Caroff ontwierp onder meer filmposters voor West Side Story (1961), A Hard Day’s Night van The Beatles (1964) en Cabaret (1972). Zijn ontwerpen zaten vol subtiele verwijzingen naar de films en hij stond bekend om zijn, zoals hij het zelf noemde, “simpele ideeën”.

Het 007-logo

Producenten Albert R. Broccoli en Harry Saltzman begonnen in 1961 met de productie van de James Bond-films. Voor hun geheim agent zochten ze nog een pakkend logo, een dat direct herkenbaar zou zijn. Joe Caroff koos voor de codenaam 007 en verwerkte speels het wapen van James Bond in het ontwerp. Het handvat van de Walther PPK, het standaardwapen van Bond paste niet in de ‘7’. Daarom tekende Caroff de pistoolloop in het verlengde van het geluksgetal. Aanvankelijk werd het logo alleen gebruikt als briefhoofd van de productiemaatschappij.

Over het ontwerp zei Caroff ooit: “De drie cijfers moesten iets aparts hebben, een creatief lijntje bovenaan.” Zoals veel ontwerpers werkte hij met potloodhulplijnen, handig omdat ze eenvoudig uit te gummen zijn. Ook tijdens het ontwerpen van het 007-logo waren deze lijnen zichtbaar. Ze deden hem denken aan de loop van een pistool. “Het was makkelijk, spontaan en kostte me geen enkele moeite.”

Voor zijn werk kreeg Caroff geen vermelding op de aftiteling van Dr. No (1962), de eerste James Bond-film. Ook bij ander gebruik van het beroemde logo werd zijn naam niet genoemd. Ter ere van zijn honderdste verjaardag ontving hij een Omega-horloge met 007-inscriptie. De afzenders waren Barbara Broccoli en Michael G. Wilson, destijds producenten van de Bond-films.

Ander werk

Voor West Side Story, die een jaar vóór de eerste Bond-film van EON Productions verscheen, ontwierp Caroff de filmposter. Hij baseerde het ontwerp op zijn jeugd in New York, meer specifiek de Upper West Side. Brandtrappen en dansers spelen de hoofdrol in de poster en verbinden drie woorden met elkaar.

Miljoenen meisjes smolten in de jaren zestig voor Paul, John, George en Ringo. The Beatles stonden aan de top van hun roem en een film kon niet uitblijven. In A Hard Day’s Night volgen we de band gedurende 36 uur voorafgaand aan een belangrijk concert. Caroff ontwierp de poster, herkenbaar aan de gitaar met een speelse knoop in de hals. Typisch Caroff: “Het moet bruisen, het moet leven en niet gewoon doods blijven liggen.”

Joe Caroff is 103 jaar oud geworden.

Het bericht Joe Caroff, ontwerper 007-logo, overleden (1921–2025) verscheen eerst op James Bond Nederland.

Toen Rimington in 1992 werd benoemd tot hoofd van MI5, was dat een grote verandering. Voor het eerst stond een vrouw aan het roer van een Britse inlichtingendienst. Die realiteit inspireerde de Bond-producenten om in GoldenEye (1995) voor het eerst een vrouw te casten als M, traditioneel een mannelijke rol. Het was een gedurfde zet van Michael G. Wilson en Barbara Broccoli, die hun franchise met de tijd mee wilden laten bewegen.

Carrière bij MI5

Zo werd Dame Judi Dench, met een duidelijke knipoog naar Rimington, de nieuwe M: scherp, recht door zee en onwrikbaar. Rimington zelf werd per toeval spion. In de jaren zestig begon ze bij MI5 als typiste tijdens een diplomatieke uitzending van haar man naar India. Wat volgde, was een indrukwekkende carrière door de gelederen van de dienst, met uiteindelijk haar benoeming tot directeur-generaal van MI5 in 1992. Een functie die ze tot 1996 bekleedde.

Ze werd daarmee de eerste openbaar benoemde leider van MI5. Al werd aanvankelijk slechts één korrelige straatfoto vrijgegeven van Rimington in regenjas. In 2011 zei ze daarover: “Ik ben trots dat ik de eerste vrouwelijke DG was en dat MI5 in mijn tijd veranderde van een ouderwetse geheime club naar een open organisatie.” Bij haar aantreden trof ze naar eigen zeggen vooral “een club van mannen in tweedjasjes met pijpen.” Een beeld dat Bond-liefhebbers wellicht wel herkennen van Bernard Lee als M.

Na MI5

Rimington was meer dan een geheim agent. Na haar loopbaan schreef ze haar autobiografie Open Secret (2001). Niet zonder controverse, want de SAS dwong haar tot het verwijderen van passages over hun geheime operaties. Ze publiceerde daarna diverse spionageromans, waarmee ze haar ervaring vertaalde naar fictie. Een andere parallel met de Bond-wereld.

Stella Rimington laat twee dochters na. Haar huwelijk met diplomaat John Rimington hield officieel stand, al leefden ze jarenlang gescheiden, om tijdens de coronapandemie weer samen onder één dak te wonen. “We zijn milder geworden,” zei ze ooit over hun band. “Misschien is dat het geheim van een goed huwelijk: uit elkaar gaan, apart leven en dan weer samenkomen.”

Nieuwe baas MI6

Hoewel MI6 tot binnenkort nooit een vrouwelijke directeur heeft gehad, zal dat in 2026 veranderen. De Britse regering heeft aangekondigd dat de huidige opvolger van Sir Richard Moore, die de codenaam C draagt, een vrouw zal zijn. Haar naam is Blaise Metreweli. Bond zelf krijgt overigens opnieuw een vrouwelijke baas binnenkort, ditmaal in de videogame First Light (2026).

Het bericht Ex-baas MI5 Stella Rimington overleden (1935–2025) verscheen eerst op James Bond Nederland.

De Secret Intelligence Service (SIS), de officiële naam van de Britse geheime dienst MI6, heeft een nieuwe baas. Blaise Metreweli (47) volgt Sir Richard Moore op, die de geheime dienst in de herfst verlaat. Met Metreweli komt er voor het eerst een vrouw aan het hoofd van de SIS, die het Verenigd Koninkrijk voor buitenlandse dreiging moet behoeden. De Britse regering maakte al eerder de ambitie bekend om een vrouw aan te stellen. Minister-president Keir Starmer noemt Metreweli’s aanstelling “historisch” en zegt dat haar benoeming “op een moment komt waarop het werk van onze intelligentiediensten nog nooit zo belangrijk is is geweest”. Hij legt uit: “Het Verenigd Koninkrijk kampt met bedreigingen van ongekende omvang, of het nu gaat om agressors die hun spionageschepen naar onze wateren sturen of hackers die met hun geavanceerde cyberaanvallen onze openbare diensten willen verstoren”.

Blaise Metreweli zegt zelf “trots en vereerd te zijn” dat ze gevraagd werd om MI6 te gaan leiden.

MI6 speelt een cruciale rol, samen met MI5 en GCHQ, in de veiligheid van de Britse bevolking en het behartigen van Britse belangen in het buitenland. Ik kijk ernaar uit om dat werk voort te zetten, samen met de dappere officieren en agenten van MI6 en onze vele internationale partners.

Blaise Metreweli

James Bond was MI6 voor

James Bond had vanaf 1995 al een vrouwelijke baas, toen Judi Dench de rol opnam van M in GoldenEye. Dench bleef de aanvoerder van MI6 tot en met Skyfall (2012), waarin haar personage stierf. Vervolgens kwam ze nog terug als M in een postume videoboodschap in Spectre (2015). De schaduw van Dench als M blijft lang over de Bond-reeks hangen: ook No Time to Die (2021) refereert aan haar leiderschap.

Toch was de keuze voor een vrouwelijke baas voor 007 niet evident. In de boeken van Ian Fleming is M een man. In de jaren 90 vonden producenten Michael G. Wilson en Barbara Broccoli het tijd voor modernisering, zoals dat ook in het Verenigd Koninkrijk gebeurde. MI6 mocht dan wel geen vrouw aan het hoofd hebben, MI5 kreeg dat wel. In 1992 werd Stella Rimington benoemd tot hoofd van de binnenlandse inlichtingsdienst. De keuze voor Rimington als baas zou een directe aanleiding zijn geweest om drie jaar later Dench te casten in de rol van M.

Dench zette een strenge en ietwat afstandelijke M neer in GoldenEye, die duidelijk moest maken dat vrouwen heus wel hun mannetje konden staan. Ook in de ‘echte wereld’ kwamen er steeds meer vrouwen in topposities binnen de Britse geheime diensten. Eliza Manningham-Buller leidde eveneens MI5. GCHQ, de communicatie- en cyberafdeling van de geheime dienst, benoemde onlangs ook voor het eerst een vrouw: Anne Keast-Butler. En Blaise Metreweli heeft ook een indrukwekkend palmares: naast veldwerk in het Midden-Oosten leidde ze verschillende afdelingen binnen MI5 en MI6.

Van Q naar M… of eigenlijk C

Eén van de MI6-afdelingen die Metreweli leidde, is de technologie- en innovatiesectie, die zowel in de Bond-wereld als in het echt ‘Q Branch’ wordt genoemd. Een vrouwelijke Q heeft de James Bond-reeks nog nooit gehad. De rol van de gadgetspecialist werd tot nu toe vertolkt door een man. Ook in de nieuwe game First Light is Q een man, terwijl M opnieuw een vrouw is. Volgend jaar zal er dus voor het eerst een vrouw als fictieve én niet-fictieve baas van MI6 zijn.

Overigens zal Blaise Metreweli niet met M worden aangeduid, maar met C. Dat gebruik gaat terug op de eerste baas van MI6, Mansfield Smith-Cumming. Die ondertekende geheime documenten altijd met de letter C, in groene inkt. Smith-Cumming en zijn opvolgers worden zodoende informeel aangeduid met C. Ian Fleming nam dat gebruik over, maar maakte er in zijn James Bond-boeken M van. Metreweli zal vermoedelijk zo’n 5 jaar actief zijn als C, dat is de gebruikelijke termijn.

Het bericht MI6 krijgt vrouwelijke M, 30 jaar na James Bond verscheen eerst op James Bond Nederland.

Doktoren maakten zich sinds vanochtend ernstige zorgen om de gezondheid van de koningin. Wat er met haar aan de hand was, was toen nog onduidelijk. De komst van haar kinderen en kleinkinderen werd echter gezien als een teken dat het niet goed met haar ging.

Happy and Glorious

Haar grootste connectie met James Bond was tijdens de Olympische Spelen van 2012 in Londen. Ze speelde samen met Daniel Craig een rol tijdens de openingsceremonie, waarin agent 007 haar bezoekt op Buckingham Palace. Samen vliegen ze over Londen heen terwijl ze enthousiast begroet worden door de inwoners van de stad. Zelfs het standbeeld van Churchill kijkt tot Bonds verbazing even op. Uiteindelijk springen ze samen uit de helikopter en landen ze veilig in Wembley. Natuurlijk met de James Bond Theme op de achtergrond.

Het opnemen van het zes minuten durende fragment hield ze geheim voor haar familie. Dat was één van haar voorwaarden om mee te doen, zo vertelde productiemanager Sam Hunter van de BBC eerder dit jaar.

Geschiedenis

Elizabeth was net een jaar koningin toen Casino Royale werd uitgebracht in 1953. Ook zijn er verschillende portretten van haar te zien in de filmserie. Zo proost Bond toepasselijk op haar wanneer hij in zijn kantoor zit in On Her Majesty’s Secret Service (1969) en er hangt steevast een foto van haar in het kantoor van Miss Moneypenny.

Koningin Elizabeth II is bij een aantal premières van de James Bond-films aanwezig geweest. De eerste keer was bij de première van You Only Live Twice. Die première was op 12 juni 1967 bij het Odeon Theater, Leicester Square in Londen. Het was daarna pas in 2002 met Die Another Day dat de vorstin opnieuw aanwezig was bij een James Bond-première. Op 18 november 2002 ging de film in première en speciaals voor het 40-jarig bestaan van de filmserie waren er een aantal scènes opgenomen bij Buckingham Palace.

Naast Sean Connery en Pierce Brosnan mocht ook Daniel Craig de koningin een hand geven tijdens een première. De eerste James Bond-film van de acteur, Casino Royale (2006), ging wederom in première op het Leicester Square bij het Odeon Theater. Een jaar later, in 2007, bezocht koningin Elizabeth II de set van de Bond-film Quantum of Solace (2008). Dit gebeurde nadat zij de nieuwe onderwatertank op Pinewood Studios had geopend.

Reacties Koningsparen Nederland en België

Met diep respect en grote affectie gedenken wij Koningin Elizabeth II. Standvastig en wijs stelde zij haar lange leven in dienst van het Britse volk. Wij voelen ons sterk verbonden met het Verenigd Koninkrijk en met de Koninklijke Familie en delen in hun verdriet. Intens dankbaar zijn wij voor de hechte vriendschap waaraan Koningin Elizabeth zo’n onvergetelijke bijdrage heeft geleverd.

Koning Willem-Alexander en Koningin Maxima

Namens het kabinet heeft premier Rutte “diepe gevoelens van medeleven” overgebracht aan de nieuwe Britse premier Liz Truss. Hij herinnert de koningin als “een baken van rust en stabiliteit, hoe hoog de golven van de geschiedenis soms ook waren. Ook de Belgische Koning Filip en zijn vrouw Mathilde reageerden deze avond op het nieuws:

Wij zijn diep verslagen door het nieuws over het overlijden van Hare Majesteit Koningin Elizabeth II. Ze was een buitengewone persoonlijkheid. We bewaren voor altijd de dierbare herinneringen aan deze grote Same die tijdens haar hele koningschap blijk gaf van waardigheid, moed en toewijding. Elke van deze ontmoetingen staat voor altijd in ons geheugen gegrift. Het Verenigd Koninkrijk verliest een bijzondere Vorstin die een diepe stempel heeft gedrukt op de geschiedenis. We willen onze oprechte deelneming betuigen aan de Koninklijke Familie en aan het Britse bolk. Rust in vrede, Majesteit, aan de zijde van uw geliefde echtgenoot.

Koning Filip en Koningin Mathilde

Queen Elizabeth II is 96 jaar geworden. Haar oudste zoon Charles volgt haar op en heeft al een naam gekozen. Hij is vanaf nu King Charles III.

Het bericht Britse koningin Elizabeth II (1926–2022) overleden verscheen eerst op James Bond Nederland.

M in de romans

Fleming baseerde M op Rear Admiral John H. Godfrey, de directeur van de Britse marine-informatiedienst in de Tweede Wereldoorlog. In het derde boek Moonraker (1955) wordt zijn identiteit nog geheim gehouden, maar we leren wel zijn initialen en het aantal letters van zijn naam: M**** M*******. In zijn een-na-laatste boek gaat schrijver Ian Fleming toch overstag: The Man With The Golden Gun (1965) onthult M’s rang met voor- en achternaam als Rear Admiral Miles Messervy.

De eerste twee M’s: Bernard Lee en Robert Brown

Er zijn tien films voor nodig voordat M’s naam, dan nog gespeeld door Bernard Lee, voor het eerst wordt genoemd. Wanneer Bond in Egypte een bezoek bgrengt aan een plaatselijk MI6-safehouse, noemt General Gogol M bij dezelfde voornaam als in de boeken, Miles. Het is dus waarschijnlijk dat hij dezelfde naam draagt is de boeken, Miles Messervy.

De opvolger van Lee, Robert Brown, speelde eerder de rol van vice-admiraal Hargreaves in The Spy Who Loved Me (1977). In Browns films als M wordt niet duidelijk of hij dezelfde persoon is als Lee. Er wordt nergens opgemerkt dat het niet zo zou zijn, maar in mijn hoofd vind ik het leuk om te bedenken dat Robert Brown ook in Octopussy (1983) Hargreaves zou zijn. Er zit wel een haak en een oog aan mijn head canon. Uit het insigne van M in de pre-title sequence van The Living Daylights (1987) blijkt dat hij Rear Admiral is. Dat zou betekenen dat vice-admiraal Hargreaves is gedegradeerd.

Beide heren kregen elk hun eigen eerbetoon in de vorm van een schilderij. Bernard Lee in Brosnans derde Bond-film The World Is Not Enough (1999) en Robert Brown in de meest recente film No Time To Die (2021).

Een vrouwelijke M met twee namen

We kunnen de periode van Judi Dench als M in twee tijdlijnen opdelen. De eerste tijdlijn speelt zich af van GoldenEye (1995) tot en met Die Another Day (2002), de tweede tijdlijn begint bij Casino Royale (2006) en eindigt bij No Time To Die.

In de eerste tijdlijn wordt niets bekend over haar naam, in ieder geval niet in de films. Uit de boeken van Raymond Benson uit de jaren 90 blijkt dat ene Barbara Mawdsley voorganger Messervy opvolgt. Benson schrijft ook novelisaties over de Brosnan-films in die tijd. Het is dus mogelijk dat M in de Brosnan-films en uit de boeken van Benson dezelfde dame is. Een extra reden om dit te denken is dat de naam Barbara Mawdsley ook voorkwam in het originele GoldenEye-script, maar dit later werd geschrapt.

In de tweede tijdlijn neemt Bond al snel haar identiteit op de hak. In Casino Royale, wanneer 007 in haar appartement inbreekt, komt hij brutaal uit de hoek. M reageert nogal vinnig:

I though “M” was randomly assigned. I had no idea it stood for…

Bond

Utter one more syllable and I’ll have you killed.

M

Uiteindelijk leren we M’s naam in Skyfall (2012) door de Royal Doulton-bulldog die ze achterlaat voor 007. Op de doos die hij van Moneypenny ontvangt, is vaag de tekst Olivia Mansfield te lezen. Dit wordt later bevestigd op de officiële James Bond-website. Haar naam is een knipoog naar Sir Mansfield George Smith-Cumming, de oprichter en eerste directeur van de Britse Secret Intelligence Service.

Mijn collega Corneel heeft wel eens opgemerkt dat haar naam een een woordspeling op de zin “I live in a man’s field” zou kunnen zijn, een verwijzing naar Dench die als eerste vrouwelijke M binnenkwam in de mannenwereld van MI6.

Net als haar voorgangers krijgt ze een eerbetoon met een schilderij. Ze hangt in dezelfde hal als Robert Brown in Daniel Craigs laatste Bond-film, en wordt hulpeloos aangestaard door haar opvolger.

Gareth Mallory

De naam van de meest recente M is geen geheim. In Skyfall wordt Ralph Fiennes geïntroduceerd als Lieutenant Colonel Gareth Mallory. Hij is voorzitter van de Intelligence and Security Committee en stuurt aan op het vertrek van Mansfield in het begin van de film. Na de eindfinale blijkt hij haar positie te hebben overgenomen. Zijn achternaam wordt nog een keer herhaald in een telefoongesprek tussen Bond en hem in No Time to Die.

Q of Major Boothroyd?

Ian Fleming geeft 007 een Beretta 418 als zijn standaard pistool in de eerste boeken. Dit verandert in Doctor No (1958). Nadat Bonds Beretta faalt in From Russia, With Love (1957) vinden M en Boothroyd het hoogtijd voor een nieuw vuurwapen. Hoe kwam Fleming tot deze beslissing?

De naam voor de fictieve kwartiermeester van MI6 komt van de echte Major Geoffrey Boothroyd, die groot fan was van de Fleming-boeken. Echter, volgens hem kan het wapen wat Bond draagt echt niet langer. Hij wisselt verschillende brieven uit met Fleming. Eerst raadt hij een Smith & Wesson aan, maar hier is Fleming het niet mee eens en vraagt om nieuw advies. Uiteindelijk komt Boothroyd met de Walther PPK aanzetten, deze zullen we in de filmserie vaak terug zien komen. Ian was hem hier zo dankbaar voor, dat hij besloot om zijn kwartiermeester dezelfde naam te geven als de man die hem dit adviseerde, Major Boothroyd.

Q heeft de films heeft dezelfde naam als in de boeken, in ieder geval de Q gespeeld door Peter Burton en Desmond Llewelyn. Zij spelen allebei dezelfde incarnatie van de rol. Dit weten we omdat M de man in de film Dr. No (1962) geregeld “armourer” noemt. Aan het eind van het gesprek dankt M hem met zijn naam: Major Boothroyd. Ook Desmonds Q wordt later in de filmserie Major Boothroyd genoemd. Zowel in From Russia With Love (1963) als in The Spy Who Loved Me (1977) horen we zijn naam terugkomen. In Tomorrow Never Dies (1997) draagt Q, wanneer hij vermomd is als Avis-medewerker, een plaatje met daarop de schuilnaam Quentin Quigley.

Over de namen van John Cleese en Ben Whishaw is weinig bekend. Al zou Whishaws Q theoretisch gezien ook Boothroyd kunnen heten, aangezien de Craig-films een andere tijdlijn zijn dan de eerste twintig films. Hier hoef je het natuurlijk niet mee eens te zijn.

Moneypenny: Jane of Eve?

Als laatste wil ik afsluiten met een kort stukje over Moneypenny. Hoewel haar naam in de eerste twintig films niet wordt genoemd, heet ze in The Moneypenny Diaries van Samantha Weinberg Jane Moneypenny. In de derde Bond-film van Craig is haar voornaam echter Eve. Ook hier sluit ik af, vorm vooral je eigen mening.

Het bericht De echte namen van M en Q verscheen eerst op James Bond Nederland.

Het eerste deel kende al behoorlijk wat knipogen naar de films van James Bond en dat blijkt in het vervolg niet anders te zijn. Zo zien we in de trailer een auto die zich onderwater kan voortbewegen (net als The Spy Who Loved Me) en vindt een actiescène plaats rondom een gebouw bovenop een besneeuwde bergtop (knipoog naar zowel On Her Majesty’s Secret Service en Spectre). In de film volgen we Eggsy (Taron Egerton), een jongeman die lid is geworden van de Britse spionnenorganisatie Kingsman. Hij zal in dit deel samenwerken met enkele Amerikaanse geheim agenten, samenwerkend in de club Statesmen. De film bevat naast Egerton een topcast met onder andere Julianne Moore, Mark Strong, Colin Firth, Jeff Bridges, Channing Tatum en oud Bondgirl Halle Berry.

In een jaar waarin we geen echte Bond film mogen verwachten, zullen we het op het vlak van Britse spionnen in de bioscopen moeten doen met Kingsman: The Golden Circle.

Het bericht Een knipoog naar 007 in trailer Kingsman 2 verscheen eerst op James Bond Nederland.