Corneel VanfleterenDe Nieuw-Zeelandse regisseur Lee Tamahori is overleden. De filmmaker kende direct succes met zijn eerste film, Once Were Warriors. Dat leverde hem de interesse van James Bond-producenten Barbara Broccoli en Michael G. Wilson op. Tamahori mocht Die Another Day regisseren. Helaas voor hem werd de film maar middelmatig ontvangen. Lee Tamahori werd 75 jaar.
Lee Tamahori werd geboren in 1950 in Wellington, Nieuw-Zeeland en is van Māori-afkomst. Hij werkte eerst als manusje-van-alles op diverse filmsets, vaak onbetaald. Later was hij actief als geluidsman (boom operator) voor de Nieuw-Zeelandse televisie. Regisseur Geoff Murphy zag talent in Tamahori en stelde hem aan als assistent-regisseur voor zijn film Utu (1983). Lee Tamahori werkte vervolgens in dezelfde functie mee aan een aantal Nieuw-Zeelandse films.
Maar Tamahori droomde van meer, en zocht geld om zijn eigen film te draaien. Dat bleek lastig, maar met hulp van producent Robin Scholes lukte het. Once Were Warriors (1994) bleek de grote doorbraak voor Lee Tamahori. De film is gebaseerd op het gelijknamige boek van Alan Duff, en verhaalt over de Heke-familie, die Māori zijn. De uitgebreide familie wordt onder de duim gehouden door de tirannieke patriarch Jake. Ze moeten armoede, drank- en drugsmisbruik en huiselijk geweld overwinnen. Op de achtergrond speelt de kolonisatie van Nieuw-Zeeland en het proberen te beschermen van de Māori-cultuur. Once Were Warriors kon op goede recensies rekenen, onder meer van filmcriticus Roger Ebert. Het pad naar Hollywood lag open voor Lee Tamahori.
Windsurfen
Bond-producenten Barbara Broccoli en Michael G. Wilson zochten een regisseur voor de 20e James Bond-film. Ze onderzochten meerdere opties, waaronder een mogelijke terugkeer van Michael Apted, die The World Is Not Enough (1999) had geregisseerd. Ook John Woo en Quentin Tarantino stonden op het verlanglijstje. Toen dat allemaal niet haalbaar bleek, kwam Lee Tamahori als naam op. Broccoli en Wilson waren onder de indruk van Once Were Warriors. De rauwe toon van die film was perfect voor een verhaal waar James Bond gemarteld wordt in de handen van de Noord-Koreanen. Tamahori begon in januari 2002 met het draaien van Die Another Day, zoals de film ging heten.
Alleen had Tamahori een heel andere film voor ogen. Hij had met zijn vorige film, Along Came a Spider (2001) al geëxperimenteerd met computergegenereerde beelden (vaak cgi genoemd) en hij wilde de nieuwe technologie ook gebruiken voor Bond. Helaas stond cgi nog in de kinderschoenen, wat erg merkbaar was. Tamahori werd vrij gelaten om elementen toe te voegen, zoals een kogel in de loop van het pistool in de gun barrel en een windsurfscène die er nogal rubberachtig uitzag. Fans waren niet te spreken over de computereffecten in een reeks die bekend stond om echte stunts. Lee Tamahori werd door velen gezien als dé aanstichter van een middelmatige film.
Tamahori in de problemen
En zo werd Lee Tamahori een zondebok voor alles wat er fout was aan Die Another Day. Het feit dat hij zijn keuzes met hand en tand bleef verdedigen, hielp niet. Tamahori maakte na Die Another Day geen grote noemenswaardige films meer, op de spionnen-sequel XXX: State of the Union (2005) na, dan. Zijn publiek imago liep een verdere deuk op toen hij in 2006 in Los Angeles werd opgepakt in een jurk nadat hij seksuele diensten had aangeboden aan undercoveragenten. Tamahori pleitte schuldig aan criminal trespass (criminele activiteiten in het openbaar), in ruil liet de openbaar aanklager de aanklacht rond prostitutie vallen. Hij werd veroordeeld tot een taakstraf van vijftien dagen en stond 36 maanden onder verder toezicht.
Daarna probeerde Lee Tamahori zijn filmcarrière weer van de grond te krijgen, zonder veel succes. Een groots project, Emperor, rond Keizer Karel V met Adrien Brody in de hoofdrol werd gestaakt wegens geldtekort. De film bleef onafgewerkt. In 2015 lukte het de regisseur wel om Mahana te maken, een film die qua thematiek aansluit bij Once Were Warriors. Het was zijn eerste Nieuw-Zeelandse film sinds zijn debut. Lee Tamahori’s laatste project werd The Convert (2022), met Guy Pearce en Tioreore Ngatai-Melbourne.
Parkinson
In zijn laatste paar jaren kampte Tamahori met de ziekte van Parkinson, waar hij ook aan is overleden. De familie zal hem warm herinneren, zo luidt het bericht dat zij uitstuurden naar Nieuw-Zeelandse media. “Zijn nalatenschap blijft duren met zijn whānau (verdere familie, red.), zijn mokopuna (nakomelingen, red.), iedere filmmaker die hij inspireerde, iedere grens die hij brak en ieder verhaal dat hij vertelde met zijn geniaal oog en zijn eerlijk hart. Een charismatische leider en krachtige creatieve geest, Lee heeft gestreden voor Māori-talent voor en achter de schermen”.
De officiële 007-sociale mediakanalen deelden ook een post rond het overlijden van Tamahori: “We zijn bedroefd om het heengaan van Lee Tamahori te horen, op de leeftijd van 75 jaar. De gelauwerde Nieuw-Zeelandse filmmaker regisseerde Die Another Day, de laatste film van Pierce Brosnan als James Bond. Onze gedachten zijn bij zijn familie en vrienden.”
Lee Tamahori laat vier kinderen en een kleinkind na.
Jorrit van der Valk
Gosse Drent
Gecondoleerd met dit grote verlies. De bondfilms zijn wat mij betreft het beste concept geweest van eigenlijk alle films ooit gemaakt. Against all odds fighting for a just world. Dat zouden meer mensen moeten doen.
Stevig verhaal! Die Another Day is inderdaad een wat vreemde eend in de bijt.
Het CGI team was duidelijk niet opgewassen tegen de taak om Bond over de golven de laten surfen. Kan gebeuren, maar dan moet de regisseur ingrijpen en de scene alsnog schrappen. Regisseur Tamahori was te onervaren om het ‘kill your darlings’-principe door te voeren. Vreemd genoeg zijn ook de producers op dit punt niet kritisch genoeg geweest. Lee Tamahori wist hen te overtuigen van de mogelijkheden (!) die CGI bood. Door 90 procent van de surfscene te schrappen was de ophef voorkomen, zou je denken.
De onzichtbare auto is geen fictie maar wel degelijk haalbaar. Het probleem was eerder dat ondanks dat Q het principe uitlegde het niet werd opgepikt (of geloofd) door het publiek. Ook hier hebben de producers zich laten overvleugelen, krijg je het idee.
Het IJspaleis was vooral mooi, maar er ging geen dreiging vanuit, zoals de vulkaan in You Only Live Twice. Het script van menig Bond film blijft een zwak punt, deels door de wijze waarop de Bond films geproduceerd worden.
Een film als The Guns of Navarone (1961) bevatte ook de nodige onzin, maar zonder dat het als storend werd ervaren – de film was een en al avontuur. Hier werd de gouden (script)standaard voor een avonturenfilm gehanteerd waarbij de klassieke missie-structuur wordt gevolgd. Ik dacht dat de Bond films ook de pretentie van avonturenfilms hadden, maar daarvoor zijn het vaak te los aan elkaar hangende scenes. Het is actie en opwindend, maar elke Bond film is niet echt een avontuur. En zijn ze altijd echt spannend… qua verhaal!?
Hoewel de film trouwens ook genoeg memorabele scenes bevat overleefde regisseur Lee Tamahori het ‘avontuur’ in ieder geval niet. Ik herinner mij nog de tamelijk vreemde keuze van de producers voor hem gezien zijn bescheiden regie-cv. Voor het schrijvers-duo was het de tweede Bond film. Ze waren blijkbaar nog niet met beide benen weer op de grond na hun eerste Bond ‘avontuur’. En ook dat pakte voor Tamahori wat betreurenswaardig uit.