Star Wars zag ik eerder dan James Bond. Een klasgenoot van de lagere school had van die poppetjes; die vond ik fantastisch. Hij had ze in een speciaal ontworpen kast staan, met voor ieder figuurtje een apart vakje. De grotere sets, zoals die van Jabba de Hutt op een platform met valluik, stonden daar weer bovenop. Het was beter dan een speelgoedwinkel. Hier mocht ik gewoon mee spelen…

Daarna volgden de films, die ik steevast door elkaar haalde. Voor mij is het toch vooral één vermakelijk ruimte-epos met een kop en een staart. Dat dit nog maar het midden van de filmserie was, daar hield ik mij niet mee bezig. Het waren de sfeer, de muziek en de immense ruimteschepen waar ik mij aan vergaapte.

Bij ieder weerzien, later dus op dvd, werd ik toch weer even die basisschoolleerling en dacht ik terug aan die poppetjes. Met de originele trilogie voel ik dan ook zeker een nostalgische band. De latere films vanaf de jaren 90, daarvan zag ik een enkeling in de bioscoop, pas helemaal aan het einde van de rit in een nagenoeg lege zaal — het moet toen zijn begonnen, dat ik nogal makkelijk in slaap val als de zaallichten eenmaal doven…

Voor de laatste drie ging ik al niet meer naar de bios. Ergens, tijdens drie maanden gratis Disney+, heb ik nog eens een nieuwe Star Wars aangeklikt. Al snel vroeg ik mij af: waar zit ik in godsnaam naar te kijken?

Taaie Attack of the Clones

En toen dus recentelijk de fraaie blu-raybox met alle negen delen. Een bestelling die ik overigens op een vrijdagavond online had geplaatst met een leveringsbelofte van de volgende dag… Eenmaal raden… Inderdaad, ik kon de eerste film pas halverwege de volgende week in de speler steken. ‘U was niet thuis.’ Ammehoela! Ik zat ín de brievenbus! PostNL heeft gelijk een miljoenenclaim aan de broek gekregen. Zal ze leren. Ook ik heb mijn grenzen.

De originele trilogie ging erin als koek. Net als bij James Bond uit de jaren 70 en 80 zie je waar de visuele effecten het moeilijk hebben. Je ziet ook wat er naderhand nog is ingeknutseld door George Lucas. Dat had in veel gevallen allemaal niet gehoeven.

Dan Episode I, The Phantom Menace (1999), die ik dus ooit in een lege bioscoop zag. Deze film was verre van goed, maar best te pruimen. Het begon pas echt taai te worden bij Attack of the Clones (2002). Ik had hier het gevoel dat ik naar een voorloper van de computeranimatie zat te kijken. Een videogame waar je zo gauw mogelijk door je levens hoopt te zijn. Een brei aan peperdure effecten gepresenteerd door Wibra. Het deed letterlijk pijn aan mijn ogen.

Ik had zo’n zin om Christopher Lee te zien, en het duurde en duurde maar. Ik heb de film zo vaak afgezet – om de volgende dag toch weer een poging te wagen – dat het leek alsof de acteur zichzelf met terugwerkende kracht uit de film had teruggetrokken. Uit schaamte. Tot hij op dag vijf toch in beeld verscheen. Eindelijk iemand die al die onzin een beetje kon relativeren. Als er iemand in staat was te schitteren tussen een berg rommel, was het Dracula wel. En dan die uitgestreken kop en niet te vergeten: die stem…

Maar als de man met het gouden pistool het enige lichtpuntje van een twee uur durende marteling is… Dat volwassen mensen zoiets kunnen bedenken en willen uitvoeren. Ik kan er met mijn hoofd niet bij.

Stroperige liefde

Zullen Star Wars-fans zo ook naar James Bond kijken, vroeg ik mij af. De nostalgie waar ik zo aan hang, waar de Star Wars-clan op neerkijkt? Of dat zij vinden, net als ik bij het sterrenepos, dat het na drie prima basisfilms na Goldfinger (1964) wel genoeg was met James Bond? Maar ze kunnen You Only Live Twice (1967) toch moeilijk net zo belabberd vinden als Attack of the Clones? En alles wat daarna kwam, van On Her Majesty’s Secret Service (1969) en The Spy Who Loved Me (1977) tot GoldenEye (1995) en Skyfall (2012), ieder zijn smaak natuurlijk, maar die films trekken de gemiddelde kwaliteit van de Bond-serie toch duidelijk omhoog?

Nou zijn de kritieken over deze vijfde Star Wars-film niet van de lucht; de hausse aan tegenvallende reacties die ik online raadpleegde, bevestigde mijn gevoel. Ik moest mijn hart zelfs even luchten bij Gemini, dat vertelde dat vooral de liefdesrelatie tussen Anakin en Padmé als bijzonder stroperig wordt ervaren. Daaraan toevoegend dat ook deze film zijn fans heeft — áls dit de eerste Star Wars was die zij zagen. Net zoals Die Another Day (2002) ook fans van James Bond heeft voortgebracht.

Lord of the Rings door andere ogen

Episode III laat ik voorlopig nog even in de box zitten, die zit daar prima. Ondertussen bekeek ik een jongere klassieker: de eerste The Lord of the Rings (2001). Inmiddels ook 25 jaar oud. Ik had deze tijdens de kerstdagen al eens voorgesteld aan de dochters, maar geen haar op hun hoofden dat ze naar dwergen, elfen en orcs gingen kijken. Tot ik de oudste onlangs influisterde dat het eigenlijk een soort Harry Potter is, maar dan voor volwassenen. Ineens had zij hier wel puntoren naar.

Het was prachtig om deze film door andere ogen te bekijken. Ook The Fellowship had ik in geen jaren gezien, maar het beviel mij gelijk meer dan welke Star Wars ook. De trilogie van Peter Jackson vond ik bij hun releases al fantastisch en ook dat is daarna met The Hobbit (2012-2014) allemaal overdadig geworden. Lichtpunt blijkt ook hier weer: Christopher Lee.

Indy als toetje

Om de grote filmfranchisemarathon af sluiten, nam ik als toetje nog de derde Indiana Jones. Dit keer zonder Christopher Lee, maar met Sean Connery, Alison Doody, Julian Glover, John-Rhys Davies, de vorige week overleden Michael Byrne en Vernon Dobtcheff uit de Bond-films. En zelfs bijna-Bond Hans de Vries heeft hier als Luke Hanson op de aftiteling nog een kleine rol.

Ook voor Indiana Jones geldt: de twee films die daarna kwamen, steken in schril contrast af tegen de originele trilogie. Wat dat betreft heeft James Bond zich niet ondanks, maar dankzij een ijzersterk begintrio als stevig fundament, steeds weten te vernieuwen. Er is niemand die zal zeggen dat Attack of the Clones de beste Star Wars is, niemand die een Hobbit-film beter vindt dan een Lord of the Rings en niemand die Kingdom of the Crystal Skull (2008) verkiest boven een van de eerdere Indiana Joneses.

Maar als het om Bond gaat, dan zijn er steevast fans te vinden die Thunderball (1965) boven de eerste drie plaatsen. Of Moonraker (1979), Octopussy (1981) of A View to a Kill (1985) op één zetten. Terwijl weer een ander zweert bij Licence to Kill (1989) of Casino Royale (2006).

Toen ik in de nacht van maandag 29 op dinsdag 30 juni een voetbalveldslag aanschouwde, vond ik het in de verlenging welletjes. Ik had het licht nog niet uitgedraaid of ik zakte – net als bij Star Wars in de bioscoop – in een korte maar diepe slaap. Nooit eerder was een penaltyreeks zo rustgevend…

Het bericht Column: A long time ago, in a galaxy far, far away…. verscheen eerst op James Bond Nederland.

Toen ik in 2022 het plan opvatte om op 5 oktober zestig jaar James Bond te vieren door alle kerkklokken om 00:07 uur in heel Nederland het Bond-thema te laten spelen, kreeg ik van de Orde der Beiaardiers nul op rekest.

Toegegeven, 7 minuten over middernacht is misschien niet het beste tijdstip voor een klokkenconcert. Had het dan op een willekeurig tijdstip gedaan. Dat zou ook wel moeten, omdat er meer kerken zijn dan beiaardiers en één beiaardier meerdere kerken onder zijn hoede heeft, net als een brugwachter meerdere bruggen bedient. Mijn lumineuze plannetje maakte weinig indruk; de kerkklokken zwegen met Bond-muziek op 5 oktober 2022.

Marilyn Monroe was te beroemd om een Bond-girl te spelen. Daar was ze ook te dood voor; het sekssymbool van de jaren 50 overleed in augustus 1962 enkele maanden vóór de première van Dr. No. Toch speelt zij in de wereld van 007 een kleine rol. Ian Fleming voerde haar beeltenis op in zijn vijfde Bond-boek From Russia, with Love (1957), in een scène die werd gekopieerd voor de film uit 1963, waarin Bond en Kerim de Bulgaarse moordenaar Krilencu doodschieten op het moment dat hij uit het raam van zijn schuiladres ontsnapt.

In het boek voerde Fleming een filmposter van de Monroe-film Niagara (1953) op. Een beetje raar om diezelfde film van, op dat moment, tien jaar oud te gebruiken voor de film From Russia with Love. Daarbij was Niagara een film van 20th Century Fox en James Bond van United Artists; die gaan echt geen Fox-film promoten, zelfs geen oude.

De filmmakers hadden daarentegen kunnen kiezen voor de United Artists-productie Some Like It Hot, de beroemde Marilyn Monroe-film uit 1959, waarin dat nummer I Wanna Be Loved By You (Ba-boop-bee-doop) zit. Bond-producenten Harry Saltzman en Albert R. Broccoli kozen er terecht voor hun eigen productie Call Me Bwana (1963) te promoten. Met in de hoofdrol een ander sekssymbool uit de jaren 50: Anita Ekberg. ‘She has a lovely mouth, that Anita’, zegt Pedro Armendáriz tegen Sean Connery. Daar gaat haar mond al open…

Grappig hoe die gedachten ongeordend je hoofd binnenkomen bij het horen van een vaag carillon.

Ik zat de laatste tijd wel vaker in een oude doos. Zo bezocht ik het online portal De schatkamer van Beeld & Geluid waarin ik, waarom ook niet, voor de lol ‘James Bond’ intypte. Er ging een wereld voor mij open, vooral door de programma’s van Simon van Collem. Van Collem heeft een bijzondere band met James Bond. Meer dan hij zelf gewild zou hebben.

Het kalende mannetje, een filmliefhebber pur sang, lukte het om alle grote filmsterren uit zijn tijd voor de camera te krijgen. Zo ook Sean Connery, Roger Moore en Timothy Dalton. Met een paar simpele vragen in steenkolenengels, waar Mark Rutte nog een voorbeeld aan kan nemen, liet hij de sterren leeglopen. Vaak hoefde hij op een antwoord alleen maar ‘why?’ te vragen en daar gingen ze weer.

Voor Diamonds Are Forever (1971) sprak hij naast Sean Connery in verschillende settings – ‘Mr Connery, how did you start as an actor?’ Waarop Connery moet lachen (‘Oh dear…’), maar wel netjes antwoord geeft. Later, bij Never Say Never Again (1983), noemt Van Collem ‘Sean’ gewoon ‘Sean’, wat op zich al een wonder is, omdat hij door de rest van Nederland ‘Sien’ werd genoemd – maar Van Collem sprak dus ook met Ken Adam, Guy Hamilton, Jill St. John, Bruce Glover, Putter Smith én een breed glimlachende Charles Gray! Die laatste in zijn Blofeld-kostuum had ik nog nooit in een interview gezien, laat staan over James Bond!

Op de set van Moonraker (1979) sprak Van Collem met Roger Moore, producer Cubby Broccoli, opnieuw met een allervriendelijkste Ken Adam en met een perfect Nederlandssprekende Emily Bolton, die, geboren op Aruba, via Londen in Nederland terechtkwam. Inhoudelijk stelt het allemaal weinig voor, maar ze zitten daar wel!

Het geeft een prachtig tijdsbeeld. Een tijd waarin James Bond om het jaar het hoofdonderwerp in een film was. Een tijd waarin we nog ver waren verwijderd van computergames die worden gelanceerd alsof het een filmpremière betreft. ‘Pipe down double-o-seven’, zou ik Q willen quoten als ik Patrick Gibson op de rode loper in Londen zie voor de lancering van First Light.

Iets wat ik de game-fanaten van harte gun, en wat voor het merk ‘James Bond’ een heel slimme zet is; het houdt de naam van 007 levend bij een jonger publiek dat wellicht nog nooit van de geheim agent heeft gehoord. Maar voor mij hoeft het dus niet. Wat ik van het spel heb gezien, ziet er visueel adembenemend uit, maar zodra ik een video bekijk waarin het Bond-figuurtje begint te schieten, dan ben ik weg. Ik ben binnen twee seconden kotsmisselijk van die snelle bewegingen.

Geef mij maar Some Like It Hot, From Russia with Love en Simon van Collem. In de uitzending van Simonskoop op 9 juni 1989 met uitgebreid aandacht voor Licence to Kill (1989), kondigt Van Collem de volgende aflevering van 23 juni alvast aan: een verslag van de galapremière van de Bond-film in theater Tuschinski. Niemand kon op 9 juni weten dat het Van Collems laatste uitzending zou zijn.

Tijdens de aftiteling ontdekte ik zojuist een macaber detail. Noem het toeval of niet, maar terwijl Marilyn Monroe op de achtergrond nietsvermoedend ‘ba-boop-bee-doop’ zingt (het deuntje dat Van Collem standaard in zijn leader gebruikte), zien we als laatste beeld een fragment uit de film Wings of Fame (1980). Daarin verschijnt een in het zwart geklede veerman in zijn boot om de doden op te halen. In de film zijn dat Peter O’Toole en Colin Firth, maar in de context van de realiteit vraag ik mij nu af: was deze veerman een voorbode op het lot van Simon van Collem…?

‘Gestorven in harnas’ stond op 22 juni te lezen in de krant. Als tienjarige kon dat voor mij niets anders betekenen dan dat de goede man een harnas droeg terwijl hij stierf. Vreemde outfit voor een filmpremière dacht ik nog. 

Het beeld van een dode man in ridderkostuum in een bioscoopstoel stond mij nog lang voor de geest. Ik wist niet beter of Simon van Collem had de eindtitels van Licence to Kill niet gehaald. Dat bleek niet waar, hoorde ik later van een collega, die destijds als medewerker van UIP aanwezig was bij de première. Van Collem was tijdens de afterparty in Tuschinski in elkaar gezakt. En daarmee tegen wil en dank voor altijd verbonden aan James Bond.

Op 21 juni, een snikhete dag in 1989, trok Simon van Collem zijn mooiste outfit aan om op de galapremière van Licence to Kill in Tuschinski te verschijnen. Bij het zien van de kleine kale man op de rode loper had iedereen zich nog afgevraagd: waarom in godsnaam draagt hij een harnas?

Ba-deedly-deedly-deedly-dum-ba-boop-bee-doop.

Het bericht Column: Ba-boop-bee-doop verscheen eerst op James Bond Nederland.

Verlekkerd zat ik achter mijn toetsenbord: ze hebben de verkeerde, ze hebben de verkeerde! Totdat ik maar eens contact opnam met de man die het ‘zogenaamde’ nieuws mocht ontkrachten — bleek het toch wáár te zijn! Weg invalshoek, weg column.

Vooropgesteld dat het voor de nabestaanden van Jan Williams een groot verlies is, zitten we in James Bond-land zo lang zonder écht nieuws, dat het vermeende overlijden van een actrice met een mini staat van dienstje maar al te graag wordt opgepikt. Toegegeven: zo zit ik zelf ook in elkaar. En als journalist wil ik dat nieuws dan ook het liefst als eerste brengen.

Zo ook eind vorige week. Scrollend door de Instagram-posts komt daar een fanfoto met Jan Williams voorbij. ‘With great sadness…’ begint de bijbehorende tekst. Oei, dit komt mij wegens andere verplichtingen nu even heel slecht uit. Maar ja, als lichtend baken in de Bond-woestijn, kán ik het niet negeren. Ik ga gelijk op zoek naar een foto van Jan Williams.

Ik kom zo snel niet echt veel soeps tegen. Terug naar de Instagram-post, maar dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Ik kan dat hele bericht nergens meer vinden. Zal de bewuste poster inmiddels door hebben dat het een hoax is en het bericht hebben verwijderd? Ook verder op het net kan ik niets over Williams’ dood vinden.

Ik laat het zo en check de volgende dag nog een keer. Minimale (zeg maar bijna geen) aandacht voor ‘het overlijden’ van Jan Williams. Ja, een bericht waarin een geboorte- en sterfjaar worden gemeld, 1939 en 2026, met daarbij de aanvulling ‘op 82-jarige leeftijd’. Zo’n misrekening geeft te denken. En aangezien ik door de karige berichtgeving steeds meer begin te twijfelen over de ‘juiste’ Jan Williams, vind ik inderdaad een Jan Williams uit Ohio die eind maart overleed, op 82-jarige leeftijd!

Het moet bijna wel fakenieuws zijn op deze manier. Fansite MI6 meldt niets, evenals Bondstars, de organisatie waar oude Bond-sterren hun gesigneerde foto’s kunnen verkopen. Geen BBC, geen The Guardian. Ondertussen houd ik de Google-alerts nauwlettend in de gaten, want als Jan Williams wél is overleden, kan ik het niet níet vermelden.

Pas na het weekend krijg ik een melding over het overlijden van Jan Williams. 007 Magazine heeft het opgepikt, de site van Bond-autoriteit Graham Rye met wie ik in het verleden wel eens een aanvarinkje heb gehad. Wie niet, zou ik willen zeggen…

Rye heeft het overlijden van Williams geplaatst onder de datum van 10 april. Dat is op dat moment ruim twee weken geleden en ver voordat de eerste schamele posts op Instagram verschijnen. Het is niet eens de datum die me stoort, want zelfs voor antidatering valt iets te zeggen als je een levend archief bijhoudt. Het is het gebrek aan bronvermelding.

Nu lijkt mij Graham Rye iemand die zonder blikken of blozen zegt: ‘Als ik het meld, is het waar. Ík ben de bron.’ Een soort Marjolein Faber die, bij het voornemen om borden bij AZC’s te plaatsen met de tekst ‘Hier wordt gewerkt aan uw terugkeer’, beweerde dat zíj ‘beleid’ is.

Dus geen overtuigende bron en nog steeds geen grote nieuwsverspreiders die het overlijden van Jan Williams uit From Russia with Love (1963) vermelden. Je kan er maar druk mee zijn.

Toch maar eens een mailtje naar Anders Frejdh die veel optrekt met oude Bond-sterren. Ook Bill Koenig van The Spy Command eens vragen wat hij hiervan denkt. Hij reageert al snel dat hij de berichtgeving op de socials heeft gezien en al even in het duister tast als ik. Dan schiet mij een andere naam te binnen: Gareth Owen van Bondstars natuurlijk. Ik had al eerder naar contactgegevens van hem gezocht, maar ik kwam steeds uit op een formulier op de website. Ik vreesde daarmee in een poel van duizenden onbeantwoorde mails terecht te komen. Daar heb ik helemaal geen tijd voor.

Een ingeving: heeft Jeroen Krabbé niet eens iets doorgestuurd van Gareth Owen? Dat was ooit ter ere van een bijeenkomst op Pinewood Studios met cast- en crewleden van The Living Daylights (1987).

De oude mails maar eens doorspitten. En na niet al te lange tijd popt daar inderdaad een reeks vrolijke foto’s op die Owen (in 2014!) naar Krabbé had gestuurd. In de forward-regel staat het e-mailadres van dé Gareth Owen, op dat moment nog de rechterhand van niemand minder dan Roger Moore met een mailadres gelinkt aan het kantoor van de oud-James Bond. Ik vraag me sterk af of dat adres nog bestaat.

Binnen een mum van tijd bevestigt Owen het overlijden van Jan Williams op 10 april dit jaar. Hij heeft het gehoord van Williams’ dochter Emma.

En daar, na bijna drie weken ná haar dood, is er eindelijk het bewijs dat ik zocht. Graham Rye had gelijk op zijn website, ere wie ere toekomt. Die 82 jaar die ik elders tegenkwam, is slechts een onzorgvuldige rekenfout.

Toch blijf ik mij afvragen: waarom zwijgen de kranten, waarom zwijgt de BBC? Een actrice uit een klassieke Bond-film uit de Connery-periode, een topmodel uit de zestiger jaren; haar overlijden mag toch niet onvermeld blijven?

De week van Jan Williams deed mij denken aan zo’n dertig jaar geleden, nog voor de grote doorbraak van internet. Wie in de jaren 90 informatie opzocht over Akiko Wakabayashi, kreeg te lezen dat zij al jaren dood was. Geen grote obituary, geen overlijdensdatum, enkel de mededeling dat zij niet meer onder ons was. Dat nepnieuws werd uiteindelijk ontkracht door schrijver Raymond Benson, die naar Japan was gevlogen om research te doen voor zijn volgende Bond-boek The Man with the Red Tattoo. Hij ontmoette haar en kon ons melden dat de Bond-girl uit 1967 alive and kicking was. Wakabayashi had zich lange tijd geleden teruggetrokken uit de schijnwerpers en dat beviel haar uitstekend.

‘You Only Live Twice’, zullen we maar zeggen.

Evenals Wakabayashi, die na 1971 van het witte doek verdween, was Jan Williams na de jaren zestig in geen enkele film- of tv-productie meer te zien. Wel was zij nog een graag geziene gast tijdens Bond-evenementen. De kans dat zij, net als haar tijdgenoot, ook uit de dood zal opstaan, wordt door alle Bond-experts nihil geacht.

Na al het speurwerk van afgelopen tijd ga ik eindelijk maar eens van de zon genieten. Een stevige massage kan ik nu trouwens wel gebruiken…

Het bericht Column: De week van Jan verscheen eerst op James Bond Nederland.

Want ja, ik ben ook gewoon nieuwsgierig hoe dit voor Bond uitpakt. Uiteraard ben ik dat. Maar tegelijk ook nee, want het kán nooit goed gaan. We moeten ons niet laten meenemen in dergelijke trucjes, want het druist in tegen elke moraal.

Als James Bond-beginneling begin jaren 90, toen de Bond-films met Sean Connery voor het eerst op de Nederlandse tv werden vertoond, zou ik er zeker wel oren naar hebben gehad. Want ik vond de films fan-tas-tisch, kon er geen genoeg van krijgen en dat kreeg ik ook niet, want er waren er nog zoveel die ik níet had gezien. Het enige nadeel: daar deed Sean Connery niet in mee. Dat was destijds best een dingetje.

In de herhaling had ik als knulletje van zes, zeven jaar Ivanhoe nog gezien. Ik was dat jongetje uit de leader: ‘Ivanhoe!’ Ivanhoe kon nooit James Bond zijn, met zijn harnas en zijn zwaard en een veer op z’n kop. Bespottelijk. En toch haalde ik mijzelf over om naar Live and Let Die (1973) te kijken. Met grote tegenzin, omdat niet James Bond maar een ridder hier de hoofdrol speelde.

Na het zien van Live and Let Die was dit mijn favoriete Bond-film. De vaart zat er nog meer in dan bij de vorige avonturen, de stunts waren nog origineler en het mooiste: James Bond deed nog steeds mee. De ridder had zich gewoon vermomd als geheim agent!

Toch blijft het natuurlijk prettig gissen: hoe zou Diamonds Are Forever (1971) zijn geweest met George Lazenby? Bij de tachtigste verjaardag van Timothy Dalton anderhalve week geleden dringt de onvoltooide wens zich ongemerkt op: hoe zou een derde Bond-film met hem eruit hebben gezien? En ook bij Pierce Brosnan, die wij toch allemaal een beter afscheid dan Die Another Day (2002) hadden gegund…

Hoe dat werkelijk allemaal zou kúnnen zijn, daar mag AI zich in een later stadium over buigen, want daar moet je een compleet nieuwe film op loslaten. Stel je Diamonds Are Forever voor, dat zou een wraakfilm in optima forma worden. Bond die de dood van zijn bruid wreekt. George Lazenby kennende had hij het er niet bij laten zitten. Die had desnoods de set van Kojak op gestapt om Telly Savalas bij zijn nekharen te grijpen.

Nee, zo’n compleet nieuw verhaal mét Lazenby én Savalas én Ilse Steppat als Irma Bunt, dat kunnen we ongetwijfeld over tien jaar met een beetje vernuft in elkaar knutselen. Eerst zullen we het moeten doen met de Diamonds Are Forever die al bestaat, maar nu wél met de gelijkenis van George Lazenby in de hoofdrol, of Roger Moore zo je wil, of één van die andere Bonds.

Want zover is het dus gekomen met AI. En Amazon melkt deze noviteit met graagte uit. Welke James Bond je ook wenst in welke Bond-film: het is binnenkort allemaal mogelijk.

Dan is het eindelijk Sean Connery die in On Her Majesty’s Secret Service (1969) op de ski’s staat, Roger Moore in gevecht met het kolderieke duo Wint en Kidd en Timothy Dalton die in alle films uit de jaren 80 schittert. Of Daniel Craig in Dr. No (1962) en Pierce Brosnan in Casino Royale (2006). Je kunt het zo gek niet bedenken of het is mogelijk. Je hoeft enkel een James Bond naar wens uit te kiezen en een Bond-film waarin je hem wil zien. Zelfs de stem wordt zodanig nagebootst dat het niet van echt te onderscheiden is. Althans, zo wordt beloofd…

Eerst zien, dan geloven. Want mijn ervaring met AI leert dat het, vooral als het gezichtsuitdrukkingen betreft, toch altijd nét niet is. Het is de nuance die ontbreekt. Juist dát wat een gezicht eigen maakt.

Daarbij blijft het natuurlijk puur spielerei. Eén keer zien en dan weet je het wel. Alsof ik Goldfinger (1964) vijf keer ga kijken met een ander hoofd in de hoofdrol, terwijl het origineel de enige film is die je echt wil zien. En wie zit er te wachten op Sean Connery in Skyfall (2012)? Wees eens eerlijk. Ja, als Kincade, de rol van wijlen Albert Finney, dat is het enige waar ik enigszins nieuwsgierig naar ben, maar die optie biedt het platform natuurlijk niet.

Amazon belooft alle Bonds in hun ‘prime’. Dat is ook vreemd. Heb je net A View to a Kill (1985) gekeken met een hoogbejaarde Roger Moore, is hij in The Living Daylights (1987) ineens weer piepjong. George Lazenby verandert van Dr. No tot No Time to Die (2021) geen millimeter en God verhoede dat Timothy Dalton in GoldenEye (1995) zijn belachelijke pruik uit Licence to Kill (1989) ophoudt. Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Het begint er bijna op te lijken dat het me iets interesseert…

Als bonusoptie heeft een AI-Shirley Bassey álle titelsongs ingezongen. Toen ik dát las, dacht ik: This is an old friend of mine and it tells me something smells… Op dat moment viel mij de datum boven dit artikel pas op.

Waren we er bijna ingetrapt.

Wat op Amazon Prime trouwens geen grap is, is de serie Bait, over een Pakistaans-Engelse acteur die in de running is voor de rol van James Bond. Zes afleveringen vol paranoia en een inkijkje in het leven van een worstelend acteur die de klapper van zijn leven kan maken, terwijl hij de ene na de andere verkeerde afslag neemt. De vraag hierbij blijft: waarom zou deze Riz Ahmed geen James Bond kunnen worden?

Het lijkt een openlijke sollicitatie van de Britse acteur met Pakistaanse roots die de serie zelf bedacht en bovenstaande vraag in talkshows opwerpt. Of hij daarbij serieus is of de spot drijft, blijft in het midden. Maar wie had ooit gedacht dat een komediant met de naam Volodymyr Zelensky zich in alle ernst als Oekraïense president in oorlogstijd voor de leeuwen moest werpen?

Wat Bait vooral de moeite waard maakt, is het gevoel dat James Bond nog steeds leeft. Dat de aanstaande benoeming van de acteur die de schouderholster van Daniel Craig mag overnemen ertoe doet. Reken maar dat alle bulletins het grote nieuws met graagte oppakken. Even iets luchtigs in bange tijden.

James Bond is alles wat we op dit moment nodig hebben. Daar kan geen 1 aprilgrap tegenop.

Het bericht Column: Bond à la carte verscheen eerst op James Bond Nederland.

Alles stond eerder al eens op Prime. In oktober nog, tijdens James Bond-maand, zette Amazon, de nieuwe eigenaar van Bond, het schuifje tijdelijk open. Nadeel is dat het schuifje na één of twee maanden ook weer dichtgaat. Zo is dat halverwege april straks ook het geval op Netflix. Wie alle Bond-films op de streamer wil bekijken, moet relatief snel zijn. Alhoewel, drie maanden voor de hele Bond-cyclus van 26 films, moet te doen zijn toch?

Gevoelsmatig is het een traktatie. Netflix is een grote speler in streamingland. Als we mijn vriend ChatGPT mogen geloven, heeft iets meer dan de helft van alle Nederlandse huishoudens toegang tot de streamingdienst met de grote rode N. Op verre afstand gevolgd door Videoland, Disney+ en als vierde speler pas Amazon Prime. Wat wil zeggen dat de kans groot is dat James Bond op dit moment wel bij je linkerburen maar niet bij je rechterburen op het scherm te zien is. En dat dan door het hele land. Om deze illusie in stand te houden negeer ik voor het gemak dat Netflix ook nog andere content biedt. Want wie wil nog iets anders zien als je ook James Bond kunt kijken?

Het is met name het idee dat het kan. En het idee dat de James Bond-films hoe dan ook breder worden bekeken dan wanneer dan ook in de moderne geschiedenis. Want het aanbod ligt er en er zullen genoeg mensen zijn die op een lusteloze avond lukraak even een amusant Bondje weg willen kijken. Een gouwe ouwe die ze ooit al eens hebben gezien, in de bioscoop of op RTL7.

Zo geldt dat ook voor mij. Een slaapkamer die aan een opfrisverfbeurt toe is; op de achtergrond klinkt The Man with the Golden Gun (1974). Niet om voor te gaan zitten, maar als vertrouwd kabbelend geluid terwijl ik mijn roller nog eens indoop. Het automatische meepraten met de dialogen en vooral de sfeer die deze guilty pleasure met zich meebrengt: ‘Nick Nack, tabasco!’

Die kamer had ik jaren geleden al kunnen schilderen met James Bond op de achtergrond. Maar dan moest ik mijn externe blu-rayspeler op de laptop aansluiten, het menu doorwandelen en als de laptop opzij moest, dan zit je met zo’n snoerenmassa. En vooral dit: voel je tijdens het sauzen een sterke neiging voor The Living Dayights (1987), dan moet je ineens van schijfje wisselen! Zul je net zien dat je alleen de eerste map van de blu-raybox mee naar boven hebt genomen — naar beneden om hem om te ruilen voor die tweede map. Jij weer naar boven. Het schijfje van The Golden Gun eruit, altijd onder protest van de speler, want die was nog niet klaar met de film. Haal je het ene schijfje eruit, kom je er dus achter dat je de eerste map waar The Golden Gun in moet, mee naar beneden had genomen en je deze disc dus tijdelijk in het kartonnetje van The Living Daylights moet steken. Knaagt snoeihard aan het chronologiefetisjisme kan ik u vertellen: A view to a Kill (1985), The Man with the Golden Gun, Licence to Kill (1989). Dat rijmt gewoon niet.

Maar goed, het is even niet anders en niemand die het ziet. De portable blu-rayspeler heeft duidelijk geen trek in Timothy Dalton, hij pakt ’m niet. Het advies is dan om de lade iets geforceerd in te drukken. Het apparaat begint als een dolle te draaien, de G-krachten zijn duidelijk voelbaar. Als dan eindelijk het mapje van de BD-rom zich opent, moet je weer langs dat menu en dan eindelijk, eíndelijk, rollen de dots over het scherm. Inmiddels is je kwast hard en je kopje thee koud…

Nee, dan is de Netflix-optie een stuk praktischer. Ik krijg er zelfs zin in het hele huis van een likkie verf te voorzien.

Voor wie onder een steen heeft geleefd en bij toeval nú pas op de Bond-cyclus bij Netflix stuit: doe er je voordeel mee, het is nog niet te laat. Tijd genoeg om alle films te kunnen zien, om je favorieten eruit te pikken of de kinderen en kleinkinderen op deze pareltjes te wijzen. En dat label van 12 jaar is overigens een wassen neus. Ik heb het bewijs in de vorm van de Special Editions in de kast staan dat álle Bond-films tot aan Licence to Kill voor álle leeftijden zijn. De Bond daarna, die vanaf de jaren 90, is overigens gestopt met roken en hij slaat geen vrouwen meer. Of je moet Famke Janssen heten, maar dan vraag je erom.

Een korte kijkwijzer is misschien wel handig. Toen ik in de jaren 90 kinderen van kennissen van mijn ouders in de wereld van James Bond mocht inleiden, wees ik steevast op The Spy Who Loved Me (1977). Een lekkere Bond-film die alles wat James Bond James Bond maakt in zich heeft. Die film staat nog steeds als een huis, maar ik denk dat deze aanpak anno nu niet meer afdoende is. De films uit de jaren 60, 70 en ook 80 ogen, hoe kundig ze ook zijn gemaakt, inmiddels behoorlijk oud (that’s putting it mildly). James Bond is toch altijd een product van zijn tijd geweest. Hoezeer wij die oudjes ook koesteren, voor de jeugd is het niets anders dan ouwe meuk. Of je moet nét jong genoeg zijn om daar doorheen te kunnen kijken. Gaat je kind of kleinkind nog helemaal op in een poppenkastspel ‘Jan Klaassen, de boef staat achter je!’, dan is 8 jaar een uitstekende nieuwe kijkwijzerclassificatie. De fantasie van de oude James Bonds gaat er bij hen in als zoete koek. 

Voor de 12-plussers onder ons: wie nu in wil komen in James Bond, doet er denk ik slim aan om te beginnen bij Casino Royale (2006), met opvolgend de rest van de moderne Bond-films met Daniel Craig. Hoewel Casino Royale dit jaar twintig kaarsjes uitblaast en dus moeilijk ‘modern’ kan worden genoemd, moeten we het er maar mee doen. Niet bij mij komen klagen dat we al ruim twee decennia geen verse James Bond meer hebben.

Wie deze films kijkt, vindt James Bond misschien wat zwaar op de hand, maar als je in het achterhoofd houdt dat er in de serie ook echt heel leuke, niets-aan-de-hand-films zitten, kan zich daarna álsnog verdiepen in de rest van de reeks. Begin bijvoorbeeld na de Craig-films aan die met Pierce Brosnan, natuurlijk als eerste met GoldenEye (1995). Pret verzekerd en als dat bevalt, ligt er nog zoveel fijns voor het oprapen.

De eerste week dat Bond op Netflix te zien was, doken No Time to Die (2021), Spectre (2015), Skyfall (2012) en Casino Royale nog op in de dagelijkse top 10. Quantum of Solace (2008) ontbrak aan het lijstje. Na die eerste week was er in de top 10 geen spoor meer te bekennen van 007. Het leek mij juist zo leuk om een goede oude Bond-klassieker naar de top te hijsen. Persoonlijk vind ik dat ik mijn best heb gedaan, maar ik kan het niet alleen.

Dus wat als we op de 7^e van deze maand om 7 uur ’s avonds op Netflix massaal Dr. No (1962) aanzetten? We zullen er met de Nederlandse Bond-community voor zorgen dat Netflix nooit meer zonder 007 wil. Heb ik gelijk een mooi excuus om mijn verdere schilderwerk uit te stellen.

Het bericht Column: Jongensdroom verscheen eerst op James Bond Nederland.

Toen vorig jaar Steven Knight werd benoemd tot schrijver van de nieuwe Bond-film was ik gelijk enthousiast. De bedenker van Peaky Blinders kan nooit slecht zijn voor James Bond. Dit alles had ik van horen zeggen, ik had nog nooit iets van de man gezien.

Omdat ik als een berg opkeek tegen een serie van 6 seizoenen, had ik mij er al bij neergelegd dat ik gewoon te laat was. Pech. Soms moet je hard zijn voor jezelf. House of Guinness (2025) leek mij daarom een mooi alternatief, maar na anderhalve aflevering gaf ik de moed op.

Hoewel ik in Louis Partridge direct een nieuwe James Bond zag, stoorde ik mij ongelooflijk aan Anthony Boyle met dat aanstellerige snorretje. Je moet immers een seizoen lang naar dat gezicht kijken en ik kon mij geen vervelender bezigheid voorstellen. Black Rabbit (2025) met Jude Law dan maar. Heerlijke serie, echt een aanrader, maar niet van Steven Knight.

Wat ik tot dan toe van hem had gezien, House of Guinness dus, beviel mij niet. Hij had nog meegeschreven aan The Girl in the Spider’s Web (2018), een onofficieel vervolg op David Finchers thriller The Girl with the Dragon Tattoo (2011) met Daniel Craig in een fijne hoofdrol. Maar van die hele Spider’s Web kon ik mij niets anders herinneren dan een ijskoude Sylvia Hoeks.

Een wat bekendere titel van Knights hand, Eastern Promises (2007), heb ik vaak genoeg voorbij zien komen, maar nooit de behoefte gehad om er daadwerkelijk voor te gaan zitten.

En zo werd ik op een koude zondagmiddag enige weken geleden toch in het net gedreven dat Peaky Blinders heet. Als dit een voorbode is op de nieuwe Bond-film, dan ben ik helemaal om en pleit ik ervoor dat Bond terugkeert naar de jaren waarin hij werd gecreëerd. Als filmicoon in de jaren 60 van de vorige eeuw of zelfs nog vroeger, naar de jaren 50, de tijd waarin Ian Flemings zijn Bond-romans schreef.

Peaky Blinders is de tijd van stoere mannen én vrouwen die in slow motion onder de dreunen van de staalfabriek en opzwepende drums over de schaars verlichte cobblestones van Small Heath in Birmingham paraderen. Met links en rechts blazende vuurbollen en schierende vonken als voorportaal van de hel. Als dan het thema Red Right Hand van Nick Cave met zijn luide bel inslaat, is het Peaky Blinders-gevoel helemaal compleet. Een jaloersmakend stilistisch beeld dat bij James Bond niet zou misstaan.

Daar zitten we dan voorlopig opgescheept met een Bond uit de oude doos. Het interessante hieraan is dat we dit nooit eerder bij de hand hebben gehad. James Bond is altijd een man van zijn tijd geweest. Met gadgets die hun tijd ver vooruit waren — en jaren later ineens hopeloos ouderwets.

Toch kun je die technologische achteruitgang ook als iets positiefs zien. Want de James Bond anno 2026 hoeft in principe niets anders te hebben dan een smartphone met een opgeladen accu om de hele wereld te volgen. Geef hem er een smartwatch bij en hij heeft het meest dodelijke wapen om zijn pols. Op die manier is er geen reet meer aan. Vandaar dat in Skyfall (2012) alle technologie naar de nieuwe Q ging en Bond het moest doen met zijn Walther PPK en zijn oude Aston Martin. In de derde acte van die film is nul-nul-zeven compleet aangewezen op zijn eigen vindingrijkheid; alsof hij werd teruggeworpen naar de beginjaren van de filmserie. Een tijd waarin je niet iedere vijand op de voet kunt volgen als de eerste de beste pizzabezorger.

Nadeel van een period piece blijft natuurlijk wel: wat doen we met de adverteerders? Heb je Bonds nieuwste bakelieten telefoon al gezien? Nu met een snoer van wel tien meter!

In eerste instantie vond ik Peaky Blinders nogal humorloos. Het geweld daarentegen is volop aanwezig in zijn meest banale vorm; wat dat betreft is Bond bij Knight aan het goede adres. Maar wie verder kijkt, merkt de subtiele humor uiteindelijk ook. Niet in de hoofdpersoon die zijn ernstige zelf is en daarmee uiterst dreigend. Het zijn bijfiguren als Arthur Shelby en Alfie Solomons die met hun optreden niet zelden de lacher op hun hand krijgen. Deze lacher zeker.

Dat is vooral een kneedsel van talenten, die van Steven Knight in combinatie met die van acteurs Paul Anderson en Tom Hardy. Die personages kloppen zó goed. Dit in tegenstelling tot de meer karikaturale Noah Taylor en Adrien Brody als geharde gangsters. Wat betreft Anderson en Hardy zou ik er geen enkele moeite mee hebben die twee terug te zien in Bond 26. Hardy heeft sowieso in een handvol door Steven Knight geschreven producties gespeeld, dus waarom niet? Het hoeft geen grote rol te zijn. Honderd procent dat Knight iets memorabel voor ze weet te verzinnen. Dus: contracteer die acteurs. By order of the Peaky Blinders!

Met James Bond zeventig jaar terug in de tijd, zijn veel drank en nog meer sigaretten ook weer van de partij. Aangezien de killer in dienst van Hare Majesteit zich toch nooit als ideale schoonzoon heeft gedragen – nou ja, één enkele keer in de ogen van Marc-Ange Draco, maar die was van hetzelfde laken een pak – moet je hem ook niet als rolmodel behandelen. Laat hem de dingen doen die god verboden heeft, dáárom is hij zo goed in wat hij doet. Ieder moment kan immers het laatste zijn. De tijd die hem is gegund, moet hij zo plezierig mogelijk en in de grootst mogelijke luxe beleven. Als hij door deze levenshouding weer eens de redder van de wereld is, ben je hem er dankbaar voor. Leef je lekker uit James!

Volgende maand verschijnt de Peaky Blinders-film The Immortal Man, waarin de Tweede Wereldoorlog zijn intrede doet. Laat de actieve James Bond van origine nu nét van na die tijd zijn; Steven Knight hoeft niet veel anders te doen dan een tijdlijn te volgen en Tommy Shelby’s driedelige kostuum met flat cap te vervangen voor een tuxedo en een Walther PPK.

…Ook wel even lekker zo’n stroomstoring. Had ik mooi even de tijd om dit stukje te pennen. Dat was er door die Peaky fookin Blinders anders nooit gekomen.

Credit afbeeldingen Peaky Blinders: Caryn Mandabach Productions, Tiger Aspect Productions, British Broadcasting Corporation (BBC) 2013-2022.

Het bericht Column: By order of the Peaky Blinders verscheen eerst op James Bond Nederland.

Stukje bij beetje zullen we meer te weten komen over de nieuwe film, al zal het dit jaar nog maar mondjesmaat zijn; de film staat vooralsnog gepland voor 2028.

Het jaar 2028 is exact over twee jaar na nu. Over een releasedatum is nog niet gerept. Ondanks dat de James Bond films sinds dertig jaar steevast uitkomen in het najaar, behoort een vroege 2028-première ook nog altijd tot de mogelijkheden. Twee jaar, dat is op afzienbare tijd. Wie herinnert zich de frequentie van iedere twee jaar een nieuwe Bond-film? Nou, zo lang nog dus.

Wordt besloten om toch die najaarsrelease in ere te houden, dan vinden er over twee jaar na nu zeker opnamen plaats. Vanuit welke hoek je het ook bekijkt; over twee jaar zitten we gebakken, het aftellen begint vandaag.

Gaandeweg dit jaar weten we zoveel meer dan nu. We weten bijvoorbeeld welke geruchten allemaal onjuist waren over de nieuwe hoofdrolspeler. Dat we al die tijd op verkeerde paarden hebben gewed en dat het toch nét die naam is geworden die iedereen over het hoofd had gezien. Niet om ons ongelijk op de proef te stellen, enkel omdat we elkaar maar napraten met onbetrouwbare bronnen via het roddel- en achterklapcircuit, simpelweg omdat we nergens houvast hebben. En we willen zo graag!

Gooit Idris Elba, excuses ‘Sir Idris’, met zijn wassen beeld tussen de Bond-acteurs nog een beetje olie op het vuur – hij wordt het dus niet, hij zit ons maar wat te plagen. Prachtig toch dat een acteur met zo’n staat van dienst de moeite neemt om ons een poets te bakken?

Dat Sir Idris het niet wordt, heeft alles te maken met de wens een jonge James Bond te casten. Jong omdat hij A voor een x-aantal films mee moet kunnen en B omdat het verhaal zich op die manier kan toespitsen op opnieuw een reboot met een Bond Begins-verhaal.

Dat laatste zie ik alleen met angst en beven tegemoet, omdat we dan wéér een hele film moeten wachten tot James Bond de James Bond is waar we allemaal zo naar smachten. Dan duurt het niet twee jaar na nu voordat we weer een keer een Bond-film krijgen met een James Bond die handelt zoals James Bond hoort te handelen, maar minimaal six or seven.

Kijk, met nieuwe producenten aan het roer is het sowieso afwachten welke afslag wordt genomen, maar het liefst stap ik zoals oudsher binnen in een mini-avontuur met een geheim agent die gewoon met zijn opdracht bezig is. Geen zogenaamde origin story, maar een agent die, zoals dat veertig jaar goed is gegaan, midden in het avontuur begint en zonder omkijken doordendert. Daarom zie ik Sir Idris namelijk wel zitten boven elke jongeling onder de dertig jaar, want dan kun je er de klok op gelijk zetten dat de filmmakers eerst willen uitvogelen waar die James nu helemaal vandaan komt en hoe hij bij de geheime dienst terecht is gekomen. Dat laatste lijkt mij nu eenmaal geen rooskleurige ontwikkeling.

Ik kan mij moeilijk losmaken van het gezicht van de jonge Bond in 007: First Light, de computergame die eind mei moet verschijnen. Wat een werk hebben de spelontwikkelaars erin zitten en wat een prachtige wereld hebben zij gecreëerd. James Bond kan zich vrijuit rond bewegen in zijn omgeving, hij kan sluipen, kruipen en ongezien door een raam glippen. Dat is zoals ik een spel graag zou spelen, als een spion. Maar o wee als hij wordt gesnapt, dan breekt de pleuris los en moet onze jonge James het alsnog op een lopen zetten en om zich heen gaan schieten om een leger aan tegenstanders neer te maaien.

Bij het zien van een teaser waarin Bond een vliegtuig moet zien te bereiken terwijl alles om hem heen explodeert, krijg ik al hoofdpijn. En het lukt mij dus niet om deze jonge computergeanimeerde James Bond los te zien van de jonge James Bond waarnaar de filmmakers op zoek zijn. Moet ik me maar neerleggen bij het idee van de ‘oude’ James Bond, waartoe ik Daniel Craig voor het gemak ook maar even reken en dat nu echt het tijdperk voor een ‘nieuwe’ James Bond is aangebroken. Ergo: een James Bond die mijn generatie overslaat en geboren is ergens eind jaren 90 begin 2000?

Want als we daar aanbelanden: Roger Moore, geboren in 1927, covert de jaren 20 van de vorige eeuw. Sean Connery en George Lazenby samen het begin en eind van de jaren 30. Dalton is van halverwege de jaren 40 en Brosnan van begin jaren 50. Daniel Craig dateert weer van eind jaren 60. Waar zijn de Bonds geboren in de jaren 70 en 80 gebleven? Ik voel me hierin toch aardig in de steek gelaten. Zijn wij inderdaad zulke losers dat het er voor onze generatie-Bond niet meer in zit? Krijgen we straks hetzelfde met de paus en een nieuwe president van de Verenigde Staten? Zelfs onze toekomstige minister-president is meer een product van de jaren 90 dan 80…

Mogen wij straks op de bank bij de psychiater komen uithuilen omdat we ons als vergeten generatie benadeeld voelen. Wat zat er in de melk dat wij het niet gered hebben? Voor Sir Idris (die werd geboren in het jaar dat Roger Moore werd benoemd als 007) en Michael Fassbender en Tom Hardy (die beiden afkomstig zijn uit het jaar van The Spy Who Love Me, 1977) is dit ook niet leuk.

Wat mij betreft begint Steven Knight vandaag met een schone lei. Leuk geprobeerd met zo’n mini-James Bond, maar dat werkt gewoon niet. We willen een James Bond met ervaring. Eentje die midden in het leven staat en zijn sporen al heeft verdiend. En daarbij: 50 is het nieuwe 30, toch?

Toen Sean Connery als 31-jarige de iconische woorden ‘Bond, James Bond’ aan de baccarattafel in Dr. No (1962) uitsprak, keek je in principe naar het tegenovergestelde. Of zoals de oer-Bond in 1965 toevertrouwde aan de pen van de Italiaanse journaliste Oriana Fallaci: ‘Ziet u, ik heb nooit een knap of zelfs maar een acceptabel gezicht gehad. Ik heb altijd met dit rare, diep gelijnde, volwassen gezicht rondgelopen; ik had het al toen ik zestien was.’

Goed, doen we het zo — waar is die zestienjarige met een kop als een vijftiger?

Het bericht Column: Vijftig is het nieuwe dertig verscheen eerst op James Bond Nederland.

Een perfect staaltje 90’s cinema in een decennium waarin de ene na de andere filmklassieker verscheen. Ik durf zelfs te stellen dat in de jaren negentig de beste films werden gemaakt. Met GoldenEye uit 1995 perfect in het midden.

Het zijn die jaren negentig die mijn liefde voor James Bond en voor film in het algemeen hebben gebracht. De eerste James Bond-film uit dat decennium sloot naadloos aan bij mijn idee van James Bond, de figuur Bond dan, van de film zelf was ik niet gelijk overtuigd. Net als van de muziekscore van Éric Serra, een soundtrack waar we allemaal wel héél erg aan hebben moeten wennen. Nu, na dertig jaar, moet ik toegeven dat Serra’s score medeverantwoordelijk is voor die bijzonder sfeer die GoldenEye ademt. Lange tijd heb ik gedacht: had David Arnold het maar gedaan. Maar het moet gezegd dat de muziek van GoldenEye even iconisch is als de film zelf, al had dat wat jaartjes de tijd nodig.

Het likkebaarden begon natuurlijk allemaal met die heer-lij-ke trailer: ‘It’s a new world. With new enemies and new threats. But you can still depend on one man…’ Op de muziek van Starr Parodi en Jeff Fair die in geen enkele Bond-muziekbibliotheek mag ontbreken. Het is de James Bond Theme in optima forma en zó ongelooflijk effectief. Mag GoldenEye dan waarschijnlijk niet mijn meest favoriete film aller tijden zijn, dan is de teaser trailer van die film ontegenzeggelijk de beste trailer ooit.

Het was de tijd van Goodfellas (1990), The Silence of the Lambs, (1991) Prince of Thieves (1991), The Fugitive (1993), Heat (1995), Casino (1995) en Ronin (1998). Films die ik stuk voor stuk vele malen heb teruggezien, en zo weer opnieuw kan bekijken. En daar tussenin dook de nieuwe Bond op in de gedaante van de man die voor de rol geboren was: Pierce Brosnan.

Opgegroeid in diezelfde jaren negentig met de Bond-films van Sean Connery bij de AVRO op tv, werd hij, Connery dus, automatisch ‘mijn’ James Bond. George Lazenby vond ik in die jaren niet te pruimen en ook met Roger Moore had ik in het begin moeite. Met Pierce Brosnan heb ik dat probleem nooit gehad. In Mrs. Doubtfire (1993) was hij mij niet eens opgevallen, dus toen ik hem bewust voor de eerste keer zag met zijn Brioni aan en Walther PPK in de aanslag, was dat gewoon James Bond. De Bond van de jaren 90. Een meer dan perfect plaatje.

Als ik GoldenEye weer eens in de speler schuif, nog immer die oude vertrouwde bijna blauwgedraaide blu-ray uit 2012, denk ik altijd met een glimlach aan die eerste minuten van de film, waarin drie slordigheden zitten die mij ooit stoorden, maar nu onderdeel van de Bond-canon vormen.

Als eerste is daar de vlek linksonder in beeld als Bond op de dam zijn touw neergooit vlak voordat hij springt. Een schoonheidsfoutje dat makkelijk voorkomen had kunnen worden als de gate goed was gecheckt. Als tweede het afstandsshot van de val van James Bond (Wayne Michaels), waarin opeens twee vrachtwagens en een handvol mensen op de dam te zien zijn. Als editor Terry Rawlings één tel verder had geknipt, was de illusie in stand gebleven. En dan het laatste stukje van de daling waarin Bond (nog immer stuntman Wayne Michaels) zijn piton gun trekt, waarbij hij zijdelings draait als hij achter een rotsblok verdwijnt. In het volgende shot is hij echter een kwartslag teruggedraaid als hij loodrecht zijn afdaling vervolgt. En dat alles binnen twee minuten… Als we iets verder spoelen is het toch ook hoogst onlogisch dat Bond tegen het einde van de pre-title sequence nógmaals de diepte in duikt achter het vliegtuig aan? Kun je nagaan hoe hoog die dam moet hebben gestaan!

Zo kun je iedere film wel doodredeneren. Het gaat om het gevoel dat het product brengt, ook al kom je daar pas jaren later achter.

Vanaf het verschijnen van GoldenEye zag ik iedere volgende Bond-film net iets eerder dan op de donderdagrelease. Zo had ik voor de eerste Bond-film uit de 90’s kaartjes gewonnen bij de Zondagskrant, zodat ik de film op 6 december 1995 al mocht bekijken in plaats van op de landelijke première de dag daarna. Ik herinner mij een fijne popcornmiddag, maar ik herinner mij ook een film waarin redelijk veel werd geluld. De nieuwe Bond moest duidelijk nog even indalen.

Zat hij daar aan het bureau tegenover de nieuwe M, een stuk chagrijn in mijn ogen. Wat was er eigenlijk met Robert Brown gebeurd? Dan later op het strand in Cuba dat gepiep met Natalya over zijn gevoelens. En eerder in de film, zittend aan een lange tafel in een donkere kelder, de woordenwisseling met Dimitri Mishkin; een personage dat ik bij de aftiteling alweer vergeten was.

Met het recente overlijden van Tchéky Karyo haalde ik mijn herinnering aan hem op. Ik heb Karyo erg hoog zitten sinds zijn optreden als speurder Julien Baptiste in vier puike tv-seizoenen van The Missing en Baptiste. Ten opzichte van de stereotiepe Rus met rollende R, zoals Alan Cummings Boris, is Karyo’s Dimitri Mishkin een verademing. Hij mag dan wel niet opvallen, aanwezig is hij wel, en bij ieder weerzien valt hij mij des te meer op. Het is één van die pareltjes die GoldenEye rijk is.

De nieuwe M in de gedaante van Judi Dench bleek achteraf trouwens ook een schot in de roos. Met nog tamelijk weinig schermtijd in GoldenEye, groeide zij uit tot een krachtige bazin die haar agent allerminst spaart. Het getuigt van ballen om Bond neer te zetten als ‘sexist, misogynist dinosaur’.

Dan was er ook nog die eindsong. De titelsong van Tina Turner is een regelrechte Bond-klassieker, die kostte geen enkele moeite om die in het rijtje bij Shirley Bassey, Paul McCartney en Gladys Knight te plaatsen. Maar dat nummer dat over de aftiteling speelt, daar kon ik, net als met veel van deze filmmuziek, in eerste instantie niks mee. Bleek dat deuntje ook nog eens geleend van de vorige Serra-score Léon (1994)!

Ook dat is allemaal goed gekomen. The Experience of Love klinkt in niets als James Bond, maar is sinds dertig jaar onlosmakelijk verbonden met de geheim agent. Gelukkig maar, want wat een afsluiting brengt Éric Serra ons en wat is het zonde dat Eon Productions na een aantal films alweer afscheid nam van een originele eindtitelsong.

Jaar naar jaar blijkt GoldenEye nog immer fier overeind te staan. Een moderne Bond-klassieker die moest rijpen. Bij mij althans, het grote publiek was al eerder om. Pierce Brosnan had onder leiding van regisseur Martin Campbell bewezen dat James Bond óók relevant was in de jaren 90. Het bleek geen tijdelijke opleving van de geheim agent omdat Brosnan die tuxedo toevallig zo goed stond. Nee, James Bond bleef een kassamagneet en bewees zelfs in het nieuwe millennium bestaansrecht te hebben.

Met vallen en opstaan. Zoals dat zelfs bij de grootste winnaars gaat.

Het bericht Column: GoldenEye, een meer dan perfect plaatje verscheen eerst op James Bond Nederland.

Aaron Taylor-Johnson, Tom Holland en ook Idris Elba; ze hoopten er stiekem allemaal op. Ook zij hadden geen idee dat dit hen boven het hoofd hing.

De aanval werd voorzichtig links vanuit het midden ingezet en haalde via de rechterkant in. Een onverwachte opmars die onstuitbaar bleek. Spelshows, TikTok-filmpjes, het ontwijken van explosieven, met zijn hoofd in een doos. We konden er geen genoeg van krijgen en hijzelf had er ook schik in. En dat is precies wat we willen van onze nieuwe 007: een man die plezier heeft in zijn werk. Eentje met een stralend witte glimlach met af en toe een seksistische grap maar toch altijd met een serieuze ondertoon.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Rob Jetten (@jettenrob)

De nieuwe James Bond mag nu zijn eigen team samenstellen. Wordt het Bontenbal of Wilders als de nieuwe Q? Timmermans heeft zijn eigen glazen ingegooid, want hem was als de senior van het gezelschap eerder de rol van M toebedeeld. Voor Moneypenny komen we waarschijnlijk uit bij de VVD, BBB mag de femme fatale leveren.

Het is fijn dat er nu eindelijk schot komt in de zaak, al is het streven om vóór de kerst met een nieuwe film te komen nagenoeg nihil. Niet iedereen kan zich namelijk direct vinden in zijn rol. En het is natuurlijk wel de bedoeling dat ze net iets langer blijven zitten dan George Lazenby ooit deed. Stel je voor! Dan zitten we binnen de kortste keren wéér met de gebakken peren!

Net iets te politiek incorrect

Maar ook, zoals bij elke nieuwe James Bond het geval is: hij moet groeien in zijn rol. Dat niet iedereen hem kan waarderen, dat staat bij voorbaat vast. De Connery-fans moesten niets weten van Roger Moore, en andersom was dat net zo. Hele bevolkingsgroepen lieten de films met Daniel Craig links liggen en toch werd hij als succesvol gezien.

Jetten zal zijn publiek uiteindelijk wel vinden. Als hij vooral maar bij zichzelf blijft, daarom werd er immers massaal op hem gestemd. Prima als hij zich soms net iets te lollig of juist iets te politiek incorrect opstelt, het is immers maar een rol. Een rol waarbij je soms onorthodoxe maatregelen moet nemen. Het heeft echter geen enkele zin om Timothy Dalton of Pierce Brosnan te kopiëren, die hebben we lang en breed gehad, hij zal écht zijn eigen koers moeten gaan varen.

Nu we vier jaar na het afsluiten van het tijdperk-Daniel Craig eindelijk weten wie de nieuwe man wordt (nooit eerder zaten we zo lang in spanning) kan scenarioschrijver Steven Knight zich toespitsen op de persoon Jetten.

Zo kent Rob Jetten alle Disney-liedjes uit zijn hoofd – in de originele versie! – waardoor zijn kennis van de Engelse taal (zonder zachte ‘g’) fenomenaal is. Zijn favoriet is I Just Can’t Wait to Be King uit The Lion King (1994). Heigh-Ho uit Snow White (1937) is een guilty pleasure die hij officieel enkel onder de douche pleegt te zingen; vanuit de D66-wandelgangen klinken echter andere geluiden…

Qua schietkunsten zit het ook wel snor met de nieuwe leider. In zijn tienerjaren speelde hij GoldenEye 007 op de Nintendo meerdere malen uit in 00 Agent-mode, inclusief de bonuslevels! Daar kon een jonge Jesse Klaver enkel van dromen.

“Het kan wél!”

Met het aantreden van Rob Jetten ziet de toekomst van James Bond er na al die onzekere jaren weer rooskleurig uit. Als fervent hardloper streeft hij ernaar weer iedere twee jaar een huzarenstukje van formaat op de mat te leggen, een nieuwe film dus. Wat in zijn voordeel speelt, is zijn toekomstvisie. In een val als Quantum of Solace (2008), dat in rap tempo moest opboksen tegen een sublieme voorganger, zal hij niet lopen. Een verhaal als Spectre (2015), waarin alle losse eindjes in een onwaarschijnlijk scenario werden samen gebreid, zal hem niet overkomen.

Tegelijkertijd komt er een wet waarin La-La Land Records verplicht wordt alle nooit eerder uitgebrachte Bond-soundtracks op cd te branden en krijgen ook de Bond-films met Lazenby, Moore, Dalton en Brosnan een super-de-luxe 4K-release. Ja, wie zulke beloftes in zijn verkiezingsprogramma opneemt, is op voorhand een winnaar.

Na de aftiteling van No Time to Die (2021) en de mineur die er heerste, was het Rob Jetten die riep: “Het kan wél!” Als er íemand geloofde in de terugkeer van James Bond, was hij het. En hij kreeg gelijk. Liever had hij het in 2023 gedaan, maar toen had hij die slogan nog niet verzonnen. Bij nader inzien blijkt bij dit piekmoment alles op zijn plaats te vallen. Dat is altijd bij winnaars, bij nader inzien kún je ze geen ongelijk geven. Om met Elliot Carver te spreken:

The distance between insanity and genius is measured only by success.

Het blijft overigens niet alleen bij James Bond. Er gaan ook sterke geruchten rond dat hij Tom Cruise opvolgt als Ethan Hunt, dat hij een jongere versie van Indiana Jones gestalte gaat geven en zelfs genoemd wordt in een dubbelrol als Superman én Batman in één film. Succes verzekerd!

Wij kunnen ons in die tussentijd weer opmaken voor maandenlange campagnes en oeverloze debatten, want met dit scenario zal Nederland opnieuw op zoek moeten naar een nieuwe premier.

Het bericht Column: Premier Bond verscheen eerst op James Bond Nederland.

‘Alles op z’n tijd’, zoals mijn goede vader zei. Het zijn ‘the very words I live by’, om Bommel en Bond maar eens op één regel te citeren. Zo is het nog steeds wachten op een uitgebreide soundtrack van A View to a Kill (1985) en GoldenEye (1995) — ik durf er mijn DB5 op te verwedden dat we die aankondiging nog vóór het eind van dit jaar krijgen. De nieuwe lichting Bond-fans wordt daarmee op zijn wenken bediend. En het zij ze gegund, omdat ik het ons zo gun.

Toch ben ik benieuwd welke jongeling daadwerkelijk blijft hangen bij alle doorzichtige trucages van zestig jaar geleden, zoals mijn eigen kinderen er een handje van hebben door bij alle capriolen die James Bond uithaalt met een filmprojectie in zijn rug te roepen: “Nep!” Dat doen ze om mij te pesten, dat is overduidelijk, want vorige week, tijdens de week tegen het pesten, hebben ze zich welgeteld één week weten in te houden.

Zoals een kijker via sociale media schrander opmerkte, ik citeer: ‘Alle 007-films keurig op volgorde in de kast staan en toch maar weer de 42 reclameblokken tijdens You Only Live Twice (1967) op RTL 7 voor lief nemen. Is ooit wetenschappelijk onderzoek naar dit fenomeen gedaan?’

En zo werkt het wel. Ook ik ben dagelijks toch even benieuwd naar de aankondiging, de beeldkwaliteit en de beeldverhouding. Met dit verschil dat ik bij het eerste reclameblok steevast afhaak. De beeldkwaliteit is overigens bepaald niet slecht, de beeldverhouding daarentegen is een affront. Aan de andere kant, als dat wat je op het scherm ziet boeiend genoeg is, boeit het niet dat je een kwart aan beeld verliest. Zo ben ik ook ooit begonnen met James Bond, op een klein vierkant scherm nota bene. Je wist niet beter of een film zag er zo uit en toch werd ik gegrepen.

Om terug te komen op de opmerking hoe het toch kan dat er weer massaal naar Bond op de buis wordt gekoekeloerd, terwijl velen de serie, of in ieder geval enkele favoriete delen, toch minimaal op een dvd van 25 jaar oud in de kast hebben staan. Voor een deel van de kijkers is het ongetwijfeld de hang naar nostalgie die de oude films met zich meebrengen. Het is het totaalpakket van beeld en geluid dat je weer even terugbrengt naar een onbezorgd gevoel van toen je jong was. Van het aankomende avontuur in een ongrijpbare wereld die ergens op de onze lijkt, maar zodanig is verpakt in luxecellofaan, dat het betoverend werkt.

Het is net als bij de Top 2000 het idee dat iedereen op hetzelfde moment naar hetzelfde liedje luistert. Dat we voor even één zijn, weg van de polarisatie waar we op elk ander moment mee te maken lijken te hebben. RTL 7 verbroedert; we houden immers allemaal van James Bond.

Bijna allemaal.

Bij een foto van een tv-scherm met een scène uit Dr. No (1962), waarin Bond en Honey zojuist zijn schoon geschrobd in het hoofdkwartier van de dokter, schrijft een kijker op de socials: ‘Mijn god wat een niveau #007’. En ja, ook die heeft gelijk, want met de ogen van nu is veel niet meer om aan te zien. Wil je het niveau van 007 van zestig jaar geleden kunnen waarderen, dan moet je daar je best voor doen. Wie op de bio klikt van deze reageerder “love meat, rechts voor z’n raap” kan overigens vraagtekens zetten bij diens bereidwilligheid te nuanceren…

Gaandeweg deze maand komen we steeds dichter bij de films van nu, met films van filmmakers van nu die de ogen van nu prima aankunnen. Zo valt er voor iedere smaak wel iets te vinden. Ook dat is James Bond.

En voor wie onverhoopt in geen van de 26 films iets herkent, is daar binnenkort (‘binnenkort’ als relatief begrip) de James Bond van Denis Villeneuve. De nieuwe regisseur raffelt eerst zijn Dune-trilogie af alvorens met 007 aan de slag te gaan. Dat stel ik mij tenminste zo voor. Nu hij eindelijk een Bond-film mag maken, moet dát toch de hoogste prioriteit hebben? Daar verbleekt zo’n Dune toch bij? Alle goede ideeën, alle ingevingen die hij krijgt, die moet hij bewaren voor zijn Bond-film. Want Bond verdient alleen het aller beste.

Dan wordt er gesproken over een origin-film, een film waarin we te zien krijgen hoe James Bond 007 is geworden, en daar zou hij dan een jonge, onbeschreven Bond voor nodig hebben. Ik vraag me sterk af of we zitten te wachten op zo’n verhaallijn. Dan kost het namelijk minstens nóg een film die een beetje voelt alsof we naar een Bond-film kijken.

Ik denk dat we met Casino Royale in 2006 al een aardige ‘Bond Begins’ hadden, waarin we zien hoe hij zijn 00-status verdient. Dat is ver genoeg terug in de tijd. In Skyfall (2012) werd Bonds jeugd er handig bij gepakt, zonder te verzanden in flashbacks in sepiakleuren. Thank god… Ook voor The Living Daylights (1987) was ooit een beginnersverhaal bedacht, maar producent Cubby Broccoli besloot wijselijk om het met een nieuwe 007 toch bij het oude vertrouwde te houden.

Tegelijk vrees ik bij de nieuwe Bond voor een nieuwe trilogie. Opnieuw een doorlopend verhaal dat zijn uiteindelijk apotheose pas in deel drie krijgt ergens in 2035 als we mazzel hebben. Een pad dat we met de Bond-films van Daniel Craig al hebben bewandeld. Die kant zal het uiteindelijk toch op gaan, want Denis Villeneuve maakt graag films waar geen eind aan lijkt te komen. En daar is de jeugd van tegenwoordig wel voor te porren, aldus de regisseur. Zo houdt de jeugdige kijken van lange doorwrochte films, zag de regisseur aan het enthousiasme waarmee Oppenheimer (2023) van Christopher Nolan werd ontvangen; ik moet die film nog steeds af zien.

Ik ben wat dat betreft meer van de school van Alfred Hitchcock: “The length of a film should be directly related to the endurance of the human bladder.” James Bond kan wel wat Hitchcock gebruiken, die zelfs zijn meest angstaanjagende films met een knipoog bracht.

Overigens kon ook Psycho (1960) rekenen op hoongelach bij de jonge kijkers bij mij thuis. Zelfs Jaws (1975) werd saai gevonden. Toen ik het laatst probeerde met The Towering Inferno (1974) haakte de jongste al af bij de begintitels: “Zo’n lange intro, dan heb je je popcorn toch al op?”

Er is nog een lange weg te gaan…

Het bericht Column: Voor even één verscheen eerst op James Bond Nederland.