De Telegraaf

In april 1971 kwam De Telegraaf met het nieuws dat de destijds nieuwe James Bond-film deels in Amsterdam zou worden opgenomen. Afgevaardigden van de film, waaronder productie-ontwerper Ken Adam, bezochten Amsterdam. Op dinsdag 20 april 1971 schreef dezelfde krant op de voorpagina dat de productieploeg voor tien dagen naar de hoofdstad zou komen. In een van de scenes wordt James Bond door zijn tegenstanders in een gracht gegooid, zo meldde de krant. Je ziet dus: het speculeren is van alle tijden. Het enige wat de productie kon weerhouden om in de Nederlandse hoofdstad te filmen is de overvolle hotels in de zomermaanden.

Een maand later lijkt er meer bekend te worden over de nieuwe James Bond-film in Amsterdam. Op 21 mei weet, wederom De Telegraaf, nog meer details vrij te geven over de opnames in Nederland. Weliswaar in een klein berichtje onderaan de voorpagina van die dag is te lezen dat de productie begin augustus opnamen gaat maken, zowel in de binnenstad bij een grachtenpand, als bij de Magere Brug en een van de platforms van Schiphol. Niet alleen De Telegraaf, maar ook andere Nederlandse kranten besteden in de aanloop van de opnames geregeld aandacht aan de opnames van Diamonds Are Forever (1971). Zij het met kleine artikelen ergens ver weg in de krant verstopt.

Andere media

Halverwege juni lijkt de nieuwe James Bond-film te gaan leven in de Nederlandse media. Voor de (internationale) pers zijn interview momenten georganiseerd op Pinewood Studios. Het Parool en het Algemeen Dagblad springen daarop in. Beide komen met een paginagrote, in kleur gedrukt, interview met hoofdrolspeler Sean Connery. Het Parool komt met de titel 00’71 en het Algemeen Dagblad heeft de titel Sean Connery Onder Vier Ogen. Beiden artikelen zijn geschreven door journalisten uit Londen: Han Mulder en Ruud Kuyper. Ook een maand later weten beide kranten een pagina vullend artikel te plaatsen met een interview met Bond-girl Jill St. John. Deze verschenen op de dag dat Sean Connery in Amsterdam aankwam.

Terug naar Amsterdam

Maar terug naar de opnames in de Amsterdamse hoofdstad. Op 2 juli 1971 landt Sean Connery op Schiphol, om een dag later zijn eerste draaidag in de binnenstad te hebben. De dag erna schrijven vele Nederlandse media over de komst van de Schotse acteur. Vooral is er aandacht aan hoe de geheim agent er in het dagelijks leven uitziet. Zonder toupet is het een gewone, kalende veertiger aldus dagblad De Tijd.

Er is wel meer bekend geworden over de definitieve productie in ons kikkerlandje. Zo zal de productie voor tien dagen in de stad verblijven. Maar in de media wordt ook nog steeds druk gespeculeerd. Zo meldt het Algemeen Dagblad op 3 juli dat Sean Connery voor de opnames een duik in de Amstel moet nemen. Na vijftig jaar weten we wel beter. Het aantal draaidagen werd beperkt tot het weekend en Sean Connery, noch James Bond, heeft op een of andere manier in de Amstel gelegen. 

Na het draaiweekend in juli heeft het nieuws van de opnames in Amsterdam zich verder uitgespreid over ons land. In de Twentse Courant en Tubantia wordt uitvoerig geschreven over de opnames. De fotograaf maakte een foto van Sean Connery samen met regisseur Guy Hamilton. Daarbij werd Connery weggezet als een kalende en naar corpulentie neigende geheim agent.

De toekomst van 007

In het weekend is het elke dag druk op de filmset en staat Sean Connery de Nederlandse pers veelvuldig te woord. Ook producent Harry Saltzman was aanwezig bij de opnames. En dat vond de pers interessant. Want Sean Connery had in diverse interviews duidelijk laten weten niet meer terug te willen keren in de rol van James Bond. Saltzman was redelijk gesloten richting de pers, wat natuurlijk begrijpelijk is. Het enige wat hij liet weten is dat hij en EON Productions nog geen idee hadden over de toekomst van 007. Wel maakte hij bekend dat het jaar erop de opnames moeten gaan beginnen voor de James Bond-film The Man With The Golden Gun (1974), al werd dit uiteindelijk Live and Let Die (1973). Maar wie de rol van 007 gaat vertolken? Zeker Sean Connery niet en ook over George Lazenby had Saltzman geen goed woord over:

Hij was een probleem voor, tijdens en na de opnames.

Producent Harry Saltzman over George Lazenby

De eerste opnames in Amsterdam vonden plaats bij de Magere Brug. De hoofdrollen hierin waren weggelegd voor acteurs Bruce Glover (Mr. Wint) en Putter Smith (Mr. Kidd). Op de achtergrond werd een lijk opgevist uit de Amstel. De opnames gingen niet helemaal van een lije dak. Guy Hamilton wilde per se dat een typisch Amsterdamse rondvaartboot door het beeld voer. En dat moest een aantal keer opnieuw. De filmopnames werden gemaakt vanaf de Amstel. De toenmalige gemeentepolitie van Amsterdam leverde de boten hiervoor. Het lijk werd opgevist vanaf de oudste brandweerboot van Nederland: de Jan van der Heyden.

It’s a wrap

Later op de dag verplaatste het tachtigkoppige productieteam van de Magere Brug naar de Reguliersgracht. Hier werden in de namiddag diverse opnames gedraaid bij nummer 36: de woning van Tiffany Case in Amsterdam. De rollen waren weggelegd voor Sean Connery en Joe Robinson (Peter Franks) en de mosterdkleurige Triumph Stag. Maar alleen de buitenkant werd gebruikt voor de film, zoals we wel vaker zien. Het interieur, inclusief de lift, werd gebouwd in de Pinewood Studios. Overigens werd de telefoon in de film wel degelijk overgebracht uit Amsterdam. Voor de opnames van het interieur was Pim de Miranda, publiciteitschef van Tuschinski, aanwezig. En deze had de oer-Hollandse telefoon meegenomen.

Een dag na de opnames verplaatste de cast en crew zich weer de thuisbasis in Londen: de Pinewood Studios. Daar werd een aantal dagen later de opnames gemaakt in de lift en het appartement van Tiffany Case. En daarmee eindigt de enige scène uit bijna zestig jaar James Bond die in Nederland is opgenomen.

Het bericht Diamonds Are Forever opnames in Amsterdam verscheen eerst op James Bond Nederland.

Wacht u voor imitaties en verkeerde indrukken. De man is zo hard als een spijker en dubbel zo scherp. Sean Connery in de vermomming van supergeheim agent 007 James Bond – voor vele de enige echte – is, daar is geen twijfel aan, helemaal terug in Never Say Never Again (1983), de film die ook hier binnenkort in première gaat en in Amerika al een daverend kassucces is.

Toen ik Connery ontmoette, niet ver van het huis dat hij samen met zijn tweede vrouw Micheline, in de Spaanse badplaats Marbella – gunstig gelegen in de nabijheid van de prachtige golfterreinen – bewoont, gaf hij toe dat hij een risico had genomen door te proberen, na twaalf jaar, zijn vroegere triomfen op het filmdoek te herhalen. Zo lang is het geleden dat hij in Diamonds Are Forever (1971) voor het laatst te zien was.

Ik had wel gedacht dat de mensen die zich mij als Bond herinnerden zouden terugkomen, misschien alleen uit nieuwsgierigheid, om te zien hoe ik de tand des tijds had doorstaan. Maar in Amerika zijn ook de jongelui erop afgekomen, waarschijnlijk door de vertoning van mijn Bond-films op TV en video.

Van het “conflict” – een in de pers aangestoken vuurtje – tussen hem en Roger Moore, die hem als Bond vervangt en toevallig ook een van zijn beste vrienden is, maakte hij zich lachend af.

Voor ik aan Never Say Never Again begon, heb ik tegen hem gezegd: Wat je ook in de kranten zou mogen lezen over moeilijkheden tussen ons, geloof er geen woord van. Roger en ik hebben een verschillende kijk op Bond. Hij maakt er meer een parodie van, hij brengt het komische element meer naar voren. Dat is zijn benadering en dat is zijn goed recht. Ik zie Bond anders: ik geeft de voorkeur aan de harde werkelijkheid.

Connery was nogal boos op een Amerikaanse criticus die meende dat het beter zou zijn geweest als hij Bond in Never Say Never Again zodanig gestalte had gegeven dat je zag dat hij van middelbare leeftijd was, amechtig en verlangend naar een goed boek in plaats van naar een mooie meid in bed.

Dat is je reinste waanzin. De mensen zouden zeggen: als hij zozeer over zijn top is, waarom is hij er dan weer aan begonnen?

Het gaat er natuurlijk om een nieuwe poging van SPECTRE om de wereld te veroveren te verijdelen. In jeans en een azuurblauw shirt, met een formidabele snor en wat dunner wordend haar, zag Connery er, op zijn 53ste, tiptop uit. Over zijn verschijning in het openbaar maakt hij zich niet druk.

ONTSPANNEN

Hij zag er ontspannen uit, als altijd wanneer de showbusiness-zorgen ver weg zijn. Naast de voldoening over de manier waarop de film in de Verenigde Staten door kritiek en het publiek is ontvangen, is hij minder te spreken over de manier waarop de film werd geproduceerd.

Ik heb de rol geaccepteerd op grond van de hoofdlijnen van de intrige. Maar er bleek niets behoorlijk geregeld van tevoren. Ik ben altijd betrokken geweest bij de rolbezetting van mijn films, maar het bleek dat ik, in zekere zin, toezicht moest houden op de hele film, het script, de locaties enz. En de productie verliep uiterst traag. Ze duurde, door alle geharrewar, veel langer dan gepland.

Er waren moeilijkheden met de regisseur, Irvin. Kershner, en de producent, Jack Schwartzman. Sommige leden van de filmploeg werden vervangen.

Ik was me niet van bewust dat de producent – het is toch ongelooflijk! – de advocaat was van de regisseur.

Connery heeft altijd een grote minachting gehad voor de creatieve accountants van Hollywood, zoals hij ze noemt. Zijn commentaar op de financiële zijde van de productie is dan ook niet voor herhaling vatbaar.

RECHTEN

Verder was er herrie met “Cubby” Broccoli, de producent van de vorige Bond-films. “Hij was des duivels over het feit dat wij deze film maakten.” De film is gebaseerd op Thunderball (1965), maar door een wettelijk achterdeurtje waren Broccoli’s rechten op dat Ian Fleming-verhaal vervallen aan tussenpersoon Kevin McClory die Connery overhaalde de rol van Bond op zich te nemen in Never Say Never Again.

Broccoli wilde een proces tegen ons beginnen. Waar maakt hij zich in hemelsnaam druk over? Hij heeft miljoenen verdiend met Octopussy. En hij krijgt nog een gratis reclame dankzij het succes van Never Say Never Again!.

STARDOM

Sean Connery heeft het gemakkelijk gehad op zijn weg naar de top. Hij begon als manusje-van-alles en kwam via het koor van South Pacific en B-films tenslotte terecht bij Bond. Hij is de enige die nooit bezweken is voor de glans van het stardom, terwijl hij de waarde daarvan – en de zijne – toch volledig inziet. Hij is een keiharde onderhandelaar – hij krijgt, naar men zegt 15 miljoen gulden voor Never Say Never Again – en laat zich door starre zakenlieden niet klein krijgen. En dat niet alleen, hij kan het niet uitstaan als hij ziet dat andere mensen, in een minder invloedrijke positie dan de zijn, het onderspit delven.

Niet tevreden over het Lorenzo Semple’s script, kwam hij met twee filmschrijvers die hij erg bewondert: Dick Clement en Ian La Franais.

Ze hebben schitterend werk geleverd. Maar het Schrijversgilde in Amerika staat niet toe dat ze de eer krijgen die hun toekomt. Ik heb hun dringend verzocht hun standpunt te wijzigen, maar ze waren onvermurwbaar. Semple gaat met de eer strijken. Ik vind echter dat de mensen moeten weten hoe voortreffelijk zij dit karwei hebben geklaard, ook al wordt hun naam niet vermeld in de lijst van medewerkers.

BRILJANT

Hij is wel gelukkig met de door hem gekozen Kim Basinger als een Bond-vriendinnetje dat ook kan denken, Barbara Carrera als de zwoele verleidster, en de eminente Duitse acteur van “Mephisto”, Klaus Maria Brandauer, als de schurk Largo. Weer moest Connery vechten om ervoor te zorgen dat enkele van Brandauers beste scènes – die de studio eruit wilde knippen om de film te bekorten – aan het eind werden gehandhaafd.

Het zou misdadig zijn geweest om dat gedeelte van Brandenauer eruit te knippen, hij is briljant.

Hoewel Connery in Marbella woont, volgt hij de gebeurtenissen in Engeland op de voet en heeft hij over alles een eigen mening.

Jaren geleden heb ik met Londense financiers een gesprek gehad over het idee om, samen met de regering, een maatschappij op te richten om de Engelse filmindustrie werkelijk vooruit te helpen. Maar terwijl de regering – wat voor regering dan ook – zich verheugt over het verdiende succes van Chariots of Fire en Gandhi, wil ze niet daar steunen waar het werkelijk wat oplevert. Overheidshulp aan de Britse filmindustrie zou in de wetgeving verankerd moeten zijn. Geen onbenullige hulp, maar echte concessies en steun. En die moeten apolitiek zijn. Thatcher zou hier iets aan moeten doen.

KWETSEN

Connery is niet spaarzaam geweest met woorden, mar over een onderwerp zwijgt hij hardnekkig. Hij blijft weigeren zijn autobiografie te schrijven, hoewel hem er door uitgevers een fortuin voor is geboden.

Je eigen leven beschrijven vind ik geen aantrekkelijk idee en, om eerlijk te zijn, zou ik, als ik het deed, te veel mensen moeten kwetsen. Dat wil zeggen: als ik eerlijk was.” En Connery kennende zou hij niet anders dan eerlijk kunnen zijn.

De Telegraaf

Het bovenstaande artikel verscheen in De Telegraaf op dinsdag 1 november 1983 in de aanloop van de release van Never Say Never Again. De Nederlandse kranten pakten groot uit en bij de première in de beroemde bioscoop Tuschinski in Amsterdam was James Bond himself aanwezig. Het is niet bekend welke journalist het interview met Sean Connery heeft afgenomen.

Zoals bekend volgt Never Say Never Again het verhaal van Ian Fleming: Thunderball. Er zijn dan ook veel overeenkomsten van de films. Maar er werden voor Never Say Never Again ook scènes uit andere Bond-films overgenomen.

Het bericht Mijn geheime strijd voor James Bond verscheen eerst op James Bond Nederland.

Horowitz is de negende auteur die officieel een James Bond-verhaal mag pennen. In 1967 werd bekend dat, voor het eerst na het overlijden van Fleming, er een James Bond-verhaal zou verschijnen. Op zaterdag 24 juni 1967 verscheen onderstaand krantenartikel over Kingsley Amis in De Telegraaf.

Londen – James Bond leeft. Dit nieuws zal iedere bewonderaar van geheim agent 007 verheugen, al zal hij nog een jaartje moeten wachten voor hij de kennismaking kan hernieuwen. Het is de bekende Britse schrijver Kingsley Amis die Bond tot het leven heeft teruggeroepen, nadat het leek dat de wonderman van de Britse geheime dienst met zijn schrijver Ian Fleming van de wereld was verdwenen. Amis heeft na een jaar van hard werken het zoveelste deel van de Bond-serie nu voltooid en het wachten is nu op het ogenblik dat de uitgeverij Glidrose, eigenares van het copyright van Fleming’s boeken, de thriller op de markt brengt.

Of dit eerste boek het begin is van een hele reeks? Ik zal zeker niet in staat zijn, zoals Fleming, er ieder jaar een te produceren

Kingsley Amis

De vrouw is . . .

Amis, die het boek – nog zonder titel – onder een pseudomniem heeft geschreven, is al jarenlang een bewonderaar en kenner van Bond. Vijf jaar geleden toen nog maar weinig mensen waardering hadden voor agent 007 publiceerde hij een artikel van 5.000 woorden, waarin hij Flemings creatie verdedigde. Dit artikel is vorige maand als pocketboek verschijnen “Het James Bond Dossier” geheten. Glidrose, die na de dood van Fleming met het idee rondliep de serie voort te zetten, wendde zich dan ook tot Amis om hem te vragen of hij iemand wist, die dit kon doen. “Niemand“, antwoordde Amis, “Behalve ikzelf.”

“Daarop pakte ik mijn koffers en verdween naar Griekenland“, vertelt hij nu. “Ik besloot dat de nieuwe Bond zich in dat land, dat Fleming niet kende, zou afspelen“. Het was zwaar werk. “Veel zwaarder dan het schrijven van een gewoon boek.” aldus Amis, die evenals Fleming op en top Engelsman is. “Het was alsof ik voor de eerste maal een boek schreef.” Het zoeken van de ingrediënten voor de nieuwe Bond was nog het minst, zij zijn een ieder bekend. Bond heeft een Griekse vriend, een ex-soldaat, Niko Lisas geheten, wiens eeuwige vijand, de ex-nazi van Richter, in het andere kamp zit. Hij is slechts een kleine misdadiger, die werkt voor de Aarts-schurk, kolonel Sun van het speciale activiteitencomite van het Chinese volksleger.

Ariadne Elexandrou

Uiteraard is er een zeer mooi meisje. Ariadne Elexandrou geheten. Ook komt er de nodige smulpartij in voor, als is deze meer op de smaak van Amis gericht en daarom wat eenvoudiger dan Fleming keukengeheimen. Er wordt veel gepraat over bijzondere revolvers en er is een heel hoofdstuk over martelingen, waarin een sadist zich uitleeft met de meest voor de hand liggende voorwerpen. “Maar er komt geen gokken in voor, evenmin veel sportwagens“.

Geen diepzeeduiken in het boek. De eerste twee omdat ik er niks vanaf weer, het derde omdat ik het haat. Ik voel mij in een boot 50 meter buiten de kust al onveilig.

Kingsley Amis

Geen gokken

Amis heeft vooral aandacht besteed aan de logica van het verhaal. “Hoewel je daarmee ook weer niet te ver moet gaan. Een lezer moet zich nooit afvragen waarom Bond geen hulp gaat halen bij de dichtstbijzijnde geheime dienst“. Tegelijkertijd heeft Amis toe dat een Bond nooit te serieus genomen moet worden. “Je doet met een dergelijk boek eigenlijk alleen maar een beroep op het verlangen van vele mensen te zijn zoals Bond is. Iedereen zou zoals hij niet te veel willen pieken wat goed of slecht is. Het zou heerlijk zijn als men alles wat kon vereenvoudigen. Terwijl Bond soms dingen doet, die niet door de beugel kunnen, weet men dat hij au fond goed is en meestal gelijk heeft, terwijl zijn tegenstander helemaal slecht zijn“.

Andere kranten

In de jaren ’60 gold De Telegraaf als de krant die uitgebreid berichtte over de wereld van James Bond en vooral de literaire wereld ervan. Het bebaard ook dan niet dat de krant uitgebreid bericht over het nieuwe verhaal wat zou gaan komen. Het artikel werd gecombineerd met een artikel over het vertrek van Sean Connery als James Bond. Ook het Algemeen Handelsblad, Tubantia en Het Parool berichtte over het nieuwe boek. Meer dan 10 regels werden er niet aan besteedt.

Het bericht James Bond blijft leven dankzij nieuwe auteur verscheen eerst op James Bond Nederland.

In deze nieuwe serie The Archives duik ik in de rijke vaderlandse geschiedenis rond James Bond. Met name de kranten hebben veel over de geheim agent geschreven. Dit is deel 1.

Prive oorlog

Ian Fleming is 55 jaar en tien jaar geleden verscheen zijn eerste boek, Casino Royale. Daarin treedt hij voor het eerst op: James Bond, lid van de Britse geheime dienst. Of, om het te zeggen met de woorden van een der in deze boeken alom tegenwoordige fraaie vrouwen: “Heel knap. Hij doet me aan Hoagy Carmichael denken, maar hij heeft iets kouds en wreeds over zicht”.

Geheimagent 007 – een dubbel 0-nummer omdat hij als een van de weinige, bij zijn werk mag doden – heeft dankzij dat koude en wrede, bemind op tropische eilanden, in de Orient-Expres en langs verleidelijke stranden. Hij voert, nu al elf boeken lang, zijn prive-oorlog met de Russische geheime dienst, boven, maar ook onder water, want niet voor niets is het onder water vissen een hobby van zijn geestelijk vader, Ian Fleming.

Uit ervaring

“Mijn eerste boek schreef ik als een tegenwicht of antistof tegen de hysterische ontsteltenis over het feit dat ik op mijn drieënveertigste jaar ging trouwen“, zegt Fleming.
Het was niet zo vreemd. Deze burgemeesterszoon kreeg weliswaar zijn zeer Britse opleiding in Eton en Sandhurst en bouwde daarna aan een aardige carrière in het bankwezen, de oorlog besliste anders. Fleming kwam bij de afdeling “Intelligence” van de marine en bracht het tot assistent van de leider van die afdeling. Het verschafte hem dat inzicht in de werking van geheime diensten, dat, ondanks de opwindende overdrijving, nu aan zijn boeken een authentiek aandoend tintje geeft.

Want enige overdrijving is er wel. Agent James Bond treedt fors op, maar op zijn beurt krijgt hij ook regelmatig van die kleinigheden te verwerken als bom-, en ander aanslagen, aanvallers laten nonchalant hun initialen achter, gesneden in zijn hand, enorme vissen staan hem naar het leven.

In de val

Fleming vond voor al die krachtdadigheden in zijn boeken een tegenwicht: James Bond heeft speciaal voor hem gemaakte sigaretten, hij bestuurt een kostbare auto, hij geniet van verfijnde cocktails en eet regelmatig verrukkelijke – en uitgebreid beschreven – gerechten. James Bond houdt van vrouwen en kleren. Fleming wordt niet in het minst gehinderd door de soms gehoorde beschuldigingen dat hij en zijn held snobs zijn. “In een van de boeken heb ik de verkeerde saus bij vis laten opdienen. Dat is erger”, zegt hij. Bond is precies als Ian Fleming, gek op kaartspelen en golf en de enige hobby, die hij nog niet van de schrijver heeft overgenomen is het verzamelen van eerste edities van boeken en tijdschriften.

Agent 007 immers houdt van actie. In zijn nieuwe boek, On Her Majesty’s Secret Service zal dat zeer merkbaar zijn, zeker als hij tot de niet geringe verbijstering van de miljoenen lezers in de val loopt, die hij steeds zo sierlijk omzeilde: het huwelijk.

Telegraaf

Het bovenstaand artikel verscheen op vrijdag 13 september 1963 in dagblad De Telegraaf, op pagina 9. Het artikel verscheen naar aanleiding van het nieuwste James Bond-boek van Fleming: On Her Majesty’s Secret Service. De dag na het verschijnen van dit artikel begon een feuilleton van het boek: in de daarop 34 edities konden de lezers van De Telegraaf het boek lezen.

Het artikel werd geschreven door Joop van den Broek. Hij was correspondent in het buitenland voor veel kranten, tijdschriften, radio en televisie. Op 17 april 1997 overleed hij in zijn woonplaats Amsterdam. Hij schreef diverse Zwarte Beertjes (pockets van uitgeverij Bruna red.), misdaadromans en andere literaire werken.

Het bericht Ian Fleming: de auteur is als zijn held verscheen eerst op James Bond Nederland.