In de laatste Bond-film No Time to Die (2021) zagen we voor de zoveelste keer dat Bond liever de motor pakt dan de auto. In Quantum Of Solace (2008) en Skyfall (2012) werd de motor ingezet als ultiem redmiddel, en in de laatste film werd de motor zelfs tot tweemaal toe bereden, door Bond én schurken.

En als Bond de auto neemt, dan zien we vaak niet meer hóé goed 007 kan autorijden; heel anders in vergelijking met Mission: Impossible, waar andermaal wordt ingezoomd op het extreme schakelwerk van ‘vriend’ Ethan Hunt. Los van dat wordt skydiven al lang niet meer écht uitgevoerd op grote hoogten (zie Quantum of Solace) en bleek Daniel Craig zélf een gruwelijke hekel te hebben aan wintersport. We hebben ‘m immers nog nooit zien skiën of snowboarden. Nee, de actievolle momenten in recente Bond-films zijn eerder routinematig herhaalwerk, zonder ooit echt inventief en trendsettend te zijn.

Misschien zijn er teveel Bond-films geproduceerd, zodat je op het vlak van actie en stunts niet meer origineel kúnt zijn? Een perfect voorbeeld van de wet van de remmende voorsprong? Ik geloof er niks van. Er zijn nog steeds genoeg dingen te bedenken die Bond op het randje van de dood kunnen brengen (nee, hem niet opnieuw ombrengen graag).

Hebben we James al eens plaats zien nemen in een endurance raceauto? Le Mans of zelfs Formule 1? Doe het gewoon eens, vooral nu autosport gigantisch populair is! Of wat te denken van stuntskiën, ook wel free skiing of extreme skiing genoemd. Red Bull Sports sponsort genoeg ultragevaarlijke initiatieven op dit vlak; YouTube staat vol met voorbeelden. Vaak dragen deze stuntskiërs wingsuits, zodat ze op grote hoogten tijdens het skiën ook nog eens Batman kunnen spelen. 

Inmiddels is door bedrijven als SpaceX ruimtevaart ook iets cools geworden. Tom Cruise zou zelfs een keer naar het International Space Station afreizen. Het idee alleen al, dat een echte stuntastronaut James Bond speelt en een bom demonteert aan de buitenkant van het ISS, moet mindblowing zijn en kan James Bond weer op de kaart zetten. En tussendoor laat hij even zien dat hij, eenmaal geland op aarde, uitstekend kan tennissen of poloën (ook al is voorafgaand aan de wedstrijd Bond vergiftigd).   

Het verhaal

En dan komen we meteen uit bij het belangrijkste element van een James Bond-film. Een element dat mijns inziens nog veel belangrijker is dan de keuze voor een nieuwe Bond acteur of regisseur: het verhaal. Alle productieplanning begint bij een aantrekkelijk geschreven scenario waarin de contouren van een unieke missie met dito sfeer zichtbaar worden.

De actualiteit speelt hierin een belangrijke rol. Er zijn in deze veranderende wereld genoeg aanknopingspunten voor een betekenisvol verhaal. Inspiratie te over, vooral als je naar de getroebleerde status van het Westen kijkt. Met de Palestijns-Israëlischeoorlog, de Russische invasie in Oekraïne en oplopende spanningen in de Oost-Chinese en Zuid-Chinese Zee nabij Taiwan in het vizier, zijn er genoeg situaties te bedenken waarin 007 een rol kan spelen. Geestelijk vader Ian Fleming zou zélf een spreekwoordelijke moord doen voor al deze onheil en zou er mateloos door geïnspireerd worden.

Geloofwaardigheid

Belangrijker nog is de logica van het verhaal. Sommige situaties in recente Bond-films worden als onlogisch gezien. Dat de haat van een stiefbroer jegens Bond een facilitator kan zijn voor een succesvolle carrière als CEO van SPECTRE is verre van geloofwaardig. Of een Bond girl die tot het laatst James aan het lijntje houdt over haar eigen kind: “He is not yours!”, zegt Madeleine tegen Bond in haar Noorse bungalow waar voornamelijk Frans wordt gesproken. Teveel van dit soort momenten komen voort uit verkeerde inspiratie. Inspiratie uit comic book-films bijvoorbeeld, waarin teveel buitenaards drama, zoals de dood van Wolverine of Iron Man, als een rode draad door het verhaal lopen. Neem jezelf niet al te serieus bij het schrijven van een scenario of verhaal, en durf de missie van geheim agent 007 weer eens bovenaan de agenda te zetten. 

Helaas is dat lastig voor oudgedienden als Neal Purvis & Robert Wade. Al in 2017 gaven de scenarioschrijvers aan dat het schrijven ze niet makkelijk af gaat. Neal: “Ik weet gewoon niet meer hoe je in deze tijd [van geopolitieke dreigingen] nog een James Bond film moet schrijven.” Het is dus niet geheel verrassend dat Bond de laatste jaren verhalen meemaakt van comic book-achtige proporties. Een zekere mate van weergeven van de actualiteit wordt door de schrijvers, maar ook de producenten, steevast als bezwaarlijk gezien. Terwijl dát nou hetgeen is dat wijlen Ian Fleming zo inspireerde. Ook de ophef hieromtrent maakte dat de Bond romans gretig aftrek vonden bij het in dromen gehulde lezerspubliek.

Politiek correct of politiek incorrect schrijven?

Over politieke correctheid gesproken; het item van het NOS Journaal van dinsdag 15 oktober ging helemaal in op dit onderwerp. De vraag doemde op of James Bond nog politiek correcter zijn missies moet uitvoeren. James moet blijvend een soort lieve vaderfiguur worden, waarbij de vrouwen om hem heen de eigenlijke hoofdspionnen worden. No Time to Die gaf ons al een inkijkje in zo’n wereld waar alleen deze ‘correctere’ kant van de realiteit wordt weergegeven. Dat is het probleem juist.

Onze Westerse wereld maakt intense polariserende tijdingen mee. En voor polarisatie heb je twee kanten nodig, óók de politiek incorrecte kant. Populaire tv/streamingseries als The Sopranos (1999-2007), Ozark (2017-2022), The Gentlemen (2019), Better Call Saul (2015-2022) en Narcos (2015-2017) schromen niet om ook deze politiek incorrecte wereld weer te geven. En in die wereld kunnen vrouwen nog steeds als grofvuil behandeld worden. Wil ik dit graag? Absoluut niet! Maar de goorheid, die we ook terugzien op het geopolitieke strijdtoneel, ís er nog wel. We moeten het daarom laten zien, al is het maar om aan te geven hoe het níét moet. De discussie moet levend blijven; we kunnen ervan leren.

Scriptschrijvers als Neal Purvis, Robert Wade, en óók de Bond producenten Barbara Broccoli en Michael G. Wilson, gaan hier helaas níet mee aan de haal. Zij zullen met licht opgetrokken neus kijken naar scriptschrijvers als Vince Gilligan, Peter Gould, Matthew Read, Guy Ritchie, Carlo Bernhard, Doug Miro, Terence Winter en Steven Zaillian. Schrijvers die het niet schuwen om de échte misdadige realiteit te laten zien. Ook al kan dat betekenen dat hun verhalen gecensureerd worden in landen als China. Juist James Bond heeft zulke scenarioschrijvers keihard nodig. Zij zullen het aandurven om niet teveel één kant, de politiek correcte kant, weer te geven, maar juist alle kanten. 

James Bond Will Return?

Het is deze mix van unieke sfeerbepaling en locaties, trendsettende actie en goed geschreven verhaallijnen, met hier en daar natuurlijk echte tongue in cheek-humor, die de toekomst van de James Bond-franchise zouden moeten bepalen. En het is deze mix die extreem belangrijk wordt nu de Bond producenten aangeven dat ze op dit moment geen interesse hebben om Bond-films te produceren. Tuurlijk, een creatieve dip of verlies van inspiratie kan hier voor een gedeelte aan ten grondslag liggen.

Maar is het hierbij nodig dat Bond dood blijft ten faveure van EON-films of door Barbara Broccoli geproduceerde films als Radiator (2014), Film Stars Don’t Die In Liverpool (2017), Nancy (2018), The Rhythm Section (2020) en Till (2022)? Daar komt nog bij dat het voor Barbara en Michael helemaal niet nodig schijnt te zijn dat deze films verliesgevend zijn. De sponsor- en merchandise tak van de 007-franchise levert EON Productions nog steeds miljoenen op. Bond blijft zo dus winstgevend zonder films, een verkeerde beloning!

Ik, en met mij vele fans, denken dat het anders moet. Dat houdt in: misschien nieuwe producenten, opwindendere verhalen, nieuwe scriptschrijvers, wellicht meer invloed van Amazon. De zin en drive om te brainstormen over Bond komt bij tijd en wijle dan nog wel eens bovendrijven. Ook bij het schrijven van dit betoog.

Maar ook áls wordt aangekondigd dat een 26e Bond film in preproductie gaat, dan nog zullen creatief uitgebluste producenten als Barbara Broccoli ons Bond films geven die verkeerde risico’s nemen en waarvan de verhaaltechnische risico’s vaak gemakzuchtig overkomen (No Time to Die). Als toekomstige producenten dus géén werk maken van al het bovenstaande, geen júíste risico’s op dat vlak durven nemen, dan is het wellicht beter dat James Bond dood blijft. Dan moet James Bond als pop culture icoon maar een echo blijven in ons bewustzijn waar we puur uit nostalgie aan terugdenken… en over schrijven.

Het bericht James Bond is helaas nog dood – deel 2 verscheen eerst op James Bond Nederland.

Een eventuele première van Bond 26 ergens in het najaar van 2028 zou haast onvoorstelbaar zijn, maar lijkt steeds realistischer. Daar komt nog bij dat in 2035 de rechten van alle James Bond-romans, dus ook de ooit zo hevig bevochten namen ‘Ernst Stavro Blofeld’ en ‘SPECTRE.’, tot het publieke domein gaan behoren. Iedereen kan dus straks aan de haal met James Bond, ook al is hij nu verhaaltechnisch gezien hartstikke morsdood.

Ongehoorde Bond-fans

Weinig positiefs te melden dus. Maar dat heb je te slikken wanneer de verantwoordelijke producers zuiver -en uit creatieve interesse besluiten om andere film- en theaterprojecten voorrang te geven. En toch, tóch richt ik mij rechtop in dit gezellige koffiebarretje in Breda om nog eens bij mezelf te rade te gaan wat er zou moeten gebeuren om James Bond 007 weer een succesvolle kickstart te geven. Wellicht zal er niets uit voortkomen en gaan de Bond-producers toch maar hun eigen gang. Zinloosheid pur-sang misschien, maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Dus daarmee ook de inspiratie. James Bond blijft immers ook in deze tijd van globale spanningen een onderwerp dat nog steeds inspireert en mensen kan laten ontsnappen aan de waan van de dag.

Dus wat zou ik doen met een nieuwe reeks Bond-films? Welke fundamenten zou ik leggen om James Bond weer tot leven te wekken? Om van hem weer die allesomvattende levensgenieter te maken met schurende karaktertrekken en soms politiek incorrecte levensopvattingen? Ik heb drie belangrijke pijlers die ik terug zou willen zien in (de productie van) een nieuwe James Bond-film: unieke sfeerbepaling en locaties, vernieuwende trendsettende actie én uitmuntend verhaallijnen waarin geen blad voor de mond genomen wordt. 

Sfeerbepaling

Als het om sfeerbepaling gaat, dan hebben de meeste James Bond-films los van elkaar en los van de formule iets unieks. Ze verschillen onderling dus nog steeds stevig van elkaar. Elke film legt namelijk z’n eigen culturele accenten. Waar On Her Majesty’s Secret Service  (1969) ons een witte kerstfilm geeft, presenteert Live And Let Die (1973) ons een bovennatuurlijk horrorsfeertje. You Only Live Twice (1967) is een ode aan al het culturele moois wat Japan ons heeft te bieden, en in The World Is Not Enough (1999) zien we dat de geopolitieke macht van olie als een rode draad door het verhaal loopt. Casino Royale (2006) is dé perfecte commercial voor gokken in stijl en Octopussy (1983) brengt je, met liaan en al, in broeierige exotische sferen. Indiana Jones en Tarzan kunnen daar nog een puntje aan zuigen. Of wat te denken aan cultuur eigen regionale tradities in de vorm van feesten? Thunderball (1965) laat ons kennis maken met het Caribische carnaval, de Junkanoo, terwijl we in On Her Majesty’s Secret Service een heuse kerstmarkt voorgeschoteld krijgen.

Het zijn deze unieke sferen die elke Bond-film afzonderlijk een op zichzelf staande film maken. En mijns inziens is er nog genoeg originele of herinterpreteerbare couleur locale beschikbaar die we nooit eerder in een Bond-film hebben gezien. Neem de huidige populariteit van de Formule 1 of de actuele gebeurtenissen rond de commerciële ruimtevaart. Max Verstappen en Elon Musk bieden de producers genoeg aanknopingspunten om hier eens andermaal aandacht aan te besteden. Te denken valt ook aan sporten die nog niet een breed bemeten rol hebben gekregen in een James Bond-film. Hebben we 007 of de schurk weleens zien tennissen? Sowieso is matchfixing een redelijk populair onderwerp dat zo’n sportsetting rechtvaardigt.

Locaties

Ook de Bond-locaties dragen natuurlijk bij aan het inkleuren van een unieke sfeer. Recentelijk is er geroddeld dat de Bond-producers mogelijk wat tickets voor Bond gereserveerd hebben naar het Midden Oosten. Echter, in nog téveel actiefilms zijn landen als Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten eerder saai behang dan landen die ons een mooi inkijkje geven in hun cultuur. En dan zijn er nog de vele landen die James Bond nog niet eens heeft aangedaan tijdens zijn missies. Australië en Nieuw-Zeeland staan bekend om tot de verbeelding sprekende natuur. Colombia en Ecuador spelen, helaas om minder florissante handelsconnecties met Nederland, een belangrijke rol in de geopolitiek. Los daarvan worden ze ook bevolkt door inheemse stammen die een geheel eigen cultuur hebben. We kunnen er dus iets van opsteken. Ook zijn er vast wel toepasselijke verhaallijnen te bedenken waarin Canada, Indonesië, Singapore, Brunei, Zuid-Afrika, Curaçao, Barbados, de Seychellen of Suriname een rol spelen.

Daarmee zijn de Bond-locaties dus meteen het startpunt voor een allesbepalende sfeer. Niet voor niets worden er al vroeg locatiescouts ingeschakeld voorafgaande aan principal photography. Maar steeds vaker spelen promotiegeld en toerismesponsoring een belangrijke rol in de keuze voor een Bond-locatie. Het zou andersom moeten zijn: producenten wíllen een locatie aandoen omwille van originele verhaaltechnische factoren en vernieuwende culturele aspecten. En niet omdat zo’n locatie nou zo praktisch is. James Bond mag best wat meer zeuren bij M om interessantere zakenreisjes.

Hoe actie onderdeel van Bond werd

Maar locaties en sfeer alleen maken de film nog geen Bond-film. Ook al schreef Ian Fleming altijd in geuren en kleuren over de landen die James Bond aan deed, Floortje Dessing doet dat ook. Nee, er is meer nodig om tot een Bond-film te komen. Als er inventieve, vernieuwende actie plaatsvindt te midden van al die cultuursnuiverij, dan gaat de gemiddelde filmliefhebber al wat meer rechtop zitten. Niet voor niets besloot regisseur Terence Young dat From Russia with Love (1963) nog een explosieve finale nodig had, iets dat niet terug te vinden was in de roman. Dat Bond door Joegoslavische en Italiaanse wateren vaart en onderwijl Triëst en Venetië aan doet, mag nog een wonder heten. De explosieve vuurzee die SPECTRE. onbedoeld zelf aanstak, had ook het leven kunnen kosten van James en Tatiana. Maar juist dat explosieve einde, doet ons nog eens extra opveren.

Golden stunt oldies

En zo werd actie een fundamenteel onderdeel van de Bond-films. Actie was lang ook trendsettend. We zagen Bond voor het eerst gevaarlijke toeren uithalen die daarvoor in andere films nog ondenkbaar waren. Denk aan 007 als diepzeeduiker tijdens een onderwater-oorlog is in Thunderball, of als astronaut tijdens een robbertje lasergamen in de ruimte in Moonraker (1979), of Bonds extreme ski-kunsten in On Her Majesty’s Secret Service. Ook heeft James z’n sporen verdiend als parachutist in The Spy Who Loved Me (1977) en Moonraker. Wist hij nog eerder dan in de film Cliffhanger (1993) hoe levensbepalend bergbeklimmen kon zijn (For Your Eyes Only, 1981) en kon hij andermaal van zijn auto een balletdanser maken.

Van het op twee wielen door een smal steegje rijden (Diamonds Are Forever, 1971) tot de befaamde cork screw met de AMC Hornet (The Man With The Golden Gun, 1974), en van een doormidden gehakte Renault 11 (A View To A Kill, 1985) tot het ‘juiste spoor’ vinden met een Mercedes (Octopussy): James Bond weet werkelijk alles rijdend te houden. En, Bond is natuurlijk ook een uitstekende rijder die totale beheersing heeft over z’n koppeling en versnellingspook, of hij nou een femme fatale najaagt in GoldenEye (1995) of in een Eend achterna wordt gezeten. Wegrennen tijdens de Junkanoo kan ie ook goed (Thunderball), of hij rent zélf iemand achterna (freerunning, Casino Royale).

Voorbeelden te over dus. Maar hoe kunnen we op het vlak van actie trendsettend blijven? Volgende week deel 2 van dit betoog.  

Het bericht James Bond is helaas nog dood – deel 1 verscheen eerst op James Bond Nederland.

Albert R. Broccoli wilde in 1979 inhaken op de immense populariteit van Star Wars. Van de Fleming-boeken die nog niet waren verfilmd, leende Moonraker (1955) zich het beste voor een sciencefiction-avontuur. Je kunt Moonraker (1979) eigenlijk amper een boekverfilming noemen. Naast de titel is de naam van de schurk eigenlijk het enige belangrijke element dat de scenarioschrijvers hebben overgenomen. Het boek Moonraker is een redelijke rechttoe-rechtaandetective waarin Bond het Verenigd Koninkrijk niet verlaat. Ook het einde is behoorlijk uniek: Gala Brand vertelt Bond op het allerlaatste moment dat ze al een verloofde heeft en loopt doodleuk weg. De film die we in 1979 te zien kregen, kan niet méér verschillen van het script voor een verfilming die Ian Fleming zelf schreef.

Jon Gilbert, een expert van de Fleming-boeken, vertelt aan de Observer: “Dit is het eerste Bond-scenario dat Ian Fleming geschreven heeft voor het witte doek. Het is tevens zijn enige poging om een filmscript te schrijven, dat is enorm belangrijk. Het is een heel Bondiaans scenario: een megalomaan die de ondergang van Groot-Brittannië wil zien.”

Maar de Rank Organization, het grootste filmbedrijf van het Verenigd Koninkrijk destijds, zag er geen potentie in. Het Moonraker-scenario, dat al die tijd ergens in een la lag, werd vergeten. Het onderontwikkelde scenario kwam uiteindelijk aan het licht als onderdeel van een grote verzameling Bond-materiaal door twee antiquaire boekwinkels in Londen, Peter Harrington en Adrian Harrington Rare Books, waar Gilbert de Fleming-expert is.

Veel te beschrijvend

In het door Fleming geschreven script gaan 007 en een politieagente zwemmen voor de kust van Kent. Fleming omschrijft dat Bond een lichtblauwe zwembroek draagt. Net zo blauw als zijn ogen. Die zwembroek zou een bepalend beeld van James Bond worden, net als de zwarte smoking. Die lichtblauwe kleur blijkt afkomstig te zijn van Fleming en niet van een latere scenarioschrijver. Het is denkbaar dat Fleming dit heeft doorontwikkeld toen hij de toekomstige films met Broccoli en Saltzman besprak.

In het script missen onder anderen M en Miss Moneypenny. M is vervangen door iemand die lijkt op een sympathieke stadsman uit de jaren vijftig. Dat klinkt anders het norse personage dat we gewend zijn van de boeken en films. Bond wordt in het verhaal geholpen door een Londenaar genaamd Tosh. Tosh een cockney die goed vals kan spelen met kaarten. Ideaal om een fraudeur zoals Drax aan te pakken.

Fleming was tijdens de Tweede Wereldoorlog officier geweest bij de British naval intelligence en was journalist voordat hij fulltime schrijver werd. Jon Gilbert zegt dat het scenario van Fleming fascinerend was, maar “veel te beschrijvend”. Een echte scenarioschrijver zou zich geconcentreerd hebben op de dialoog, met minimale aanwijzingen.

Het is 150 pagina’s. Scenario’s voor Bond-films zijn meestal 100 pagina’s, maar het leest heel goed.

Hij voegt eraan toe dat het scenario “veel serieuzer” is dan de film uit 1979, die de tijd weerspiegelt waarin hij werd gemaakt: “Je hebt de dreiging van de koude oorlog en serieuze nucleaire dreigingen [in de jaren 50]. In de jaren zeventig weerspiegelden de films een klimaat dat niet levensbedreigend was.”

Het scenario bleef lang onder de radar, totdat het opdook op een Bonhams-veiling in 2015. Daar het werd gekocht door een particuliere verzamelaar.

Altijd al een filmverhaal

Andrew Lycett, auteur van de biografie Ian Fleming: The Man Who Created James Bond, vertelt aan The Observer:

Het vinden van dit script is erg spannend. Fleming was geobsedeerd met het verfilmen van zijn boeken. Hij deed erg zijn best om producenten in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten te interesseren.

In 1954 correspondeerde hij met producent Alexander Korda, die een proefdruk van zijn tweede roman Live and Let Die (1954) had gelezen en geprezen. Fleming schreef hem over zijn nog te schrijven derde roman, dat later Moonraker zou zijn. Hij zei dat het een uitbreiding was van een filmverhaal, dat hij sinds de oorlog in zijn hoofd had:

Een regelrechte thriller met een bijzonder Engelse maar ook algemene aantrekkingskracht, die een aantal prachtige filminstellingen mogelijk maakte.

Daarna ging hij naar Jamaica om het boek te schrijven, dat het volgende voorjaar uitkwam. Het punt is dat Fleming Moonraker altijd als ‘een filmverhaal’ opvatte. Het is dus bijzonder interessant om zijn scenario te vinden.”

Het bericht Het verloren Moonraker-scenario van Ian Fleming verscheen eerst op James Bond Nederland.