Harry Saltzman lijkt bij de viering van het zestigjarig Bond-jubileum de vergeten man. De co-producent van de vroege James Bond-films is van levensbelang geweest voor de basis van de filmreeks.

De fundamenten van de James Bond-serie, onnodig om te vermelden, toch voor die enkeling die het rijtje niet paraat heeft: Dr. No (1962), From Russia with Love (1963), Goldfinger (1964), Thunderball (1965). Steviger kun je de basis van een filmreeks niet wensen. Voeg daar extra steunpilaren You Only Live Twice (1967) en On Her Majesty’s Secret Service (1969) aan toe en het Bond-bouwwerk is onverwoestbaar.

Dit zijn de pijlers waarop de serie tot vandaag de dag boogt. Zonder dit fundament was James Bond al lang als een kaartenhuis ineengezakt en had Bond nu geen feestje gevierd.

Waar is Saltzman tijdens deze viering? Niet in eigen persoon natuurlijk, de man is al bijna dertig jaar dood, maar in naam. ‘Harry Saltzman & Albert R. Broccoli present’ aldus de begintitels van de eerste negen Bond-films. En ja, hij was een beetje megalomaan. Een beetje gek. Een beetje apart. Maar wat wil je als je je nek uitsteekt en al je hebben en houwen aan de filmkunsten geeft en dan die ene klapper van jewelste maakt. Ik zou voor minder in een knalrood huispak gaan rondlopen.

Ineens was daar het daverende succes van de filmserie die je samen met je nieuwe partner hebt opgebouwd. Als uit het niets. Bond en The Beatles: de fenomenen van de jaren 60. Wat betreft die Beatles — de vorig jaar overleden Donald Zec, journalist en later Broccoli-biograaf, gaf de tip om met de jongens uit Liverpool een film te maken. Het was Saltzman die het idee in één veeg van tafel bonjourde en Call Me Bwana met de populaire Bob Hope de voorkeur gaf. Je kunt niet altijd gelijk hebben…

En dat typeert het zakelijke leven van Harry Saltzman wel zo’n beetje. Hij was een man van uitersten. Had honderd en één ideeën. Het merendeel krankzinnig, en zo nu en dan een briljante vondst.

Tig projecten in één keer waar hij mee bezig was, tot ongenoegen van zijn compagnon die zich compleet in dienst van James Bond had gesteld. Een ring aan rinkelende telefoons om zich heen, een constante stroom van recettes die werden doorgebeld. Als een kleine generaal overal en altijd de controle proberen te houden. Het kan niet gezond zijn.

Harry Saltzman gokte, cashte en verloor weer. Zoveel dat er geen houden aan was en zijn rechten van James Bond moest verkopen. United Artists nam ze over. Broccoli kon daarna met UA als partner blijven voortborduren op het succes dat hij samen met Saltzman had opgebouwd.

Over Harry Saltzman is er na de Bond-films nog maar weinig vernomen. De filmprojecten die hij daarna aanpakte, liepen op weinig uit. Hij was al snel de vergeten man, terwijl Broccoli werd geprezen om zijn lef de Bond-serie alleen voort te zetten. Nou ja, alleen… Een film wordt nooit alleen gemaakt. Broccoli had de steun van United Artists en vertrouwde zoals altijd op een professioneel filmteam achter de camera. Dat was ten tijde van Saltzman niet anders.

De kwaliteit van de filmserie bleef na Saltzmans vertrek behouden, soms zelfs naar een hoger plan getild, zoals met Broccoli’s eerste soloproductie The Spy Who Loved Me (1977). De kijker heeft nooit iets gemerkt van Saltzmans vertrek, behalve dan bij de credits: ‘Albert R. Broccoli presents’. Of wel natuurlijk, maar wat we niet kennen, missen we ook niet. Wie weet met welke briljante vondsten de kleine Canadees de Bond-films nog zou opsieren? Misschien zou hij Bond wel de ruimte in sturen. Het idee…

Saltzman en Broccoli zijn beide geruime tijd niet meer onder ons. Broccoli wordt nog altijd geëerd met een credit ‘Albert R. Broccoli’s EON Productions’. Ere wie ere toekomt, maar in principe is het natuurlijk ook Harry Saltzmans EON Productions.

Prachtig boek is When Harry Met Cubby van Robert Sellers (ook van The Battle for Bond), over het verhaal van de James Bond-producenten. Sellers wilde aanvankelijk een boek over Saltzman schrijven, want dat was er nog niet. Broccoli heeft When the Snow Melts van eerder genoemde Donald Zec. Maar er was geen uitgever die alleen een boek over Harry Saltzman wilde uitgeven, met Broccoli maakte de publicatie wel een kans.

Wederom typisch Saltzman: met Broccoli samen kon hij de wereld aan, solo ging het hem minder goed af.

In 1981 werd het tweetal voor het eerst sinds de breuk na The Man with the Golden Gun (1974) herenigd tijdens de première van For Your Eyes Only (1981). Acteur Chaim Topol, die Columbo speelde in de twaalfde James Bond-film, spoorde Broccoli aan om zijn voormalig compagnon uit te nodigen voor de royal première. Aangezien Broccoli en Saltzman enkel zakelijk niet meer door één deur konden, was de ontmoeting tussen de twee na al die jaren meer dan hartelijk. Saltzman, op dat moment nog maar kort weduwnaar, genoot zichtbaar van de aandacht.

Na Nijinsky uit 1980 werd Time of the Gypsies in 1988 de laatste film die Saltzman zou produceren. Op 28 september 1994 overleed hij in Parijs aan de gevolgen van een hartaanval. Hij werd 78 jaar.

Harry Saltzman is even belangrijk voor James Bond geweest als Cubby Broccoli. Denk daar een momentje aan bij de viering deze dagen. Een kaarsje mag. Een kanariegeel kostuum ook. Kleine moeite voor een groot man.

Het bericht Column: De vergeten man verscheen eerst op James Bond Nederland.

As we speak zijn de opnamen van de vijfde Indiana Jones in volle gang. Nou ja, ze zijn aan het filmen. Op dit moment zónder Harrison Ford, die herstelt van een schouderblessure. Kan de beste overkomen. Twee jaar geleden deed Daniel Craig er alles aan zo snel mogelijk weer op de been te komen na een enkelkwetsuur. Ford en Craig schelen maar een kwart eeuw in leeftijd.

Dat een bijna tachtigjarige actieheld (Harrison Ford mag op 13 juli 79 kaarsjes uitblazen) niet meer zonder kleerscheuren over ravijnen springt, mag geen verrassing heten. Stel je qua tijdsoverbrugging Sean Connery voor als James Bond in Die Another Day (2002). Veertig jaar, zolang is het inmiddels geleden dat de eerste Indiana Jones verscheen.

Het mag een unicum heten dat Ford de zweep nog eens ter hand wilde nemen. Naar het schijnt heeft het plot van Indy 5 alles te maken met de jacht op een verjongingskuur. De filmmakers konden dus wel een oude kop gebruiken.

Dat het in veertig jaar tijd ‘maar’ vijf films zijn, zal het voor Ford aantrekkelijker hebben gemaakt om die hoed nog eens op te zetten. Connery maakte zijn vijfde Bond-film in zes jaar tijd en deed dat met zichtbare tegenzin.

Persoonlijk vind ik het hartstikke leuk dat we volgend jaar weer naar Indiana Jones toe kunnen. Net zoals volgend jaar ook de nieuwe Jurassic World verschijnt. Lekkere verstand-op-nulfilms zonder de zenuwslopende hartkloppingen die ik bij iedere nieuwe Bond-film ervaar.

Valt een nieuwe Indiana Jones tegen, dan valt -ie tegen. Ik zal daar geen moment van wakker liggen. Ik was die hele Kingdom of the Crystal Skull uit 2008 al lang weer vergeten, tot ik hem een paar weken geleden weer eens opzette. De verhalen over deze film deden niet veel goeds vermoeden. En inderdaad, want een nonsens allemaal.

Nu zit er naar mijn smaak in iedere Indiana Jones iets teveel nonsens. Waar ik toch bij iedere film afhaak, is het bovennatuurlijke aspect. Dat kan volgens mij namelijk nooit een bevredigende apotheose opleveren, en dat doet het ook niet. Daarbuiten valt er meer dan genoeg leuks te zien wat stunts en humor betreft, waardoor deze films fier overeind blijven. Met andere woorden: zolang Indiana Jones zijn James Bond-avontuur beleeft, blijf ik graag kijken.

Een ander kritiekpuntje, nu we toch bezig zijn, zijn de titels. Raiders of the Lost Ark (1981) staat als een huis. Totdat deze eerste Indy-film de aftrap van een serie films bleek en sindsdien door het leven gaat als Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark. Wat een onzin! Worden de Amerikanen zó ontzettend dom geacht dat ze zonder Indiana Jones-stempel de bioscoop niet kunnen vinden? 

Met James Bond gebeurt hetzelfde in diverse nasynchronisaties, en zelfs in Nederland werd de film in 1963 aangekondigd als James Bond 007 contra Dr. No, maar de officiële titel van Dr. No uit 1962 is altijd Dr. No gebleven. Oké, iedere nieuwe nog onbetitelde Bond-film krijgt in eerste instantie het volgende nummer uit de Eon-reeks. Bond 26 is de toekomstige opvolger van No Time to Die, maar verliest deze tijdelijke titel op het moment dat er een officiële wordt gepresenteerd.

Eén van de sterkste punten van de James Bond-films vind ik de op zichzelf staande titels. Daar kan geen Indiana Jones aan tippen. Of pak ’m beet Jaws, Star Wars, Halloween, Police Academy, Lethal Weapon, Die Hard, Jurassic Park, The Lord of the Rings, Harry Potter, Pirates of the Caribbean, The Fast and the Furious en zelfs Flodder… Mission: Impossible maakt er helemaal een zootje van door de eerste twee vervolgen II en III te noemen om vanaf nummer vier ineens met Mission: Impossible – Ghost Protocol (2011) op de proppen te komen. Het zwabbert allemaal zo.

De nieuwe Indian Jones gaat volgens uitgelekte notulen Indiana Jones and the Order of Elysium heten. Een boek met diezelfde titel door Dean P. R. Buswell als onderdeel van The Aetheric Wars Trilogy is sinds vorig jaar te koop. Lucky Dean P. R. Buswell. Met Indiana Jones als pr-machine heb je geen extra initialen nodig.

Wat de titel ook mag zijn: the man in the hat is back. Minder dan Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull, kortweg IJATKOTCS, kan het niet worden, dus kijk ik met vertrouwen uit naar een laatste avontuur met Harrison Ford in de hoofdrol. Jez Butterworth van Skyfall (2012) en Spectre (2015) is een van de schrijvers, Phoebe Waller-Bridge van No Time to Die heeft een belangrijke rol in de film evenals Mads Mikkelsen uit Casino Royale (2006). En hopelijk keert John Rhys-Davies uit The Living Daylights (1987) terug als Sallah. Daarover houdt hij zijn kaken vooralsnog stijf op elkaar.

De bijna 90-jarige componist John Williams is voor de vijfde maal van de partij. Zijn bijdrage aan de filmserie is van onschatbare waarde. Hij heeft Indiana Jones een eigen James Bond Theme gegeven. Steven Spielberg zelf opereert voor de eerste keer als de Cubby Broccoli van de nieuwe Indy-film. Het regiestokje heeft hij overgegeven aan James Mangold. Blijkbaar hoeft Spielberg niet meer zo nodig een James Bond-film te maken. Had Broccoli Spielberg veertig jaar geleden zijn zin gegeven, hadden we nooit van de avontuurlijke archeoloog gehoord. En dat zou toch jammer zijn. Als je een roze bril opzet, kun je met een beetje goede wil constateren dat we beide filmhelden ‘James en Jones’ te danken hebben aan Cubby Broccoli. En Roger Moore is de uitvinder van het Magnum-ijsje. Vanaf nu kun je nooit meer een hap nemen zonder je wenkbrauw op te trekken…

Het bericht Column: James Bond and the Spy of the Secret Service verscheen eerst op James Bond Nederland.