Wat hebben vervalser Thomas Arepo van het befaamde Goya-schilderij, een terroristische aanslag op de Opera Schouwburg in Kiev, de Russische schurk Andrei Sator en het Noorse beveiligingsbedrijf RotasSecurity met elkaar gemeen? In een film van Christopher Nolan altijd veel meer dan dat we normaliter verwachten.

Tenet probeert antwoorden te vinden op deze vraag. En hoopt hiermee de bioscoop te verlossen van het huidige stigma van een plek waar enkel Corona-onheil plaatsvindt. Ik ga niet teveel woorden vuil maken aan de Coronacrisis, maar Christopher Nolan en filmmaatschappij Warner lijken hierin vooralsnog te slagen. En dat is ook erg goed nieuws voor No Time To Die. Is dit dan echt zuiver en alleen te danken aan de kwaliteiten van Tenet?   

Een puzzelplot

Zoals we gewend zijn van Nolan, hoeven we geen gangbaar lineair plot te verwachten. In dat opzicht was zijn vorige film, het Tweede Wereldoorlog-epos Dunkirk (2017), een uitzondering. En ook zijn Batman-trilogie, serieus, donker en realistisch van aard, staat los van Nolan’s interesse in wiskundige raadsels en wetenschappelijke theorieën. 

Deze keer stelt hij een ingewikkeld spionageplot in dienst van een CIA-agent. Een goed acterende John David Washington speelt de naamloze Protagonist, die voor de CIA een geheimzinnig artefact moet ontfutselen. Tijdens een klassieke operavoorstelling in Kiev moet hij een netwerk van Russische terroristen infiltreren en dit mysterieuze onderdeel van hen ontfutselen. Maar, net als in een Bond-film, gaat dit gruwelijk fout (let daarbij op de rugzak met rode sleutelhanger!).

De Protagonist wordt dan meegezogen in een geheimzinnige spin-off van de CIA die ‘geïnverteerde’ voorwerpen moet opsporen. Inversie is het sleutelwoord van Christopher Nolan in deze film; objecten die zich omgekeerd gedragen doordat ze in een tijdsomkering-bubbel vastzitten. Dankzij Barbara (Clémence Poésy), zeg maar de ‘Q’ van het verhaal, komt de hoofdpersoon er al snel achter dat er naast deze voorwerpen ook steeds vaker andere, meer gangbare objecten uit de criminaliteit geïnverteerd raken. Van kogels tot auto’s, en van wapens tot de nog linkere ingrediënten van die wapens, uranium en plutonium; er is een globale crisis gaande die uiteindelijk de gehele planeet kan vernietigen met behulp van deze ultra-gevaarlijke tijdsinversie. 

Karakters als puzzelstukjes

De aanvankelijk geïnverteerde objecten blijken uiteindelijk onderdeel te zijn van een algoritme-apparaat dat zijn herkomst lijkt te hebben in de toekomst. Een ‘trail of breadcrumbs’ (Skyfall) brengt de CIA-agent Mr Protagonist achtereenvolgens in aanraking met zijn Britse sidekick Neil, charmant gespeeld door Robert Pattinson (de nieuwe Batman), de Indiase wapenhandelaar Priya (Dimple Kapadia), een door Thomas Arepo vervalste Goya (Dr. No) en een steenrijke kunsttaxateur genaamd Kat (Elizabeth Debicki, The Man From UNCLE uit 2015), die, zoals het een vrouw met Bond-achtige allure betaamt, stevig onderdrukt wordt door de schurk van het verhaal, Andrei Sator (Kenneth Branagh).

Leuk daarbij is de cameo van Michael Caine als officier van de Britse Geheime Dienst. Met z’n herkenbare Cockney accent zorgt hij voor een vleugje humor, iets waar de film niet in uitblinkt.     

Mooie cinematografie, nog knappere montage

Wat als een paal boven water staat zijn de prachtige camerashots. De Nederlandse director of photography Hoyte van Hoytema geeft hetzelfde luxueuze gevoel aan zijn camerawerk als in SPECTRE. Met dezelfde warme kleurfilters als in de laatste Bond-film weet hij locaties als India, Noorwegen (Oslo Airport, waar het fictieve Rotas Security huist), het Verenigd Koninkrijk, Estland en Italië stijlvol in beeld te brengen. 

De climax, waarbij zowel een geïnverteerd team van militairen als een ‘normaal lineair lopend’ team proberen de ex-Sovjets-basis te bestormen, lijkt zo weggelopen te zijn uit You Only Live Twice (1967). En het is geen sinecure om alle rewind-scenes naadloos over te laten gaan in een coherent gemonteerd geheel (met dank aan de montage van Jennifer Lame). 

Nagelbijtende actie

Dat geldt ook voor de actie, een sterk punt in Tenet. Van racen met vleugelzeil-catamarans tot het rammen van een hangar met een vrachtvliegtuig, van een beklemmende car chase op de snelweg van Tallinn tot loeiharde vechtscènes waar het ongemak van alle inversie goed zichtbaar wordt: stuntmannen, stuntdoubles, Hoyte van Hoytema, Jennifer Lame en natuurlijk Christopher Nolan zijn niet vergeten dat dit een actie-blockbuster is.

En toch, één van de mindere Nolan-films

Maar sommige blockbusters hebben gebreken. En het grote probleem van Tenet is misschien het übercomplexe plot zélf. Nolan maakt er weer een sport van om een complexe puzzel als basis te laten dienen voor het plot. Voor Nolan-fans zorgt het natuurlijk altijd voor dat heerlijke napluizen achteraf, maar het zorgt voor problemen bij het zien van de film bij een eerste keer. 

Daar waar Sem Mendes met zijn voorgaande twee Bond-films soms iets te ver doorschoot in het niét logisch maken van het scenario, en zo probeerde situaties, dialogen en karakters geloofwaardiger te maken, schiet Nolan helemaal de andere kant op. Alles, maar dan ook alles moet in dienst staan van deze, voor wellicht veel filmliefhebbers, té complexe tijdsinversiepuzzel.

Dialogen tussen de Protagonist en andere tegenspelers, lijken soms téveel door puzzellogica aan elkaar te hangen. Als je met inversie een kogel in je pistool schiet, dan wil je dat jouw ‘Q’ wat uitgebreider de tijd neemt om deze idiotie uit te leggen. Als je lekker zeilt op een catamaran, dan gier je het uit van plezier en ga je niet terstond even inversie bespreken.

Karaktes wordt McGuffins

Het is een groter probleem in Tenet dan in voorgaande Nolan-films. De regisseur wil dat alles in dienst moet staan van deze puzzel, waardoor er weinig ruimte is voor geloofwaardige karakterontwikkeling. Niet voor niets krijgt het karakter van John David Washington geen naam, maar het zorgt er ook voor dat hij als hoofdpersonage bijna zélf een McGuffin wordt, zeg maar gerust Nolan’s speelbal. En dat is jammer. 

De geloofwaardigheid van de karakters, in het bijzonder de Protagonist, en de daarmee samenhangende emoties komen zo vlak en gekunsteld over. Elizabeth Debicki heeft dan nog de meest interessante rol te vervullen. Als vrouwelijke hoofdpersoon zou het goed een kruising kunnen zijn van Vesper Lynd uit Casino Royale, 2006 (haar getormenteerde karakter door een bijna onoplosbare situatie) en Domino Derval uit Thunderball, 1965 (een maîtresse met explosieve wraakgevoelens). 

Laat No Time to Die dan beter zijn

Dus de James Bond die we over tweeënhalve maand in de bioscoop hopen te zien, heeft dan gelukkig de nodige emotionele gebeurtenissen onder de leden in chronologische (goddank niet geïnverteerde!) volgorde. Voor Bond fans is character drama soms wat teveel van het goede, maar Nolan moet zich daar wellicht wat meer van bedienen in zijn volgende films. Om nog maar niet te spreken van de nodige dosis humor, die we tijdens deze Coronacrisis best wat vaker mogen zien doorsijpelen. 

Het is dan ook te hopen dat we na Daniel Craig niet meteen Christopher Nolan gaan omarmen. We moeten vooral hopen dat producers Barbara Broccoli en Michael G. Wilson áltijd het karakter James Bond en de ideeën van Ian Fleming voorop blijven stellen en niet teveel aan de haal gaan met ideeën van auteur regisseurs als Mendes en Nolan.

Verborgen Eastereggs

[mks_toggle title=”Let op: Spoilers. Klap uit om te tonen.” state=”closed”] Wat hadden Arepo, Opera, Sator, Rotas en Tenet met elkaar gemeen? Nahja, dat laat zich nu wel raden (afbeelding hieronder).

[/mks_toggle]

En voor de Bond fans zijn er nog meer leuke verwijzingen die deze minder sterke Nolan-film Tenet toch nog interessant maken (en het wordt ook nóóit een perfecte vervanging voor een Bond-film). De Protagonist heeft blijkbaar een ding met de 14^e van elke maand. Is ie net zo bijgelovig als Bond? En ook al is Kenneth Branagh niet echt overtuigend als Russische schurk die iedereen deel wil uitmaken van zijn euthanasieplannen; dat hij een gemartelde man verder wil laten stikken in z’n eigen ballen, maakt Dominic Greene (Quantum Of Solace, 2008) met terugwerkende kracht een interessantere antagonist. 

Tenet: Nu in de bioscoop: 3,5 ster

Foto’s, Trailer & Stills © 2020 Warner Bros Entertainment Inc. All Rights Reserved Photo Credit Melinda Sue Gordon.

Het bericht Filmrecensie: Tenet verscheen eerst op James Bond Nederland.

En niet alleen dat. Voor de wereldwijde bioscoopbranche, die door COVID-19 keihard geraakt is, kunnen dit de eerste positieve signalen zijn voor een nieuw soort heropening van de bioscopen. ‘Nieuw soort’, want door Corona zal de biosbranche in versneld tempo radicaal veranderen.

• Universal Pictures, de distributeur van No Time To Die, gaat z’n nieuwe films al 17 dagen na een bioscoop-première, lanceren op Apple’s Video-On-Demand service iTunes.

• Warner Bros. Pictures gaat Christopher Nolan’s Tenet wereldwijd vanaf 26 augustus in de bioscopen brengen, maar wél in landen die als ‘Coronaveilig’ worden bestempeld.

• Tenet mag in China, ondanks eerdere restricties van de China Film Administration (de censuur-arm van China, die zegt dat blockbusters maximaal twee uur lang moeten zijn), alsnog draaien (Tenet heeft een speelduur van 150 min., No Time To Die heeft vooralsnog een speelduur van 163 min.).

• Ook in het Verenigd Koninkrijk gaan de bioscopen nu weer open met social distancing-maatregelen (Cineworld UK).      

Blockbusters gaan weer draaien met een “Corona-veilig-land eerst-strategie’

Donderdag was daar dan het verlossende antwoord. Tenet gaat niét verplaatst worden naar de zomer 2021, maar gaat, voor fans van spionnenmateriaal, alsnog komende maand in première. Een opluchting, niet alleen voor filmfans, maar vooral ook voor alle in nood verkerende bioscoopketens. Warner Bros. durft de gok aan en zal Tenet hier in Europa op 26 augustus, en in Nederland een dag daarna, in première laten gaan. Alleen zal het een andere uitrol worden dan voorheen. 

Warner hanteert een ‘Coronaveilig-land-eerst’-strategie’ waarbij ook weer teruggegrepen wordt naar een klassiek ‘langzaamaan-model’, met eventuele langere wachttijden voor de VS. In het pre-Corona-tijdperk was het de afgelopen jaren eerder regel dan uitzondering dat blockbusters zo snel mogelijk en in zoveel mogelijk landen werden uitgebracht. De zogenaamde ‘wereldpremières’. Zo kon er zo snel mogelijk geld terugverdiend worden op de immense productiebudgetten (eerst break-even draaien, daarna ook daadwerkelijk veel winst maken).

Deze verdienstrategie zal, als het aan Warner ligt, voor nu in de ijskast worden gezet. Eerst komen Azië, met als belangrijkste afzetmarkt China, Europa en Canada aan de beurt. Daarna pas, vanaf 2 september, mogen de Verenigde Staten genieten en dan ook nog eens in een limited release. Sommige staten, zoals Texas, zouden dan best nog eens een maand of twee langer moeten wachten (Weet je nog? Superman II had z’n Europese première eind 1980 in Europa, maar de VS kon er pas van genieten in de zomer van 1981).

Dit heeft natuurlijk ook alles te maken met de Corona-infectiehaarden in de VS die bioscopen in Californië, Texas en Florida afgelopen weken dwongen om hun deuren weer geheel te sluiten. Warner kijkt dus ook heel specifiek naar dié landen waar Corona meer onder controle lijkt te zijn (China, Nederland) en waar bioscopen alweer sinds een tijdje geheel open zijn (met social distancing). Ook het Verenigd Koninkrijk lijkt nog net de wind mee te hebben. Daar gingen afgelopen week de Cineworld-bioscopen weer in z’n geheel open. Al met al gunstig nieuws voor de fans van Christopher Nolan. Maar ook Bond-fans kunnen wat dat betreft opgeluchter ademhalen.

Kortere tijd in de bios, sneller beschikbaar online

En daar houdt het niet op. Universal Pictures, afdeling VS, zal een nieuw businessmodel stevig(er) lanceren. De filmstudio gaat namelijk in de VS de bioscooplooptijd van een nieuwe Universal-productie stevig inkorten. Daar waar voorheen bioscopen en filmmaatschappijen de ongeschreven regel hanteerden dat films pas na 75 dagen de weg van de bios naar online platforms en streaming services mochten maken, gaat dit nu radicaal ingekort worden met 58 dagen. 

Universal heeft namelijk een driehoeks-deal gesloten met Apple iTunes én de grootste bioscoopketen in de VS, AMC. De deal houdt het volgende in. Films die uit de koker van Universal komen, blijven de eerste 17 dagen het alleenrecht houden op een volledige bioscooprelease. Daarná gaan de films regelrecht naar het Video-On-Demand platform Apple iTunes. Tegen een fikse eenmalige top-up-vergoeding (€17,- !) kunnen filmliefhebbers dan al na 17 dagen de film thuis op de buis kijken. AMC krijgt overigens een mooi percentage van de opbrengsten die hiermee gegenereerd worden.

Vooralsnog ziet de twee-na-grootste bioscoopketen in de VS, Cineworld, niets in dit nieuwe model. Dat is natuurlijk begrijpelijk, aangezien zij niet betrokken zijn in de deal. En de deal geldt momenteel alleen nog voor de zwaar getroffen Amerikaanse markt. Maar het geeft wel aan dat filmmaatschappijen naarstig op zoek zijn naar nieuwe inkomstenbronnen nu bioscopen stevig getroffen kunnen worden door een wereldwijde pandemie.

Met de recente lokale oplevingen van het Coronavirus in stedelijke gebieden kan dit zomaar de beste release-optie worden. Bond fans zijn van oudsher traditioneel ingesteld en hopen dat dit niet de toekomst gaat worden. Het gáát nu de toekomst worden. Diversificatie, al door mij hier aangegeven, gaat nu, mede dankzij Corona, nog steviger losbranden.

Kans op november: 70%

Het ziet er dus naar uit dat het verdere vertragen van filmpremières tot een halt is geroepen. Recentelijk nog besloten Universal en Disney een keur aan blockbusters te verplaatsen naar 2021. Zo gaat Fast & Furious 9 pas op 2 april 2021 in première en ook het uitbrengen van Disney’s Mulan is voor onbepaalde tijd uitgesteld. 

Maar voorzichtigheid in deze onzekere tijden dient in acht genomen te worden. Een échte tweede Corona-golf, die we nog niet echt gehad hebben, kan komende herfst roet in het eten gooien. Toch kan de druk op bioscopen groter worden om deals te sluiten met de grote filmbonzen waarbij serieus gekeken wordt naar het sneller online uitbrengen van films.

Na het minder grote VOD-platform iTunes kan het dan razendsnel gaan. Streamingservices als Netflix, Apple+, Amazon Prime, Disney+ en HBO Max kunnen daarom binnen afzienbare tijd al aan het langste eind trekken. En we wisten al een tijdje dat Apple en Amazon ook al zo erg zitten te trekken aan Bond….James Bond.

Het meermaals vertragen van films (naar 2021) brengt ook nog eens andere risico’s met zich mee. Voor nog niet uitgebrachte blockbusters als No Time To Die, Tenet, Wonder Woman 1981 en Black Widow (foto onder) zijn al write-off scenario’s geschreven. Een verlaagde opbrengst is al ingecalculeerd. En wie zegt dat er zonder vaccin (waarschijnlijk pas medio 2022 gedistribueerd) volgend jaar maart t/m mei niet precies hetzelfde kan gebeuren, is naïef.

Ook worden films er door vertragingen niet actueler op (plots van recente Bond-films hebben nogal eens de neiging om op een profetische wijze de toekomst te voorspellen). Totale flexibiliteit implementeren, traditionele strategieën uit het raam mieteren en nood-risicoanalyses maken zijn dan eerder regel dan uitzondering. 

Maar vooralsnog blijft de première van No Time To Die, in elk geval in Europa, nog gewoon staan voor november. Voeg daaraan toe het recente bovenstaande nieuws, waarbij filmstudio’s een ‘Coronaveilig-land-eerst’-strategie’ hanteren en nu ook echt begonnen zijn met het sneller online beschikbaar maken van nieuwe films op VOD-platforms, en de kans dat we No Time To Die in november gaan zien, lijkt behoorlijk groot. Misschien zelfs 70%.

“This just came in”

Tot slot, en dit komt net binnen, de heruitgave van Christopher Nolan’s Interstellar brak gisteren, zondag, in China een absoluut record. De sci-fi-blockbuster bracht bijna € 2,5 miljoen in het laatje. Wereldwijd de grootste dagopbrengst sinds bioscopen weer geopend werden. Er zal dus nog meer aan Universal getrokken worden om No Time To Die in Europa en Azië zo spoedig mogelijk uit te brengen.  

Het bericht NTTD: “70% kans op november NL première” verscheen eerst op James Bond Nederland.