze voormalige weg vind je de resten van de oude verdedigingsmuur van de stad, ook kort zichtbaar in de film. De auto’s rijden uiteindelijk het hart van de stad in bij de Soğuk Çeşme Sokak 11, richting Alemdar Caddesi. Aangezien deze laatste locaties niet te combineren zijn in een directe route naar het einddoel van Bond, kan men alleen maar aannemen dat de locaties puur vanwege hun schoonheid zijn gebruikt.

Rijdend over de Mollafenari No. Ç. Nuruosmaniye Caddesi in Fatih, komt Bond aan bij de Nuruosmaniye-moskee (links in beeld op de film). De Rolls Royce parkeert daar voor de moskee waarna Bond en de zoon van Kerim uitstappen. Ze lopen onder de boog door aan de oostkant, de grote deur van de Kapaliçarsi (de Grote Bazaar) in. De buitenkant van de moskee is herkenbaar in beeld als de Bulgaarse agent te zien is die hen schaduwt.

Dit is de poort waar 007 doorheen loopt vanaf de moskee. Als je 180 graden draait wandelt hij door de grote deur door de bazaar in.

Dit gebied rond de moskee is extreem druk, dus als je foto’s wilt maken, kun je het beste wachten tot zondag, wanneer de bazaar gesloten is. Dan heb je het hele gebied voor jezelf en kun je volop genieten van dit prachtige stukje Bond-historie. De Grote Bazaar is overdekt, maar ook een goed beveiligd gebied. Elke avond om 19.00 uur sluiten en vergrendelen de lokale politieagenten de zeventien enorme toegangsdeuren, waardoor de 16e-eeuwse bazaar desolaat achterblijft.

De Grote Bazaar

Het kantoor van Kerim Bey is er gehuisvest achter een geheime ingang in de Grote Bazaar. Door de ramen – hoewel duidelijk opgenomen op een set op Pinewood Studios – is de Nuruosmaniye-moskee te zien.

De overdekte markt zal zo’n vijftig jaar later ook een grote rol spelen in Skyfall (2012). Daarover meer in deel 3/3.

Basilica Cisterne, de wateropslagplaats van Istanboel

Na wat scènes op Pinewood gaat Bond terug naar Kerim, waar blijkt dat het kantoor van het hoofd van Station T. is opgeblazen. Het deert Kerim echter weinig en hij brengt Bond naar de ondergrondse wateropslagplaats in Istanboel. De Basilica Cisterne werd tussen ongeveer 532 en 542 door de Byzantijnse keizer Justinianus aangelegd als wateropslagplaats voor zijn paleis. Bey brengt Bond zogenaamd onder het Russische Consulaat, waar de onoplettende Russen niet merken dat er een periscoop door de vloer steekt. De opslagplaats, ook wel Yerebatan Sarnici genoemd, ligt onder het Sultanahmetplein. Het is gerestaureerd en is nu open als museum. Geloof niet wat Bey aan Bond vertelt – het is niet gebouwd in opdracht van keizer Constantijn.

Het gevecht op het zigeunerkamp

De meeste mensen weten dat het gevecht op het zigeunerkamp is opgenomen in de tuinen van Pinewood Studios. De scène eraan voorafgaand, waarin Bond en Bey komen aanrijden is echter wel op locatie opgenomen, en wel bij kasteel Yedikule, in het Nederlands bekend als Gouden Poort. Ze rijden eerst langs het kasteel en stappen later uit op een plek waarvan ik bang ben dat het niet meer bestaat.

“She should’ve kept her mouth shut”

Als het gevecht op het zigeunerkamp over is, gaan Bond en Kerim Bey op zoek naar Krilencu. Het punt waar ze zich klaarmaken is waarschijnlijk bij de Damat Ibrahim Pasa Cami, op de hoek van Dede Efendi Caddesi en Sehzadebasi Caddesi in Istanboel. Hoewel de ronde hoek met de ramen waar Kerim en Bond staan nog goed herkenbaar is, is de rest van de omgeving dat niet. Het is tegenwoordig een drukke straat. Weinig mensen zullen zich kunnen voorstellen dat hier ooit een Call Me Bwana-poster hing.

Tania levert de plannen voor het consulaat af

Tatiana loopt de trap op naar het wegniveau van de Galata Koprusu (de Galatabrug). De vierde brug was een drijvende brug die in 1992 door brand werd beschadigd. Ze loopt door naar 15e-eeuwse Firuz Ağa-moskee met rechts op de achtergrond de Sultan Ahmed-moskee. De Divan Yolu Caddesi ligt in het Fatih district van Istanboel. Hoewel het er tegenwoordig wat anders uitziet, is de locatie nog goed te herkennen. In het volgende shot staat ze binnen in misschien wel de bekendste moskee van de wereld, de Hagia Sophia.

Hagia Sophia

Deze kerk in het hart van het oude Byzantium werd voltooid in het jaar 537. Net als de Basilica Cisterne is het gebouwd in opdracht van Justinianus. Toen het later werd omgedoopt tot moskee, kreeg het 4 minaretten. Wanneer je het bouwwerk betreedt, is het niet moeilijk voor te stellen waarom de filmmakers besloten het een belangrijke rol te laten spelen in From Russia with Love.

De eerste opnames voor From Russia with Love begonnen hier op maandag 22 april 1963. Elke ochtend verliet de crew het Hilton Hotel in een konvooi van 28 voertuigen, waarvan de helft gevuld was met lichtapparatuur, onmisbaar om binnen in de donkere moskee te filmen. Het Turkse ministerie van Toerisme had EON Productions toestemming gegeven om in de Hagia Sophia te filmen, zolang normale toeristen er geen last van zouden hebben. Dat leverde inderdaad wat problemen op, toen later die middag een grote groep naar binnen liep, waardoor er twintig minuten vertraging ontstond.

Tania komt het gebouw binnen vanaf het zuiden. Dit is niet de hoofdingang voor toeristen, die ligt meer naar het westen. Vanaf deze toeristische ingang loop je het binnenste centrum van de moskee in. Links zie je een enorme urn naast een ronde rode zuil. Bond stond hier met zijn zonnebril te wijzen in de richting waarin hij wilde dat Tania zou gaan. Als je naar die urn toe loopt, is de meest noordelijke kant van de binnenruimte het gebied waar de scène zich afspeelde. Meer info met foto’s kun je vinden op de website van James Bond Locations.

Ontmoeting op de Bosporus en ontsnapping consulaat

Als Bond succesvol de plattegrond van het consulaat heeft gekregen in de Hagia Sophia, gaat hij langs bij Kerim om de plannen nog eens door te nemen. Later ondervraagt hij Tatiana op een veerboot over het gebruik van de Lektor Decoder. Terwijl ze de Bosporus overgaan is op de achtergrond Kız Kulesi (de Meisjestoren) te zien. Deze zal in 1999 een belangrijke rol spelen in The World Is Not Enough. Terwijl de twee doorvaren komen ze ook langs Dolmabahçe Saray (Dolmabahçepaleis). Uiteindelijk komt Bond uit bij het consulaat van Sovjet-Rusland. Het consulaat ligt in de film aan de Halaskargazi Caddesi. Het gebouw is sinds de jaren 60 vrijwel onveranderd gebleven.

You’ve never been to Istanbul? Where the moonlight on the Bosphorus is irresistible. 

Bond tegen Moneypenny

De binnenscènes van het consulaat zijn wederom opgenomen in Pinewood Studios. Nadat het plan van MI6 in werking is gezet, en het consulaat in puin ligt, ontsnappen James, Tania en Kerim via de verschillende tunnels. Als ze op een groep ratten stuiten besluiten ze om te draaien en komen uiteindelijk uit in de Basilica Cisterne. Daar lopen ze een trap op en komen ze uit in een typisch Turks winkeltje op tegenover Sirkeci Gare (Station Sirkeci). Daar stappen ze uiteindelijk op de Oriënt Express richting het Westen.

Het treinstation van Istanboel is niet alleen een intrigerende Bond-locatie, maar ook een plek met een rijke geschiedenis. Bijna een eeuw lang vertrok de beroemde Oriënt Express vanaf dit station naar Parijs. Het wordt niet meer gebruikt als treinstation, maar er is een treinmuseum en het is zeker de moeite waard voor elke James Bond-liefhebber die in Istanboel verblijft.

Deel 3/3 komt woensdag 14 juni online.

Bronnen: James Bond Locations, OnTheTracksOf007, Bondscenes, MovieLoci en Reelstreets. Met dank aan Merlijn Kuiper van Bondesque Magazine.

Nog even dit…

Alles wat James Bond Nederland publiceert, gebeurt volledig op vrijwillige basis en non-profit. Wil je JBN steunen middels een donatie, dan komt dit volledig ten goede aan betere artikelen. Elke cent wordt direct geïnvesteerd in onze website. Doneren kan via het onderstaande bankrekeningnummer. We danken je hartelijk voor je gift.

NL55 RABO 0338 6331 46 ten name van Stichting James Bond Nederland

Het bericht Locatie: Istanboel 2/3 verscheen eerst op James Bond Nederland.

In deel 1/3 behandel ik de locaties in Istanboel uit het vijfde boek van Ian Fleming, From Russia, with Love (1957). Een aantal veelgebruikte Turkse woorden voor ‘straat’ zijn Caddesi en Sokak.

Ian Flemings eerste bezoek aan Istanboel

Fleming bezocht Istanboel voor het eerst in 1955. Op dat moment was hij namens The Sunday Times in de stad om verslag te doen van de 24ste Algemene Vergadering van Interpol. Istanboel was in die tijd een ruige stad. Tijdens Ians verblijf richtten Turkse bendes, opgehitst door overheidsagenten, een bloedbad aan onder de christelijke minderheden in die stad. Ook wel bekend als de Rassenrellen van Istanboel. In The Man With the Golden Typewriter (2015) beschrijft neef Fergus Fleming wat zijn oom tijdens dat bezoek had gezien: “Een door de overheid in elkaar gezette etnische zuivering, die de meerderheid van de Grieken in de stad dwong om Istanboel – de stad die hun voorouders zo’n 1700 jaar eerder hadden gesticht – voorgoed te verlaten.”

In zijn artikel in the Sunday Times schreef Ian Fleming: “Meerdere keren in die nacht werd ik door nieuwsgierigheid uit de veiligheid van het Hilton Hotel gezogen en ben ik de stad ingetrokken. Daar waar de menigte door de straten bewoog. Elk onder hun eigen rode vlag, met de witte ster en sikkelmaan. Af en toe klonk er geschreeuw uit het boze geroezemoes, dan klonk er glasgerinkel en misschien een deel van een schreeuw. […] Een auto raakte de controle kwijt, reed de menigte in en het geschreeuw veranderde in gegil. Gebarende handen lieten zich kort zien toen de lichamen neervielen. En over alles heen klonken de sirenes van de ambulances en het fluitende gehuil van de nieuwe politieauto’s, die uit Amerika waren geïmporteerd.”

Fleming keerde uiteindelijk “misselijk” terug naar zijn hotel. Door de vernielingen konden hij en zijn collega’s de volgende dag niet naar het Griekse restaurant Lido. Bij zonsopgang lag het in puin. In plaats daarvan trad een in Oxford opgeleide Turkse reder Nazim Kalkavan op als gastheer voor die dag. Hij zou later de inspiratie vormen voor het personage Darko Kerim, hoofd van Station T. in From Russia, with Love. Kalkavan, wiens eigen moeder de vorige nacht Griekse vrienden had beschermd tegen het geweld, nam de Britse delegatie mee naar zijn huis aan de Aziatische oever van de Bosporus. Hij schreef in een brief aan Flemings biograaf dat ze “Een zeer aangename dag doorbrachten. Bijna in vrolijkheid. Bijna onbewust van de droefheid en schaamte van de vorige dag.”

Hoewel die gewelddadige nacht een diepe indruk op Ian Fleming naliet, bevat het boek From Russia, with Love slechts één subtiele verwijzing naar de pogrom van 1955. Tijdens een bijeenkomst van inlichtingenfunctionarissen somt generaal Grubozaboyschikov de recent georganiseerde coups door Moskou op: “Revolutie in Marokko, wapens naar Egypte, vriendschap met Joegoslavië, problemen in Cyprus, rellen in Turkije, stakingen in Engeland, grote politieke winst in Frankrijk – er is geen front in de wereld waar we niet stilletjes oprukken.”

Door het geweld toe te schrijven aan communistische krachten, papegaaide Fleming de officiële Turkse verklaring voor het geweld na. Ondanks het feit dat een dergelijke grootschalige vernietiging ver buiten de mogelijkheden lag van de ongeveer vijftig linkse mensen die in de nasleep tot zondebok werden gemaakt.

Na al zijn ervaringen beschrijft Fleming Istanboel in het boek als “Een stad die door de eeuwen heen zo doordrenkt was met bloed en geweld dat, wanneer het daglicht doofde, de geesten van de doden de enige bevolking vormden”. Het was een stad waar Bond “graag levend uit wilde komen”. Een gevoel dat Fleming waarschijnlijk zelf ook had na zijn eerste bezoek aan de stad.

Bond vertrekt uit de sleur

Als James Bond geïntroduceerd wordt in From Russia, with Love is hij verveeld door het rustige leven. Hij zit te ontbijten in zijn appartement – aan een zijstraat van Kings Road – en vreest de gedachte om nog een doodnormale dag op het hoofdkwartier door te brengen. Gelukkig voor Bond is er iets gebeurd wat hem uit de sleur van het dagelijkse leven trekt. Niet alleen wordt hij voor een missie naar Istanboel gestuurd, maar wanneer hij daar aankomt zal een mooie Russische cijferaar een rendez-vous met hem regelen.

Bond vliegt van Londen Airport (tegenwoordig Heathrow) naar Istanboel met een British European Airways-vlucht, via de luchthavens Rome Ciampino en Ellinikon International Airport (bestaat niet meer sinds 2001). Hij komt aan in Turkije op de luchthaven Yesilkoy: “een uur rijden van Istanboel”, en wordt in een Rolls Royce naar zijn hotel gebracht. De luchthaven is nog steeds in gebruik, maar staat nu bekend als Istanboel Atatürk.

Bond neemt het ervan tijdens zijn tussenstops. In Rome drinkt hij twee Americanos. Tijdens het laatste deel van de vlucht drinkt hij een paar shotjes ouzo met een mondvol ijswater. Bij het diner geniet hij van twee droge martini’s en een halve fles Calvet claret.

Goed ontbijt in een slecht hotel

Bond verblijft in het Kristal Palas hotel in “de heuvels van Pera”. De wijk Pera staat nu bekend als Beyoğlu, aan de Europese kant van de Bosporus. Hoewel het hotel fictief is, is het vermoedelijk gebaseerd op een echte locatie. Fleming schrijft dat Bond het hotel koos “omdat de naam hem had geamuseerd en omdat hij weg wilde uit het saaie leven van grote hotels”. Volgens Steve Turner is het gebaseerd op het Pera Palas:

Built in 1892 to accommodate passengers arriving on the Orient Express, it was Istanbul’s first top-class hotel and stood close to the British, French, German, Russian and American consulates. Its bar became a natural watering hole for diplomats, and a hub of gossip, scandal and intrigue.

Het Pera Palas bestaat nog steeds en heeft onlangs een renovatie ondergaan om het in zijn pre-James Bond-glorie te herstellen.

Aanvankelijk is Bond niet blij met zijn hotelkeuze. Het is verre van luxueus en als hij aankomt besluit hij bijna naar een ander hotel te boeken. Tijdens zijn aankomst vallen de “palmen met vliegen in koperen potten” in de hal hem op, net als “de vloer en muren van verkleurde Moorse tegels”. Als hij later de warme kraan opendraait komt er enkel bruin water uit, maar dat is pas nadat hij een duizendpoot in het bassin heeft geslingerd.

De volgende dag wordt zijn keus voor het Kristal Palas toch beloond, als hij de gordijnen opent en vanaf zijn balkon het uitzicht op de Gouden Hoorn ziet. Bond bestelt bij de roomservice een ontbijt van yoghurt en groene vijgen met Turkse koffie, in de hoop dat het “geen fiasco is”. Het ontbijt verrast hem. Geserveerd in een blauwe porseleinen kom is de yoghurt “diepgeel en met de consistentie van dikke room” en de vijgen “barstensvol rijpheid”. De koffie is “gitzwart en met een gebrande smaak waaruit blijkt dat hij vers is gemalen”.

Koffie met Darko Kerim

Later wordt Bond opgehaald uit zijn hotel en weggebracht naar Darko Kerim, het hoofd van Station T. Zijn kantoor zit achterin een kruidenfabriek. “Wil je je koffie zwart of met suiker?”, vraagt hij aan Bond. “In Turkije kunnen we niet serieus praten zonder koffie of raki, en het is te vroeg voor raki”. Bond neemt zijn koffie zwart.

Terwijl ze Bonds missie bespreken, drinken ze meer en meer koffie, totdat Bond ‘s middags naar zijn hotel wordt teruggebracht. Wanneer Bond later bij de Kruidenbazaar aankomt om Kerim te ontmoeten voor de lunch, heeft zijn vriend al een glas raki in zijn hand. Bond krijgt hetzelfde aangeboden en vindt het identiek smaken aan zijn ouzo op het vliegveld.

Voor de lunch beveelt Kerim gegrilde sardines en papillote aan, die voor Bond “smaakten als alle andere gebakken sardines”. Kerim eet reepjes rauwe vis, en legt uit dat hij alleen ongekookt voedsel eet. Voor de tweede gang gaat Kerim voor rauw biefstukgehakt met paprika en bieslook, samengebonden door eigeel. In Nederland bekend als tartaar. Bond probeert Kerims rauwe vlees en vindt het heerlijk.

Bonds hoofdgerecht is iets wat ikzelf vooral ken als een vette snack na het uitgaan, döner kebab. Kerim omschrijft het echter als “heel jong lam gebraden boven houtskool”, zijn beschrijving klinkt meer als shish kebab dan döner kebab. Ze spoelen het weg met een fles Kavaklıdere wijn. Aan het eind van de maaltijd meldt Kerim Bond dat ze koffie gaan drinken in zijn kantoor. Daarna zullen ze de Russische “oorlogsraad” bekijken via een periscoop in de tunnel onder de stad.

De tunnel naar de Russen

Na de terugkeer naar het plaatselijke hoofdkwartier neemt Kerim Bond mee naar een tunnel onder de stad, om de Russen te bespioneren via een periscoop. De tunnel is gebouwd om de Basilica Cistern (een enorm ondergronds reservoir dat gebouwd is om drinkwater te leveren als de stad belegerd wordt) leeg te laten lopen. Kerim vertelt Bond dat “[de tunnel] recht naar beneden gaat – onder de Street of Books waar de Russen hun kantoor hebben, en uitkomt in de Gouden Hoorn, bij de Galatabrug, twintig meter van mijn pakhuis”.

De Street of Books is waarschijnlijk Çadırcılar Caddesi waar je Sahaflar Çarşısı (de boekenbazaar) vindt. In werkelijkheid ligt het Russische consulaat aan de Beyoğlu (Pera) kant.

Terug in zijn hotelkamer neemt Bond een warm bad en een koude douche, om de geur van de door vleermuizen en ratten geteisterde tunnel te verwijderen. Kerim had hem eerder verteld dat de “lokale wodka goed is als je het verdrinkt in tonic water”. Bond volgt dat advies op, terwijl hij vanuit zijn kamer naar de zonsondergang over de Gouden Hoorn kijkt.

Buitenwijken van Istanboel

Die avond reizen de mannen naar de buitenwijken van Istanboel. Fleming vertelt ons dat ze “de verre heuvel oprijden door de armere wijken boven de Gouden Hoorn”. Na een half uur “stoppen ze halverwege een lange heuvel aan de rand van Istanboel”. Dat kan overal zijn. In het zigeunerkamp dat ze samen bezoeken krijgen ze “een soort ragout die sterk naar knoflook ruikt” met brood, dat ze wegspoelen met raki. Terwijl ze met hun vingers eten, maakt Bond bijna de fout om zijn linkerhand te gebruiken. “De linkerhand wordt bij deze mensen maar voor één doel gebruikt”, instrueert Kerim hem. Dat Kerim enkel rauw voedsel eet, lijkt hij zelf te zijn vergeten. Later breekt een groot gevecht uit, als een Bulgaarse bende het eten ruw verstoort.

Later besluit Kerim achter Krilencu aan te gaan, de leider van de Bulgaarse bende, die Kerim probeert te vermoorden. Ze rijden “onder het aquaduct van Valens door en over de Atatürk Boulevard, ten noorden van de versperde ingangen van de Grote Bazaar. Bij de Zuil van Constantijn sloeg de auto rechtsaf”.

Uiteindelijk komen Bond en Darko Kerim aan op “een lang sierplein waarop drie stenen zuilen zich als een batterij ruimteraketten afvuren”. Uit die beschrijving blijkt dat het waarschijnlijk het Sultanahmetplein is.

Ze laten de auto achter en gaan te voet verder naar de vuurtoren. Daarna slaan ze rechtsaf een geplaveide steeg in en vervolgens weer rechtsaf langs een boulevard die afloopt naar de Zee van Marmara. Na tien minuten komen ze aan het einde van de boulevard bij de spoorlijn. Voor hen staat een gebouw met een reusachtige poster van Marilyn Monroe die reclame maakt voor Niagara (1953). Ook van deze locatie is het niet duidelijk waar dit precies is.

Bond keert terug naar zijn hotel om te ontdekken dat hij een gast heeft. Liggend in zijn bed, naakt behalve een fluwelen lint en zijden kousen, is Tatiana Romanova. De Russische cijferaar. Voordat ze zich opmaakt voor een nacht vol passie staat ze erop dat ze de volgende avond Istanboel verlaten met de Oriënt Express.

Deel 2/3 komt zaterdag 11 juni online, deel 3/3 woensdag 14 juni.

Bronnen: The American Interest , The James Bond Dossier en Fleming’s Bond. Met dank aan Merlijn Kuiper van Bondesque Magazine.

Nog even dit…

Alles wat James Bond Nederland publiceert, gebeurt volledig op vrijwillige basis en non-profit. Wil je JBN steunen middels een donatie, dan komt dit volledig ten goede aan betere artikelen. Elke cent wordt direct geïnvesteerd in onze website. Doneren kan via het onderstaande bankrekeningnummer. We danken je hartelijk voor je gift.

NL55 RABO 0338 6331 46 ten name van Stichting James Bond Nederland

Het bericht Locatie: Istanboel 1/3 verscheen eerst op James Bond Nederland.

Klebb is een dame met een missie

Voor dit artikel focus ik me even op de tweede EON James Bond-film From Russia with Love uit 1963. Het personage van Klebb komt ook voor in de roman uit 1957. Uiteraard zijn we ook dol op Fleming zijn romans maar Klebb in het boek belichten we een andere keer. We ontmoeten Rosa, gespeeld door Lotte Lenya, bij Blofeld op kantoor waar hij ook Kronsteen heeft ontboden. De missie vanuit SPECTRE is simpel. James Bond moet verantwoordelijk worden gehouden voor de dood van Doctor Julius No. Rosa Klebb komt direct ijzig over maar heeft duidelijk ontzag voor haar leider.

In het trainingskamp, waar eerder Red Grant zijn training om James Bond te doden heeft volbracht, is ze direct op zoek naar hem. Voor de duidelijkheid: tijdens deze missie gaat Grant in een doolhof het gevecht met 007 aan. De arme stakker die een levensecht Sean Connery-Bond-masker op heeft, legt het loodje.

Terug naar het moment dat Rosa Klebb op het kamp arriveert. Klebb heeft direct de leiding, als Number 3 maakt ze de dienst uit. Morzeny en zijn mannen kunnen alleen maar volgen. Als Morzeny opmerkt dat ze ook “living targets” gebruiken, kan het haar niet boeien. Ze slaat Red Grant later keihard met een boksbeugel in zijn maag. Dit doet haar niets. Nee, ze heeft Grant fit bevonden en hij kan aan de slag. James Bond moet in het echt worden geëlimineerd! Wist je trouwens dat acteur Walter Gotell (Morzeny) in latere films de rol van General Gogol gestalte gaf?

Rosa en Tatiana

Rosa Klebb is maar wat trots op haar protegé Tatiana Romanova (Daniela Bianchi). Ze heeft Tatiana geselecteerd om James Bond te verleiden. Helaas voor Klebb heeft 007 dit vrij snel door. De makers van From Russia with Love probeerden het personage van Klebb masculien over te laten komen. Maar haar seksualiteit komt niet duidelijk naar voren. Al wijst ze wel direct Morzeny af. Bij Tatiana raakt ze vrij opvallend haar been aan. Ook Romanova haar figuur wordt duidelijk bestudeerd. James Bond ontmoet Tatiana in zijn hotelkamer als ze naakt in zijn bed ligt. Klebb en een draaiende camera leggen die nacht alles vast.

Een messcherp einde

De missie om James te doden heeft gefaald. Red Grant is door 007 het zwijgen opgelegd en twee andere SPECTRE-agenten hebben de treinreis met de Oriënt Express ook niet overleefd. Kronsteen en Rosa Klebb moeten verantwoording aan Blofeld afleggen. Voor Kronsteen pakt dit verkeerd uit. Klebb krijgt nog een kans om 007 voor eens en voor altijd uit te schakelen.

Het einde van een succesvolle missie moet worden gevierd. James and Tatiana zijn in Venetië. Er wordt aangeklopt en James laat nietsvermoedend een kamermeisje binnen. 007 heeft nog niet door dat Rosa Klebb zich heeft vermomd. Wanneer Bond naar een andere kamer loopt probeert Rosa de Lector alsnog mee te nemen.

Helaas gaat de telefoon en keert 007 terug. Klebb doet nog een poging om Tatiana te laten zwijgen. De liefde voor James blijkt gelukkig groter. Uiteindelijk is het na een kort gevecht waarin Klebb met haar giftige mes in haar schoen James probeert uit te schakelen Tatiana die Klebb dood. Bond besluit met een van zijn klassieke oneliners.

She’s had her kicks…

Het bericht Rosa Klebb, ijzig met een messcherp randje verscheen eerst op James Bond Nederland.