Hollandse helden: Bruna’s Zwarte Beertjes en de Ian Fleming-pocketcassette

Als Nederlandse James Bond-website schrijven we weinig over de band tussen Bond en Nederland. Toch zijn we een echt Bond-land. Per hoofd van de bevolking geldt Nederland al decennialang als een van de succesvolste markten voor 007. Daar mogen we best wat vaker bij stilstaan. Daarom duikt Gosse in Hollandse Helden in de rijke Nederlandse James Bond-geschiedenis. Ditmaal is het de beurt aan de Bruna Zwarte Beertjes.

In de jaren vijftig en zestig verwierf uitgeverij A.W. Bruna & Zoon volop de rechten op buitenlandse thrillers voor de Zwarte Beertjes-reeks. De betaalbare pockets maakten boeken toegankelijk voor een breed publiek en verschenen vaak in hoge oplages. Toen James Bond in Groot-Brittannië steeds populairder werd, zag de uitgeverij in september 1956 kansen om de avonturen van 007 ook naar Nederland te halen. De boeken pasten uitstekend bij een markt waarin vertaalde fictie goed verkocht en buitenlandse thrillers gretig aftrek vonden.

Enkele jaren nadat Bruna de rechten had verworven, verscheen Flemings werk in 1959 voor het eerst op de Nederlandse markt. Daarmee speelde de uitgeverij een belangrijke rol in de vroege verspreiding van James Bond buiten het Engelstalige gebied. Nederland hoorde bij de eerste landen waar de thrillers van Ian Fleming in vertaling verschenen. De Zwarte Beertjes-reeks bracht de avonturen van 007 snel binnen het bereik van het Nederlandse lezerspubliek.

Opvallend genoeg was het niet Flemings debuutroman Casino Royale die als eerste hier verscheen, maar zijn tweede Bond-boek, Live and Let Die. Destijds werden de titels nog naar het Nederlands vertaald. De naam Moord onder water zal oudere lezers dan ook wellicht nog bekend in de oren klinken. Sindsdien zijn de Bond-romans in het Nederlands blijven verschijnen, waarmee ons land al decennialang een eigen band met het literaire werk van Fleming onderhoudt.

Omslagen

Dick Bruna ontwierp de inmiddels iconische omslagen van de Nederlandse pockets. Deze verschenen in de beroemde Zwarte Beertjes-reeks en vielen op door hun minimalistische vormgeving met opvallend kleurgebruik. De omslagen worden tegenwoordig beschouwd als hoogtepunten uit Bruna’s grafische oeuvre van vóór zijn wereldwijde doorbraak met Nijntje. Bruna’s tweede omslag voor Moord onder water is bijvoorbeeld opgenomen in de collectie van het Centraal Museum in Utrecht. Het museum bewaart het ontwerp als onderdeel van zijn collectie toegepaste kunst en grafische vormgeving.

Ook de internationale waardering voor Bruna’s grafische werk is relevant. Hij werd in 1978 lid van de Alliance Graphique Internationale, een internationaal netwerk van toonaangevende grafisch ontwerpers. Zijn Zwarte Beertjes-omslagen worden door deze organisatie nadrukkelijk genoemd als een belangrijk onderdeel van zijn oeuvre.

De vertalingen waren overigens niet van de hand van de geestelijk vader van Nijntje, maar werden door de jaren heen door verschillende vertalers verzorgd.

De Ian Fleming-pocketcassette

De langdurige samenwerking tussen de Nederlandse uitgeverij en de Bond-reeks leidde in 1984 tot een unieke verzamelbox met daarin alle Bond-romans van Ian Fleming, aangevuld met James Bond contra kolonel Soen (1968) van vervolgschrijver Kingsley Amis. Het ontwerp van deze collectie is bijzonder: de ruggen van de boeken vormen samen het portret van Fleming. De pockets passen strak naast elkaar in een kartonnen cassette, die de uitgave een geheel eigen uitstraling geeft. Deze verzamelbox is uniek voor Nederland en heeft nergens ter wereld een rechtstreeks equivalent.

Voor zover bekend is dit bovendien de enige officiële Bond-boekencassette ter wereld waarop Fleming zelf prominent is afgebeeld. Op het samengestelde portret zien we de schepper van James Bond achter zijn typemachine. De cassette is niet ontworpen door Dick Bruna. Dat blijkt wellicht al uit de vele schaars geklede vrouwen op de omslagen. Het ontwerp is afkomstig van Studio Drost uit De Meern, in samenwerking met Studio Koppelman uit Maarssen. De keuze voor deze studio’s is niet zo vreemd, gezien hun ligging nabij Utrecht, waar de uitgeverij van Bruna van 1890 tot 2014 zijn hoofdkantoor had.

Met Ian Fleming die vanaf de boekruggen zijn blik op ons werpt, is deze verzamelbox meer dan een fraaie aanwinst voor de verzamelaar. Het is een stukje Nederlandse uitgeefgeschiedenis waarop de schepper van 007 letterlijk op zijn eigen creaties staat afgebeeld, zoals de agent ook vaak een afspiegeling is van de auteur.