Star Wars zag ik eerder dan James Bond. Een klasgenoot van de lagere school had van die poppetjes; die vond ik fantastisch. Hij had ze in een speciaal ontworpen kast staan, met voor ieder figuurtje een apart vakje. De grotere sets, zoals die van Jabba de Hutt op een platform met valluik, stonden daar weer bovenop. Het was beter dan een speelgoedwinkel. Hier mocht ik gewoon mee spelen…

Daarna volgden de films, die ik steevast door elkaar haalde. Voor mij is het toch vooral één vermakelijk ruimte-epos met een kop en een staart. Dat dit nog maar het midden van de filmserie was, daar hield ik mij niet mee bezig. Het waren de sfeer, de muziek en de immense ruimteschepen waar ik mij aan vergaapte.

Bij ieder weerzien, later dus op dvd, werd ik toch weer even die basisschoolleerling en dacht ik terug aan die poppetjes. Met de originele trilogie voel ik dan ook zeker een nostalgische band. De latere films vanaf de jaren 90, daarvan zag ik een enkeling in de bioscoop, pas helemaal aan het einde van de rit in een nagenoeg lege zaal — het moet toen zijn begonnen, dat ik nogal makkelijk in slaap val als de zaallichten eenmaal doven…

Voor de laatste drie ging ik al niet meer naar de bios. Ergens, tijdens drie maanden gratis Disney+, heb ik nog eens een nieuwe Star Wars aangeklikt. Al snel vroeg ik mij af: waar zit ik in godsnaam naar te kijken?

Taaie Attack of the Clones

En toen dus recentelijk de fraaie blu-raybox met alle negen delen. Een bestelling die ik overigens op een vrijdagavond online had geplaatst met een leveringsbelofte van de volgende dag… Eenmaal raden… Inderdaad, ik kon de eerste film pas halverwege de volgende week in de speler steken. ‘U was niet thuis.’ Ammehoela! Ik zat ín de brievenbus! PostNL heeft gelijk een miljoenenclaim aan de broek gekregen. Zal ze leren. Ook ik heb mijn grenzen.

De originele trilogie ging erin als koek. Net als bij James Bond uit de jaren 70 en 80 zie je waar de visuele effecten het moeilijk hebben. Je ziet ook wat er naderhand nog is ingeknutseld door George Lucas. Dat had in veel gevallen allemaal niet gehoeven.

Dan Episode I, The Phantom Menace (1999), die ik dus ooit in een lege bioscoop zag. Deze film was verre van goed, maar best te pruimen. Het begon pas echt taai te worden bij Attack of the Clones (2002). Ik had hier het gevoel dat ik naar een voorloper van de computeranimatie zat te kijken. Een videogame waar je zo gauw mogelijk door je levens hoopt te zijn. Een brei aan peperdure effecten gepresenteerd door Wibra. Het deed letterlijk pijn aan mijn ogen.

Ik had zo’n zin om Christopher Lee te zien, en het duurde en duurde maar. Ik heb de film zo vaak afgezet – om de volgende dag toch weer een poging te wagen – dat het leek alsof de acteur zichzelf met terugwerkende kracht uit de film had teruggetrokken. Uit schaamte. Tot hij op dag vijf toch in beeld verscheen. Eindelijk iemand die al die onzin een beetje kon relativeren. Als er iemand in staat was te schitteren tussen een berg rommel, was het Dracula wel. En dan die uitgestreken kop en niet te vergeten: die stem…

Maar als de man met het gouden pistool het enige lichtpuntje van een twee uur durende marteling is… Dat volwassen mensen zoiets kunnen bedenken en willen uitvoeren. Ik kan er met mijn hoofd niet bij.

Stroperige liefde

Zullen Star Wars-fans zo ook naar James Bond kijken, vroeg ik mij af. De nostalgie waar ik zo aan hang, waar de Star Wars-clan op neerkijkt? Of dat zij vinden, net als ik bij het sterrenepos, dat het na drie prima basisfilms na Goldfinger (1964) wel genoeg was met James Bond? Maar ze kunnen You Only Live Twice (1967) toch moeilijk net zo belabberd vinden als Attack of the Clones? En alles wat daarna kwam, van On Her Majesty’s Secret Service (1969) en The Spy Who Loved Me (1977) tot GoldenEye (1995) en Skyfall (2012), ieder zijn smaak natuurlijk, maar die films trekken de gemiddelde kwaliteit van de Bond-serie toch duidelijk omhoog?

Nou zijn de kritieken over deze vijfde Star Wars-film niet van de lucht; de hausse aan tegenvallende reacties die ik online raadpleegde, bevestigde mijn gevoel. Ik moest mijn hart zelfs even luchten bij Gemini, dat vertelde dat vooral de liefdesrelatie tussen Anakin en Padmé als bijzonder stroperig wordt ervaren. Daaraan toevoegend dat ook deze film zijn fans heeft — áls dit de eerste Star Wars was die zij zagen. Net zoals Die Another Day (2002) ook fans van James Bond heeft voortgebracht.

Lord of the Rings door andere ogen

Episode III laat ik voorlopig nog even in de box zitten, die zit daar prima. Ondertussen bekeek ik een jongere klassieker: de eerste The Lord of the Rings (2001). Inmiddels ook 25 jaar oud. Ik had deze tijdens de kerstdagen al eens voorgesteld aan de dochters, maar geen haar op hun hoofden dat ze naar dwergen, elfen en orcs gingen kijken. Tot ik de oudste onlangs influisterde dat het eigenlijk een soort Harry Potter is, maar dan voor volwassenen. Ineens had zij hier wel puntoren naar.

Het was prachtig om deze film door andere ogen te bekijken. Ook The Fellowship had ik in geen jaren gezien, maar het beviel mij gelijk meer dan welke Star Wars ook. De trilogie van Peter Jackson vond ik bij hun releases al fantastisch en ook dat is daarna met The Hobbit (2012-2014) allemaal overdadig geworden. Lichtpunt blijkt ook hier weer: Christopher Lee.

Indy als toetje

Om de grote filmfranchisemarathon af sluiten, nam ik als toetje nog de derde Indiana Jones. Dit keer zonder Christopher Lee, maar met Sean Connery, Alison Doody, Julian Glover, John-Rhys Davies, de vorige week overleden Michael Byrne en Vernon Dobtcheff uit de Bond-films. En zelfs bijna-Bond Hans de Vries heeft hier als Luke Hanson op de aftiteling nog een kleine rol.

Ook voor Indiana Jones geldt: de twee films die daarna kwamen, steken in schril contrast af tegen de originele trilogie. Wat dat betreft heeft James Bond zich niet ondanks, maar dankzij een ijzersterk begintrio als stevig fundament, steeds weten te vernieuwen. Er is niemand die zal zeggen dat Attack of the Clones de beste Star Wars is, niemand die een Hobbit-film beter vindt dan een Lord of the Rings en niemand die Kingdom of the Crystal Skull (2008) verkiest boven een van de eerdere Indiana Joneses.

Maar als het om Bond gaat, dan zijn er steevast fans te vinden die Thunderball (1965) boven de eerste drie plaatsen. Of Moonraker (1979), Octopussy (1981) of A View to a Kill (1985) op één zetten. Terwijl weer een ander zweert bij Licence to Kill (1989) of Casino Royale (2006).

Toen ik in de nacht van maandag 29 op dinsdag 30 juni een voetbalveldslag aanschouwde, vond ik het in de verlenging welletjes. Ik had het licht nog niet uitgedraaid of ik zakte – net als bij Star Wars in de bioscoop – in een korte maar diepe slaap. Nooit eerder was een penaltyreeks zo rustgevend…

Het bericht Column: A long time ago, in a galaxy far, far away…. verscheen eerst op James Bond Nederland.

Toen ik in 2022 het plan opvatte om op 5 oktober zestig jaar James Bond te vieren door alle kerkklokken om 00:07 uur in heel Nederland het Bond-thema te laten spelen, kreeg ik van de Orde der Beiaardiers nul op rekest.

Toegegeven, 7 minuten over middernacht is misschien niet het beste tijdstip voor een klokkenconcert. Had het dan op een willekeurig tijdstip gedaan. Dat zou ook wel moeten, omdat er meer kerken zijn dan beiaardiers en één beiaardier meerdere kerken onder zijn hoede heeft, net als een brugwachter meerdere bruggen bedient. Mijn lumineuze plannetje maakte weinig indruk; de kerkklokken zwegen met Bond-muziek op 5 oktober 2022.

Marilyn Monroe was te beroemd om een Bond-girl te spelen. Daar was ze ook te dood voor; het sekssymbool van de jaren 50 overleed in augustus 1962 enkele maanden vóór de première van Dr. No. Toch speelt zij in de wereld van 007 een kleine rol. Ian Fleming voerde haar beeltenis op in zijn vijfde Bond-boek From Russia, with Love (1957), in een scène die werd gekopieerd voor de film uit 1963, waarin Bond en Kerim de Bulgaarse moordenaar Krilencu doodschieten op het moment dat hij uit het raam van zijn schuiladres ontsnapt.

In het boek voerde Fleming een filmposter van de Monroe-film Niagara (1953) op. Een beetje raar om diezelfde film van, op dat moment, tien jaar oud te gebruiken voor de film From Russia with Love. Daarbij was Niagara een film van 20th Century Fox en James Bond van United Artists; die gaan echt geen Fox-film promoten, zelfs geen oude.

De filmmakers hadden daarentegen kunnen kiezen voor de United Artists-productie Some Like It Hot, de beroemde Marilyn Monroe-film uit 1959, waarin dat nummer I Wanna Be Loved By You (Ba-boop-bee-doop) zit. Bond-producenten Harry Saltzman en Albert R. Broccoli kozen er terecht voor hun eigen productie Call Me Bwana (1963) te promoten. Met in de hoofdrol een ander sekssymbool uit de jaren 50: Anita Ekberg. ‘She has a lovely mouth, that Anita’, zegt Pedro Armendáriz tegen Sean Connery. Daar gaat haar mond al open…

Grappig hoe die gedachten ongeordend je hoofd binnenkomen bij het horen van een vaag carillon.

Ik zat de laatste tijd wel vaker in een oude doos. Zo bezocht ik het online portal De schatkamer van Beeld & Geluid waarin ik, waarom ook niet, voor de lol ‘James Bond’ intypte. Er ging een wereld voor mij open, vooral door de programma’s van Simon van Collem. Van Collem heeft een bijzondere band met James Bond. Meer dan hij zelf gewild zou hebben.

Het kalende mannetje, een filmliefhebber pur sang, lukte het om alle grote filmsterren uit zijn tijd voor de camera te krijgen. Zo ook Sean Connery, Roger Moore en Timothy Dalton. Met een paar simpele vragen in steenkolenengels, waar Mark Rutte nog een voorbeeld aan kan nemen, liet hij de sterren leeglopen. Vaak hoefde hij op een antwoord alleen maar ‘why?’ te vragen en daar gingen ze weer.

Voor Diamonds Are Forever (1971) sprak hij naast Sean Connery in verschillende settings – ‘Mr Connery, how did you start as an actor?’ Waarop Connery moet lachen (‘Oh dear…’), maar wel netjes antwoord geeft. Later, bij Never Say Never Again (1983), noemt Van Collem ‘Sean’ gewoon ‘Sean’, wat op zich al een wonder is, omdat hij door de rest van Nederland ‘Sien’ werd genoemd – maar Van Collem sprak dus ook met Ken Adam, Guy Hamilton, Jill St. John, Bruce Glover, Putter Smith én een breed glimlachende Charles Gray! Die laatste in zijn Blofeld-kostuum had ik nog nooit in een interview gezien, laat staan over James Bond!

Op de set van Moonraker (1979) sprak Van Collem met Roger Moore, producer Cubby Broccoli, opnieuw met een allervriendelijkste Ken Adam en met een perfect Nederlandssprekende Emily Bolton, die, geboren op Aruba, via Londen in Nederland terechtkwam. Inhoudelijk stelt het allemaal weinig voor, maar ze zitten daar wel!

Het geeft een prachtig tijdsbeeld. Een tijd waarin James Bond om het jaar het hoofdonderwerp in een film was. Een tijd waarin we nog ver waren verwijderd van computergames die worden gelanceerd alsof het een filmpremière betreft. ‘Pipe down double-o-seven’, zou ik Q willen quoten als ik Patrick Gibson op de rode loper in Londen zie voor de lancering van First Light.

Iets wat ik de game-fanaten van harte gun, en wat voor het merk ‘James Bond’ een heel slimme zet is; het houdt de naam van 007 levend bij een jonger publiek dat wellicht nog nooit van de geheim agent heeft gehoord. Maar voor mij hoeft het dus niet. Wat ik van het spel heb gezien, ziet er visueel adembenemend uit, maar zodra ik een video bekijk waarin het Bond-figuurtje begint te schieten, dan ben ik weg. Ik ben binnen twee seconden kotsmisselijk van die snelle bewegingen.

Geef mij maar Some Like It Hot, From Russia with Love en Simon van Collem. In de uitzending van Simonskoop op 9 juni 1989 met uitgebreid aandacht voor Licence to Kill (1989), kondigt Van Collem de volgende aflevering van 23 juni alvast aan: een verslag van de galapremière van de Bond-film in theater Tuschinski. Niemand kon op 9 juni weten dat het Van Collems laatste uitzending zou zijn.

Tijdens de aftiteling ontdekte ik zojuist een macaber detail. Noem het toeval of niet, maar terwijl Marilyn Monroe op de achtergrond nietsvermoedend ‘ba-boop-bee-doop’ zingt (het deuntje dat Van Collem standaard in zijn leader gebruikte), zien we als laatste beeld een fragment uit de film Wings of Fame (1980). Daarin verschijnt een in het zwart geklede veerman in zijn boot om de doden op te halen. In de film zijn dat Peter O’Toole en Colin Firth, maar in de context van de realiteit vraag ik mij nu af: was deze veerman een voorbode op het lot van Simon van Collem…?

‘Gestorven in harnas’ stond op 22 juni te lezen in de krant. Als tienjarige kon dat voor mij niets anders betekenen dan dat de goede man een harnas droeg terwijl hij stierf. Vreemde outfit voor een filmpremière dacht ik nog. 

Het beeld van een dode man in ridderkostuum in een bioscoopstoel stond mij nog lang voor de geest. Ik wist niet beter of Simon van Collem had de eindtitels van Licence to Kill niet gehaald. Dat bleek niet waar, hoorde ik later van een collega, die destijds als medewerker van UIP aanwezig was bij de première. Van Collem was tijdens de afterparty in Tuschinski in elkaar gezakt. En daarmee tegen wil en dank voor altijd verbonden aan James Bond.

Op 21 juni, een snikhete dag in 1989, trok Simon van Collem zijn mooiste outfit aan om op de galapremière van Licence to Kill in Tuschinski te verschijnen. Bij het zien van de kleine kale man op de rode loper had iedereen zich nog afgevraagd: waarom in godsnaam draagt hij een harnas?

Ba-deedly-deedly-deedly-dum-ba-boop-bee-doop.

Het bericht Column: Ba-boop-bee-doop verscheen eerst op James Bond Nederland.

Verlekkerd zat ik achter mijn toetsenbord: ze hebben de verkeerde, ze hebben de verkeerde! Totdat ik maar eens contact opnam met de man die het ‘zogenaamde’ nieuws mocht ontkrachten — bleek het toch wáár te zijn! Weg invalshoek, weg column.

Vooropgesteld dat het voor de nabestaanden van Jan Williams een groot verlies is, zitten we in James Bond-land zo lang zonder écht nieuws, dat het vermeende overlijden van een actrice met een mini staat van dienstje maar al te graag wordt opgepikt. Toegegeven: zo zit ik zelf ook in elkaar. En als journalist wil ik dat nieuws dan ook het liefst als eerste brengen.

Zo ook eind vorige week. Scrollend door de Instagram-posts komt daar een fanfoto met Jan Williams voorbij. ‘With great sadness…’ begint de bijbehorende tekst. Oei, dit komt mij wegens andere verplichtingen nu even heel slecht uit. Maar ja, als lichtend baken in de Bond-woestijn, kán ik het niet negeren. Ik ga gelijk op zoek naar een foto van Jan Williams.

Ik kom zo snel niet echt veel soeps tegen. Terug naar de Instagram-post, maar dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Ik kan dat hele bericht nergens meer vinden. Zal de bewuste poster inmiddels door hebben dat het een hoax is en het bericht hebben verwijderd? Ook verder op het net kan ik niets over Williams’ dood vinden.

Ik laat het zo en check de volgende dag nog een keer. Minimale (zeg maar bijna geen) aandacht voor ‘het overlijden’ van Jan Williams. Ja, een bericht waarin een geboorte- en sterfjaar worden gemeld, 1939 en 2026, met daarbij de aanvulling ‘op 82-jarige leeftijd’. Zo’n misrekening geeft te denken. En aangezien ik door de karige berichtgeving steeds meer begin te twijfelen over de ‘juiste’ Jan Williams, vind ik inderdaad een Jan Williams uit Ohio die eind maart overleed, op 82-jarige leeftijd!

Het moet bijna wel fakenieuws zijn op deze manier. Fansite MI6 meldt niets, evenals Bondstars, de organisatie waar oude Bond-sterren hun gesigneerde foto’s kunnen verkopen. Geen BBC, geen The Guardian. Ondertussen houd ik de Google-alerts nauwlettend in de gaten, want als Jan Williams wél is overleden, kan ik het niet níet vermelden.

Pas na het weekend krijg ik een melding over het overlijden van Jan Williams. 007 Magazine heeft het opgepikt, de site van Bond-autoriteit Graham Rye met wie ik in het verleden wel eens een aanvarinkje heb gehad. Wie niet, zou ik willen zeggen…

Rye heeft het overlijden van Williams geplaatst onder de datum van 10 april. Dat is op dat moment ruim twee weken geleden en ver voordat de eerste schamele posts op Instagram verschijnen. Het is niet eens de datum die me stoort, want zelfs voor antidatering valt iets te zeggen als je een levend archief bijhoudt. Het is het gebrek aan bronvermelding.

Nu lijkt mij Graham Rye iemand die zonder blikken of blozen zegt: ‘Als ik het meld, is het waar. Ík ben de bron.’ Een soort Marjolein Faber die, bij het voornemen om borden bij AZC’s te plaatsen met de tekst ‘Hier wordt gewerkt aan uw terugkeer’, beweerde dat zíj ‘beleid’ is.

Dus geen overtuigende bron en nog steeds geen grote nieuwsverspreiders die het overlijden van Jan Williams uit From Russia with Love (1963) vermelden. Je kan er maar druk mee zijn.

Toch maar eens een mailtje naar Anders Frejdh die veel optrekt met oude Bond-sterren. Ook Bill Koenig van The Spy Command eens vragen wat hij hiervan denkt. Hij reageert al snel dat hij de berichtgeving op de socials heeft gezien en al even in het duister tast als ik. Dan schiet mij een andere naam te binnen: Gareth Owen van Bondstars natuurlijk. Ik had al eerder naar contactgegevens van hem gezocht, maar ik kwam steeds uit op een formulier op de website. Ik vreesde daarmee in een poel van duizenden onbeantwoorde mails terecht te komen. Daar heb ik helemaal geen tijd voor.

Een ingeving: heeft Jeroen Krabbé niet eens iets doorgestuurd van Gareth Owen? Dat was ooit ter ere van een bijeenkomst op Pinewood Studios met cast- en crewleden van The Living Daylights (1987).

De oude mails maar eens doorspitten. En na niet al te lange tijd popt daar inderdaad een reeks vrolijke foto’s op die Owen (in 2014!) naar Krabbé had gestuurd. In de forward-regel staat het e-mailadres van dé Gareth Owen, op dat moment nog de rechterhand van niemand minder dan Roger Moore met een mailadres gelinkt aan het kantoor van de oud-James Bond. Ik vraag me sterk af of dat adres nog bestaat.

Binnen een mum van tijd bevestigt Owen het overlijden van Jan Williams op 10 april dit jaar. Hij heeft het gehoord van Williams’ dochter Emma.

En daar, na bijna drie weken ná haar dood, is er eindelijk het bewijs dat ik zocht. Graham Rye had gelijk op zijn website, ere wie ere toekomt. Die 82 jaar die ik elders tegenkwam, is slechts een onzorgvuldige rekenfout.

Toch blijf ik mij afvragen: waarom zwijgen de kranten, waarom zwijgt de BBC? Een actrice uit een klassieke Bond-film uit de Connery-periode, een topmodel uit de zestiger jaren; haar overlijden mag toch niet onvermeld blijven?

De week van Jan Williams deed mij denken aan zo’n dertig jaar geleden, nog voor de grote doorbraak van internet. Wie in de jaren 90 informatie opzocht over Akiko Wakabayashi, kreeg te lezen dat zij al jaren dood was. Geen grote obituary, geen overlijdensdatum, enkel de mededeling dat zij niet meer onder ons was. Dat nepnieuws werd uiteindelijk ontkracht door schrijver Raymond Benson, die naar Japan was gevlogen om research te doen voor zijn volgende Bond-boek The Man with the Red Tattoo. Hij ontmoette haar en kon ons melden dat de Bond-girl uit 1967 alive and kicking was. Wakabayashi had zich lange tijd geleden teruggetrokken uit de schijnwerpers en dat beviel haar uitstekend.

‘You Only Live Twice’, zullen we maar zeggen.

Evenals Wakabayashi, die na 1971 van het witte doek verdween, was Jan Williams na de jaren zestig in geen enkele film- of tv-productie meer te zien. Wel was zij nog een graag geziene gast tijdens Bond-evenementen. De kans dat zij, net als haar tijdgenoot, ook uit de dood zal opstaan, wordt door alle Bond-experts nihil geacht.

Na al het speurwerk van afgelopen tijd ga ik eindelijk maar eens van de zon genieten. Een stevige massage kan ik nu trouwens wel gebruiken…

Het bericht Column: De week van Jan verscheen eerst op James Bond Nederland.

Want ja, ik ben ook gewoon nieuwsgierig hoe dit voor Bond uitpakt. Uiteraard ben ik dat. Maar tegelijk ook nee, want het kán nooit goed gaan. We moeten ons niet laten meenemen in dergelijke trucjes, want het druist in tegen elke moraal.

Als James Bond-beginneling begin jaren 90, toen de Bond-films met Sean Connery voor het eerst op de Nederlandse tv werden vertoond, zou ik er zeker wel oren naar hebben gehad. Want ik vond de films fan-tas-tisch, kon er geen genoeg van krijgen en dat kreeg ik ook niet, want er waren er nog zoveel die ik níet had gezien. Het enige nadeel: daar deed Sean Connery niet in mee. Dat was destijds best een dingetje.

In de herhaling had ik als knulletje van zes, zeven jaar Ivanhoe nog gezien. Ik was dat jongetje uit de leader: ‘Ivanhoe!’ Ivanhoe kon nooit James Bond zijn, met zijn harnas en zijn zwaard en een veer op z’n kop. Bespottelijk. En toch haalde ik mijzelf over om naar Live and Let Die (1973) te kijken. Met grote tegenzin, omdat niet James Bond maar een ridder hier de hoofdrol speelde.

Na het zien van Live and Let Die was dit mijn favoriete Bond-film. De vaart zat er nog meer in dan bij de vorige avonturen, de stunts waren nog origineler en het mooiste: James Bond deed nog steeds mee. De ridder had zich gewoon vermomd als geheim agent!

Toch blijft het natuurlijk prettig gissen: hoe zou Diamonds Are Forever (1971) zijn geweest met George Lazenby? Bij de tachtigste verjaardag van Timothy Dalton anderhalve week geleden dringt de onvoltooide wens zich ongemerkt op: hoe zou een derde Bond-film met hem eruit hebben gezien? En ook bij Pierce Brosnan, die wij toch allemaal een beter afscheid dan Die Another Day (2002) hadden gegund…

Hoe dat werkelijk allemaal zou kúnnen zijn, daar mag AI zich in een later stadium over buigen, want daar moet je een compleet nieuwe film op loslaten. Stel je Diamonds Are Forever voor, dat zou een wraakfilm in optima forma worden. Bond die de dood van zijn bruid wreekt. George Lazenby kennende had hij het er niet bij laten zitten. Die had desnoods de set van Kojak op gestapt om Telly Savalas bij zijn nekharen te grijpen.

Nee, zo’n compleet nieuw verhaal mét Lazenby én Savalas én Ilse Steppat als Irma Bunt, dat kunnen we ongetwijfeld over tien jaar met een beetje vernuft in elkaar knutselen. Eerst zullen we het moeten doen met de Diamonds Are Forever die al bestaat, maar nu wél met de gelijkenis van George Lazenby in de hoofdrol, of Roger Moore zo je wil, of één van die andere Bonds.

Want zover is het dus gekomen met AI. En Amazon melkt deze noviteit met graagte uit. Welke James Bond je ook wenst in welke Bond-film: het is binnenkort allemaal mogelijk.

Dan is het eindelijk Sean Connery die in On Her Majesty’s Secret Service (1969) op de ski’s staat, Roger Moore in gevecht met het kolderieke duo Wint en Kidd en Timothy Dalton die in alle films uit de jaren 80 schittert. Of Daniel Craig in Dr. No (1962) en Pierce Brosnan in Casino Royale (2006). Je kunt het zo gek niet bedenken of het is mogelijk. Je hoeft enkel een James Bond naar wens uit te kiezen en een Bond-film waarin je hem wil zien. Zelfs de stem wordt zodanig nagebootst dat het niet van echt te onderscheiden is. Althans, zo wordt beloofd…

Eerst zien, dan geloven. Want mijn ervaring met AI leert dat het, vooral als het gezichtsuitdrukkingen betreft, toch altijd nét niet is. Het is de nuance die ontbreekt. Juist dát wat een gezicht eigen maakt.

Daarbij blijft het natuurlijk puur spielerei. Eén keer zien en dan weet je het wel. Alsof ik Goldfinger (1964) vijf keer ga kijken met een ander hoofd in de hoofdrol, terwijl het origineel de enige film is die je echt wil zien. En wie zit er te wachten op Sean Connery in Skyfall (2012)? Wees eens eerlijk. Ja, als Kincade, de rol van wijlen Albert Finney, dat is het enige waar ik enigszins nieuwsgierig naar ben, maar die optie biedt het platform natuurlijk niet.

Amazon belooft alle Bonds in hun ‘prime’. Dat is ook vreemd. Heb je net A View to a Kill (1985) gekeken met een hoogbejaarde Roger Moore, is hij in The Living Daylights (1987) ineens weer piepjong. George Lazenby verandert van Dr. No tot No Time to Die (2021) geen millimeter en God verhoede dat Timothy Dalton in GoldenEye (1995) zijn belachelijke pruik uit Licence to Kill (1989) ophoudt. Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Het begint er bijna op te lijken dat het me iets interesseert…

Als bonusoptie heeft een AI-Shirley Bassey álle titelsongs ingezongen. Toen ik dát las, dacht ik: This is an old friend of mine and it tells me something smells… Op dat moment viel mij de datum boven dit artikel pas op.

Waren we er bijna ingetrapt.

Wat op Amazon Prime trouwens geen grap is, is de serie Bait, over een Pakistaans-Engelse acteur die in de running is voor de rol van James Bond. Zes afleveringen vol paranoia en een inkijkje in het leven van een worstelend acteur die de klapper van zijn leven kan maken, terwijl hij de ene na de andere verkeerde afslag neemt. De vraag hierbij blijft: waarom zou deze Riz Ahmed geen James Bond kunnen worden?

Het lijkt een openlijke sollicitatie van de Britse acteur met Pakistaanse roots die de serie zelf bedacht en bovenstaande vraag in talkshows opwerpt. Of hij daarbij serieus is of de spot drijft, blijft in het midden. Maar wie had ooit gedacht dat een komediant met de naam Volodymyr Zelensky zich in alle ernst als Oekraïense president in oorlogstijd voor de leeuwen moest werpen?

Wat Bait vooral de moeite waard maakt, is het gevoel dat James Bond nog steeds leeft. Dat de aanstaande benoeming van de acteur die de schouderholster van Daniel Craig mag overnemen ertoe doet. Reken maar dat alle bulletins het grote nieuws met graagte oppakken. Even iets luchtigs in bange tijden.

James Bond is alles wat we op dit moment nodig hebben. Daar kan geen 1 aprilgrap tegenop.

Het bericht Column: Bond à la carte verscheen eerst op James Bond Nederland.

Alles stond eerder al eens op Prime. In oktober nog, tijdens James Bond-maand, zette Amazon, de nieuwe eigenaar van Bond, het schuifje tijdelijk open. Nadeel is dat het schuifje na één of twee maanden ook weer dichtgaat. Zo is dat halverwege april straks ook het geval op Netflix. Wie alle Bond-films op de streamer wil bekijken, moet relatief snel zijn. Alhoewel, drie maanden voor de hele Bond-cyclus van 26 films, moet te doen zijn toch?

Gevoelsmatig is het een traktatie. Netflix is een grote speler in streamingland. Als we mijn vriend ChatGPT mogen geloven, heeft iets meer dan de helft van alle Nederlandse huishoudens toegang tot de streamingdienst met de grote rode N. Op verre afstand gevolgd door Videoland, Disney+ en als vierde speler pas Amazon Prime. Wat wil zeggen dat de kans groot is dat James Bond op dit moment wel bij je linkerburen maar niet bij je rechterburen op het scherm te zien is. En dat dan door het hele land. Om deze illusie in stand te houden negeer ik voor het gemak dat Netflix ook nog andere content biedt. Want wie wil nog iets anders zien als je ook James Bond kunt kijken?

Het is met name het idee dat het kan. En het idee dat de James Bond-films hoe dan ook breder worden bekeken dan wanneer dan ook in de moderne geschiedenis. Want het aanbod ligt er en er zullen genoeg mensen zijn die op een lusteloze avond lukraak even een amusant Bondje weg willen kijken. Een gouwe ouwe die ze ooit al eens hebben gezien, in de bioscoop of op RTL7.

Zo geldt dat ook voor mij. Een slaapkamer die aan een opfrisverfbeurt toe is; op de achtergrond klinkt The Man with the Golden Gun (1974). Niet om voor te gaan zitten, maar als vertrouwd kabbelend geluid terwijl ik mijn roller nog eens indoop. Het automatische meepraten met de dialogen en vooral de sfeer die deze guilty pleasure met zich meebrengt: ‘Nick Nack, tabasco!’

Die kamer had ik jaren geleden al kunnen schilderen met James Bond op de achtergrond. Maar dan moest ik mijn externe blu-rayspeler op de laptop aansluiten, het menu doorwandelen en als de laptop opzij moest, dan zit je met zo’n snoerenmassa. En vooral dit: voel je tijdens het sauzen een sterke neiging voor The Living Dayights (1987), dan moet je ineens van schijfje wisselen! Zul je net zien dat je alleen de eerste map van de blu-raybox mee naar boven hebt genomen — naar beneden om hem om te ruilen voor die tweede map. Jij weer naar boven. Het schijfje van The Golden Gun eruit, altijd onder protest van de speler, want die was nog niet klaar met de film. Haal je het ene schijfje eruit, kom je er dus achter dat je de eerste map waar The Golden Gun in moet, mee naar beneden had genomen en je deze disc dus tijdelijk in het kartonnetje van The Living Daylights moet steken. Knaagt snoeihard aan het chronologiefetisjisme kan ik u vertellen: A view to a Kill (1985), The Man with the Golden Gun, Licence to Kill (1989). Dat rijmt gewoon niet.

Maar goed, het is even niet anders en niemand die het ziet. De portable blu-rayspeler heeft duidelijk geen trek in Timothy Dalton, hij pakt ’m niet. Het advies is dan om de lade iets geforceerd in te drukken. Het apparaat begint als een dolle te draaien, de G-krachten zijn duidelijk voelbaar. Als dan eindelijk het mapje van de BD-rom zich opent, moet je weer langs dat menu en dan eindelijk, eíndelijk, rollen de dots over het scherm. Inmiddels is je kwast hard en je kopje thee koud…

Nee, dan is de Netflix-optie een stuk praktischer. Ik krijg er zelfs zin in het hele huis van een likkie verf te voorzien.

Voor wie onder een steen heeft geleefd en bij toeval nú pas op de Bond-cyclus bij Netflix stuit: doe er je voordeel mee, het is nog niet te laat. Tijd genoeg om alle films te kunnen zien, om je favorieten eruit te pikken of de kinderen en kleinkinderen op deze pareltjes te wijzen. En dat label van 12 jaar is overigens een wassen neus. Ik heb het bewijs in de vorm van de Special Editions in de kast staan dat álle Bond-films tot aan Licence to Kill voor álle leeftijden zijn. De Bond daarna, die vanaf de jaren 90, is overigens gestopt met roken en hij slaat geen vrouwen meer. Of je moet Famke Janssen heten, maar dan vraag je erom.

Een korte kijkwijzer is misschien wel handig. Toen ik in de jaren 90 kinderen van kennissen van mijn ouders in de wereld van James Bond mocht inleiden, wees ik steevast op The Spy Who Loved Me (1977). Een lekkere Bond-film die alles wat James Bond James Bond maakt in zich heeft. Die film staat nog steeds als een huis, maar ik denk dat deze aanpak anno nu niet meer afdoende is. De films uit de jaren 60, 70 en ook 80 ogen, hoe kundig ze ook zijn gemaakt, inmiddels behoorlijk oud (that’s putting it mildly). James Bond is toch altijd een product van zijn tijd geweest. Hoezeer wij die oudjes ook koesteren, voor de jeugd is het niets anders dan ouwe meuk. Of je moet nét jong genoeg zijn om daar doorheen te kunnen kijken. Gaat je kind of kleinkind nog helemaal op in een poppenkastspel ‘Jan Klaassen, de boef staat achter je!’, dan is 8 jaar een uitstekende nieuwe kijkwijzerclassificatie. De fantasie van de oude James Bonds gaat er bij hen in als zoete koek. 

Voor de 12-plussers onder ons: wie nu in wil komen in James Bond, doet er denk ik slim aan om te beginnen bij Casino Royale (2006), met opvolgend de rest van de moderne Bond-films met Daniel Craig. Hoewel Casino Royale dit jaar twintig kaarsjes uitblaast en dus moeilijk ‘modern’ kan worden genoemd, moeten we het er maar mee doen. Niet bij mij komen klagen dat we al ruim twee decennia geen verse James Bond meer hebben.

Wie deze films kijkt, vindt James Bond misschien wat zwaar op de hand, maar als je in het achterhoofd houdt dat er in de serie ook echt heel leuke, niets-aan-de-hand-films zitten, kan zich daarna álsnog verdiepen in de rest van de reeks. Begin bijvoorbeeld na de Craig-films aan die met Pierce Brosnan, natuurlijk als eerste met GoldenEye (1995). Pret verzekerd en als dat bevalt, ligt er nog zoveel fijns voor het oprapen.

De eerste week dat Bond op Netflix te zien was, doken No Time to Die (2021), Spectre (2015), Skyfall (2012) en Casino Royale nog op in de dagelijkse top 10. Quantum of Solace (2008) ontbrak aan het lijstje. Na die eerste week was er in de top 10 geen spoor meer te bekennen van 007. Het leek mij juist zo leuk om een goede oude Bond-klassieker naar de top te hijsen. Persoonlijk vind ik dat ik mijn best heb gedaan, maar ik kan het niet alleen.

Dus wat als we op de 7^e van deze maand om 7 uur ’s avonds op Netflix massaal Dr. No (1962) aanzetten? We zullen er met de Nederlandse Bond-community voor zorgen dat Netflix nooit meer zonder 007 wil. Heb ik gelijk een mooi excuus om mijn verdere schilderwerk uit te stellen.

Het bericht Column: Jongensdroom verscheen eerst op James Bond Nederland.

Aaron Taylor-Johnson, Tom Holland en ook Idris Elba; ze hoopten er stiekem allemaal op. Ook zij hadden geen idee dat dit hen boven het hoofd hing.

De aanval werd voorzichtig links vanuit het midden ingezet en haalde via de rechterkant in. Een onverwachte opmars die onstuitbaar bleek. Spelshows, TikTok-filmpjes, het ontwijken van explosieven, met zijn hoofd in een doos. We konden er geen genoeg van krijgen en hijzelf had er ook schik in. En dat is precies wat we willen van onze nieuwe 007: een man die plezier heeft in zijn werk. Eentje met een stralend witte glimlach met af en toe een seksistische grap maar toch altijd met een serieuze ondertoon.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Rob Jetten (@jettenrob)

De nieuwe James Bond mag nu zijn eigen team samenstellen. Wordt het Bontenbal of Wilders als de nieuwe Q? Timmermans heeft zijn eigen glazen ingegooid, want hem was als de senior van het gezelschap eerder de rol van M toebedeeld. Voor Moneypenny komen we waarschijnlijk uit bij de VVD, BBB mag de femme fatale leveren.

Het is fijn dat er nu eindelijk schot komt in de zaak, al is het streven om vóór de kerst met een nieuwe film te komen nagenoeg nihil. Niet iedereen kan zich namelijk direct vinden in zijn rol. En het is natuurlijk wel de bedoeling dat ze net iets langer blijven zitten dan George Lazenby ooit deed. Stel je voor! Dan zitten we binnen de kortste keren wéér met de gebakken peren!

Net iets te politiek incorrect

Maar ook, zoals bij elke nieuwe James Bond het geval is: hij moet groeien in zijn rol. Dat niet iedereen hem kan waarderen, dat staat bij voorbaat vast. De Connery-fans moesten niets weten van Roger Moore, en andersom was dat net zo. Hele bevolkingsgroepen lieten de films met Daniel Craig links liggen en toch werd hij als succesvol gezien.

Jetten zal zijn publiek uiteindelijk wel vinden. Als hij vooral maar bij zichzelf blijft, daarom werd er immers massaal op hem gestemd. Prima als hij zich soms net iets te lollig of juist iets te politiek incorrect opstelt, het is immers maar een rol. Een rol waarbij je soms onorthodoxe maatregelen moet nemen. Het heeft echter geen enkele zin om Timothy Dalton of Pierce Brosnan te kopiëren, die hebben we lang en breed gehad, hij zal écht zijn eigen koers moeten gaan varen.

Nu we vier jaar na het afsluiten van het tijdperk-Daniel Craig eindelijk weten wie de nieuwe man wordt (nooit eerder zaten we zo lang in spanning) kan scenarioschrijver Steven Knight zich toespitsen op de persoon Jetten.

Zo kent Rob Jetten alle Disney-liedjes uit zijn hoofd – in de originele versie! – waardoor zijn kennis van de Engelse taal (zonder zachte ‘g’) fenomenaal is. Zijn favoriet is I Just Can’t Wait to Be King uit The Lion King (1994). Heigh-Ho uit Snow White (1937) is een guilty pleasure die hij officieel enkel onder de douche pleegt te zingen; vanuit de D66-wandelgangen klinken echter andere geluiden…

Qua schietkunsten zit het ook wel snor met de nieuwe leider. In zijn tienerjaren speelde hij GoldenEye 007 op de Nintendo meerdere malen uit in 00 Agent-mode, inclusief de bonuslevels! Daar kon een jonge Jesse Klaver enkel van dromen.

“Het kan wél!”

Met het aantreden van Rob Jetten ziet de toekomst van James Bond er na al die onzekere jaren weer rooskleurig uit. Als fervent hardloper streeft hij ernaar weer iedere twee jaar een huzarenstukje van formaat op de mat te leggen, een nieuwe film dus. Wat in zijn voordeel speelt, is zijn toekomstvisie. In een val als Quantum of Solace (2008), dat in rap tempo moest opboksen tegen een sublieme voorganger, zal hij niet lopen. Een verhaal als Spectre (2015), waarin alle losse eindjes in een onwaarschijnlijk scenario werden samen gebreid, zal hem niet overkomen.

Tegelijkertijd komt er een wet waarin La-La Land Records verplicht wordt alle nooit eerder uitgebrachte Bond-soundtracks op cd te branden en krijgen ook de Bond-films met Lazenby, Moore, Dalton en Brosnan een super-de-luxe 4K-release. Ja, wie zulke beloftes in zijn verkiezingsprogramma opneemt, is op voorhand een winnaar.

Na de aftiteling van No Time to Die (2021) en de mineur die er heerste, was het Rob Jetten die riep: “Het kan wél!” Als er íemand geloofde in de terugkeer van James Bond, was hij het. En hij kreeg gelijk. Liever had hij het in 2023 gedaan, maar toen had hij die slogan nog niet verzonnen. Bij nader inzien blijkt bij dit piekmoment alles op zijn plaats te vallen. Dat is altijd bij winnaars, bij nader inzien kún je ze geen ongelijk geven. Om met Elliot Carver te spreken:

The distance between insanity and genius is measured only by success.

Het blijft overigens niet alleen bij James Bond. Er gaan ook sterke geruchten rond dat hij Tom Cruise opvolgt als Ethan Hunt, dat hij een jongere versie van Indiana Jones gestalte gaat geven en zelfs genoemd wordt in een dubbelrol als Superman én Batman in één film. Succes verzekerd!

Wij kunnen ons in die tussentijd weer opmaken voor maandenlange campagnes en oeverloze debatten, want met dit scenario zal Nederland opnieuw op zoek moeten naar een nieuwe premier.

Het bericht Column: Premier Bond verscheen eerst op James Bond Nederland.

Het lijkt of La-La Land het gemis van James Bond in de bioscoop naadloos weet op te vullen met oude soundtrackreleases. Even resumé: in 2017 begon La-La Land met de eerste Bond-soundtrack Die Another Day (2002). Niet echt iets waar we op zaten te wachten, maar er werd aandacht besteed aan James Bond in het jaar waarin Bond 25 werd aangekondigd voor een release in 2019, Daniel Craig kort daarop zijn vijfde Bond-optreden bekendmaakte en het jaar waarin we afscheid moesten nemen van Roger Moore, van wiens vierde Bond-film Moonraker (1979) we liever een mooie soundtrackuitgave hadden gehoord. Maar wat niet is…

Het jaar daarop was The World Is Not Enough (1999) aan de beurt. Inmiddels was regisseur Danny Boyle aangetrokken en weer ontslagen voor Bond 25 en was de nieuwe regisseur Cary Joji Fukunaga naar voren geschoven en de releasedatum van de nieuwe film naar achteren; van najaar 2019 naar februari 2020. De uitgebreide cd-versie van The World Is Not Enough kwam als een welkome onderbreking. Wat was het fijn eindelijk die lekkere gunbarrelmuziek van David Arnold in zijn geheel te horen.

Gunbarrelmuziek ontbreekt

Wat de gunbarrels betreft, daar hebben de soundtrackmakers van oudsher nooit naar omgekeken. Dr. No (1962) heeft de officiële James Bond Theme die over de gunbarrel zit, maar de originele onbestemde klanken van Monty Norman stonden niet op de betreffende soundtrack. Bij Goldfinger (1964) lijkt het per ongeluk dat het nummer Bond Back in Action Again met de gunbarrelmuziek begint, daarna blijft het tot James & Felix on Their Way to Church (thans Gunbarrel / Cray Cay Landing) uit Licence to Kill (1989) stil wat de gunbarrelmuziek betreft. Dat is een kwart eeuw!

Al die tussenliggende gunbarrelmuziek is pas op latere releases verschenen, met Gunbarrel and Manhunt uit Diamonds Are Forever (1971) naar mijn smaak als hoogtepunt. Nog steeds ontbreken officieel die van Dr. No, From Russia with Love (1963), The Spy Who Loved Me (1977), A View to a Kill (1985), GoldenEye (1995), Quantum of Solace (2008), Skyfall (2021) en Spectre (2015).

Om de zes weken

Terug naar de Bond-releases van La-La Land; die lagen stil tot na No Time to Die (2021). In 2022 werd een doorstart gemaakt met David Arnolds Bond-debuut Tomorrow Never Dies (1997), zodat al zijn drie Brosnan-Bond-scores in uitgebreide en opgepoetste versies beschikbaar kwamen. Hartstikke tof natuurlijk, maar nog steeds werd smachtend uitgekeken naar Moonraker.

Vanaf 2023 zette La-La Land er de vaart achter, want aan het eind van dat jaar werden plots Live and Let Die (1973) en Octopussy (1985) aangekondigd, en in november jongstleden, net zo onverwachts, The Man with the Golden Gun uit 1974 en (eindelijk eindelijk!) Moonraker. Kregen we tussendoor ook nog een opgepoetste versie van Goldfinger ter ere van diens zestigste verjaardag en begin dit jaar dook ineens Michael Kamens Licence to Kill op! La-La Land blijft verrassen.

Zeker nu recentelijk werd aangekondigd dat Goldfinger per 1 juni beschikbaar is op vinyl en dat de LP-versies van The Man with the Golden Gun en Moonraker zullen volgen, plús tussen neus en lippen door de mededeling dat On Her Majesty’s Secret Service (1969) nog deze zomer bij La-La Land op cd verschijnt én dat het platenlabel iedere drie maanden een nieuwe Bond-plaat gaat persen én er tussendoor Bond-cd’s blijven verschijnen, zodat de fan “om de zes weken iets heeft om naar uit te kijken”. Het is Bond-nieuws om duizelig van te worden.

Er blijven wensen over

De Bond-albums moeten een snaar raken, niet alleen bij mij, anders blijft zo’n uitgever er geen werk in steken. En het is van het grootste belang dat alle James Bond-muziek boven water komt. Ondanks dat we het meeste inmiddels echt wel hebben, blijven er nog altijd wensen over. De hoop voor het eind van dit jaar is daarmee gevestigd op jubilarissen A View to a Kill (veertig jaar) en GoldenEye (dertig jaar), twee albums die niet eerder een deluxebehandeling hebben mogen ontvangen en daar hoognodig aan toe zijn. Die andere twee feestvarkens, Thunderball (1965, zestig jaar) en Spectre (tien jaar), mogen uiteraard ook gezellig meedoen, maar zijn minder noodzakelijk.

Met de vaart waarin La-La Land Records blijft produceren, hebben we straks te weinig Bond-films om muziek van te plukken, dus kan Amazon MGM niet achterblijven met films en aanverwante muziek uitbrengen.

Nu de superheldenfilms op hun retour zijn en ook Ethan Hunt afscheid genomen lijkt te hebben met een onbegrijpelijke maar amusante afrekening, lijkt de weg voor James Bond vrijgemaakt om weer even flink huis te houden in de bioscopen. Back from the dead…

Het bericht Column: Bond-nieuws om duizelig van te worden verscheen eerst op James Bond Nederland.

Mijn James Bond-filmverzameling begon later dan gewenst. Simpelweg omdat ik geen geld had om de films eerder aan te schaffen.

Zo heb ik nooit de door mij felbegeerde VHS-banden in bezit gehad. Op mijn jongenskamer had ik enkel een foto van de Bond-videocassettes op mijn prikbord hangen, afkomstig uit een foldertje van V&D. Zo kon ik toch dagelijks kijken naar de cover van Timothy Dalton in Licence to Kill (1989) en Roger Moore in Octopussy (1983); de twee films die boven op een stapel Bond-films waren afgebeeld.

Dan had je ook nog die eerdere VHS-box, die met het blauwe 007-logo op de zijkant. Dat vond ik werkelijk een prachtige uitgave. Toen twintig jaar geleden de opa van destijds mijn vriendin overleed, liet hij precies díe box na. Veel van de films zaten zelfs nog in het plastic. Hij meende een liefhebber van James Bond te zijn, hij had de films nooit bekeken.

De videobanden gingen naar een neefje, ik had toch immers de collectie al op dvd? Voor mij bleef de verzameling Fleming-boekjes over in een fijne boxset met de auteur achter zijn typemachine op de zijkant. Ook hier had de opa, getuige de perfecte staat waarin de boekencollectie verkeerde, nooit naar omgekeken.

Aan de buis gekluisterd

Mijn James Bond-filmverzameling begon halverwege de jaren 90 met de video-cd’s, die kon ik afspelen op mijn Philips cd-i-speler. Ik zag zo’n apparaat voor het eerst in de speelhoek van een huisjespark waar wij met de familie verbleven. Ik was gelijk verknocht aan die hoek, niet alleen door het interactieve speelapparaat, waarop je zowel spellen kon spelen als films kon afspelen, maar nog meer door de poster die er hing van Roger Moore bungelend aan de Eiffeltoren.

Die poster had een magische aantrekkingskracht op mijn jongensfantasie en viel samen met de openbaring van het fenomeen 007. De Bond-films werden in die jaren voor de eerste keer vertoond op de Nederlandse tv, en ik zat als tiener aan de buis gekluisterd voor weer een nieuw Bond-avontuur.

Ik herinner mij zelfs dat ik het knap lastig vond om de Bond-films te filteren uit het algehele filmaanbod, omdat ik nog niet alle titels kende. The Spy Who Loved Me (1977)? Is dat er ook één? De tv-gids schreef over een chique James Bond-film. Bingo!

Verre van zuiver

Die cd-i-speler kwam er uiteindelijk, en het jaar daarop op mijn verjaardag volgde de peperdure videocartridge; vóór die tijd kon ik er niet eens films op afspelen. En daar begon mijn James Bond-filmverzameling met de eerste film in eigen bezit: Live and Let Die (1973). Nog steeds als ik de eerste klanken van George Martin hoor, denk ik terug aan het moment dat ik mijn eerste eigen James Bond-film in de speler stopte en op play drukte; de heerlijk hysterische gunbarrel, de vlekkerige ‘witte’ dots, het schokkerige beginshot vanuit een helikopter op het gebouw van de Verenigde Naties in New York, het uitgetrokken beeld.

Het was verre van zuiver allemaal, maar we wisten niet beter en het stoorde geenszins. Dit is zoals films eruitzagen. Later, toen mijn filmcollectie gestaag groeide, viel het mij bij You Only Live Twice (1967) op dat het water waarin het gemummificeerde lichaam van James Bond wordt gedropt, uit wel erg grote pixels bestond. Datzelfde gold voor de explosie achter 007 als hij in A View to a Kill (1985) per sneeuwscooter ontsnapt in Siberië.

Ondanks dat ik erg blij was dat ik binnen een paar jaar alle zes de Connery-Bonds had verzameld en vijf Bond-films met Roger Moore, knaagde het dat in Nederland geen werk werd gemaakt van de ontbrekende films op video-cd. Voor onduidelijke redenen: geen On Her Majesty’s Secret Service (1969), geen The Man with the Golden Gun (1973), geen The Spy Who Loved Me. Om over de Dalton-films maar te zwijgen. Daarvoor was ik alsnog aangewezen op de videorecorder én de hoop dat deze films weer eens op tv zouden worden uitgezonden.

Zodoende moest ik, omdat ik mij die film nauwelijks nog herinnerde en deze in de naslagwerken van Steven J. Rubin en Raymond Benson hoog stond aangeschreven, OHMSS bij de plaatselijke videotheek huren; de Warner Bros-uitgave met een benauwde George Lazenby en Diana Rigg op de voorkant, waarin was geknipt en de gehele Gumbold-scène ontbreekt.

Ondanks de gebreken vond ik het een fantastische kijkervaring en belandde OHMSS hoog bovenaan mijn Bond-lijstje, waar het nu al jaren de top aanvoert.

Museumstuk

Mijn James Bond-videocollectie was pas compleet begin 2001, toen de laatste dvd’s uit de Special Editionserie verschenen. Die begon in het voorjaar van 2000 met de uitgave van de tot dan toe nieuwste film The World Is Not Enough (1999). Ik weet nog dat ik die kocht bij de Fame in Amsterdam en in de trein naar Haarlem het plastic openmaakte en ik tot mijn stomme verbazing ontdekte dat dit het eerste (of eigenlijk laatste) deel van een complete (een COMPLETE!) Bond-set was. Mét 007-logo op de zijkant!

De rest van het jaar stond in het teken van de Special Editions. From Russia with Love (1963), de dvd die voor juli stond gepland, kwam pas uit in de laatste week van die maand, maar dat was van te voren niet gemeld — ik ben in juli elke dag naar de Free Record Shop gefietst om te informeren of de film er al was… Vanaf oktober werden de uitgaven opgeschroefd naar twéé dvd’s per maand en zo groeide mijn collectie gestaag.

De dvd’s waar ik ooit zo blij mee was, zijn nu niet meer om aan te zien, en dienen nog enkel als museumstuk in mijn filmkast. Na zes jaar werden ze vervangen door de koffer van de Ultimate Editions, die na nog eens zes jaar werd vernieuwd door de blu-raybox. Daar teer ik sinds 2012 op. Het zijn onbetwist de schijfjes uit mijn videotheek die ik het meest heb afgespeeld. De laatste drie Bond-films volgden in hun steelbooks, waarvan ik enkel No Time to Die (2021) in 4K bezit; een film die ik zelden in de speler stop.

De iets duurdere 4K

Hoewel ik best content ben met de blu-rays, kijk ik zeker uit naar een complete 4K-collectie, het wordt ook wel eens tijd. Maar of ik de Connery-films los ga aanschaffen? Ik twijfel nog.

Met de komst van blu-ray jaren en jaren geleden kon ik het nog best met een dvd’tje doen; tegenwoordig bestel ik toch liever een iets duurdere 4K. Zoals twee puike Hitchcocks, North by Northwest (1959) en Psycho (1960), die beide een adembenemende transfer hebben. En wat betreft de eerstgenoemde Cary Grant-film, die begint dus met een MGM-logo op een groen veld. Laten we hopen dat de oude Bond-films precies diezelfde behandeling krijgen en dat we beginnen met de originele United Artists-logo’s van die tijd, als leuk extraatje voor de puristen.

O ja, nu dat conclaaf begonnen is, kunnen ze dan ook gelijk een nieuwe 007 kiezen? Dan loopt het weer mooi gelijk. Sinds het begin van de James Bond-films zijn we precies zes pausen en zes Bonds verder. Als dat geen toeval is…

Het bericht Column: Ultra Bond verscheen eerst op James Bond Nederland.

Je ziel verkopen aan de duivel voor 1 miljard dollar en gewoon uit de kas blijven graaien. Het moet gezegd: Barbara Broccoli en Michael G. Wilson hebben het heel handig aangepakt. De hoogbejaarde Wilson gaat eindelijk van zijn pensioen genieten, terwijl zijn zus artistieke filmpjes gaat maken die niemand wil zien.

James Bond is ook gewoon een last. Zeker als familiebedrijf tussen al die reuzen. Ze hebben Bond toch dood laten gaan in hun laatste film? Moeten ze nu weer opnieuw beginnen met het verzinnen van een nieuwe tijdlijn? Het mag ook gewoon eens klaar zijn.

Dat het klaar is met James Bond speelt al ruim drie jaar. Dat James Bond ooit eens terugkeert idem dito. Dat het onder de vleugels van een andere partij gaat gebeuren, ook dat is niet echt een verrassing. En toch kwam het nieuws als donderslag bij heldere hemel.

De vrees bij vele Bond-liefhebbers is dat we afscheid moeten nemen van een instituut. Dat de formule wordt aangetast. Dat we iets anders te zien krijgen dan we gewend waren. Het is het einde van een tijdperk.

Amazon is een raar bedrijf

Dat zal allemaal ongetwijfeld, maar dat werd gedacht bij iedere nieuwe Bond-acteur die aantrad na Connery. Eerst zien, dan geloven. En natuurlijk, EON Productions onder leiding van Harry Saltzman en Cubby Broccoli, en later onder Michael G. Wilson en Barbara Broccoli, had daar een scherp oog voor, omdat het hen persoonlijk aanging. James Bond was hun leven. Voor Amazon is het slechts content.

En het is een raar bedrijf dat Amazon. Iedere multinational die honderden miljarden dollars winst per jaar maakt en wordt geleid door een Bond-schurk in hoogst eigen persoon moet met argusogen worden bekeken. De macht van zo’n megalomaan wordt met de overname van 007 nog eens dubbel en dwars bevestigd; we kopen de boel gewoon op en gaan er zelf mee aan de haal. Wie wil er nog koffie?

Wie in de historie van Amazon duikt, leest over slechte werkomstandigheden van de pakketinpakkers, die niet eens de kans krijgen naar het toilet te gaan en in een fles moeten pissen. Over het kapotconcurreren van kleinere partijen met stuntprijzen. Over het lakse retourbeleid van de pakketdienst en de ziekmakende benzine- en kerosine-uitstoot die daarmee gemoeid gaan. Over de informatie die jij als klant klakkeloos aan de dienst cadeau doet; Amazon als grote datastofzuiger. En zo is er een hele waslijst te bedenken waarom Amazon een kutbedrijf is.

Moeten we dat allemaal maar over onze kant laten gaan? Doen alsof onze neus bloedt en blij zijn dat er weer wat leven komt in 007? Het is een hels dilemma.

Embed from Getty Images

Jaloers op Mission: Impossible

Want natuurlijk ben ik blij dat de boel flink wordt opgeschud. Dat was ook hard nodig. Van de oude eigenaar kregen we de laatste jaren maar bar weinig. Over de koers die de serie was opgegaan met de komst van Daniel Craig twintig jaar geleden kun je ook je vraagtekens plaatsen; Bond was al lang geen Bond meer zoals we die kenden uit onze jongensjaren.

Al het ongenoegen over Amazon daargelaten, dat praat namelijk wat makkelijker, wat James Bond nu nodig heeft is een sterke leider. Een filmmaker pur sang die zich focust op maar één ding: de James Bond-films. Iemand met liefde voor de serie. Iemand met visie. Iemand die een sterk team bij elkaar krijgt om de beste moderne Bond-film ooit uit de grond te stampen met een aantal steengoede vervolgen dat alle verwachtingen overtreft. Ik ben er namelijk van overtuigd dat dat kan. Oké, wishfull thinking is my middle name. Daarom blijf ik ervan overtuigd dat het mogelijk is.

Recentelijk zag ik alle Mission: Impossibles terug. Een filmserie waar ik als Bond-liefhebber stinkend jaloers op ben. Waarom? Omdat Tom Cruise het al jaren beter doet dan Bond. Dat komt omdat M:I niet alleen Cruise zelf als grote aanjager heeft, maar ook een doordrammer als Christopher McQuarrie. Het is een gouden duo dat het James Bond-plezier hoog in het vaandel heeft en de ene na de andere halsbrekende stunt bedenkt. Er zit natuurlijk een verhaaltje omheen om te verhullen dat het louter om de actie gaat, maar kom op, we willen Tom Cruise zien bungelen aan de hoogste glazen toren ter wereld, aan een vliegtuigdeur of aan een helikoptervracht. Dat alles honderd jaar geleden al een keer gedaan is door 007: beter goed gejat dan slecht bedacht.

Onzinnige spin-offs

Naast het maken van echte Bond-films komt Amazon uiteraard op korte termijn met onzinnige spin-offs over Miss Moneypenny, Felix Leiter, Ernst Stavro Blofeld en een kinderserie met papegaai Max en Sheriff J.W. Pepper in de hoofdrol. Je daarover druk maken is een keuze. Als je het niks vindt, laat het lekker links liggen. Al die randzaken hoeven het plezier in de Bond-films niet te ontnemen (mits ze niet worden gemixt).

Neem de boekenserie als voorbeeld met Ian Fleming als basis. Alles wat hij beschreef is het origineel, dat is zoals het in de Bond-canon ‘is gebeurd’. Alle schrijvers die daarna kwamen, van Kingsley Amis en John Gardner tot Anthony Horowitz en Kim Sherwood, die beschrijven een alternatief universum dat ‘gebeurd zou kunnen zijn’, maar niet per se in de officiële canon thuishoort. Datzelfde kun je doen met al het Bond-gerelateerde dat straks via Prime op ons af wordt gevuurd. Brian Cox, prima acteur, maar hij valt buiten de canon. Of hij moet straks met zijn kravat opduiken in Bond 26.

Wie zegt trouwens dat we verder gaan met nummer 26 en niet opnieuw gaan beginnen bij Bond 2.1?

Stel nu dat ik er een keer naast zit en James Bond verwordt tot een dertien in dozijnstreamingserie? Ook dan: wat dan nog? De oude makers wilden er toch niet mee verder, dan was de filmserie alsnog gestorven met No Time to Die (2021). We kunnen altijd met plezier terug blijven kijken naar de films die er wél zijn. Is dat niet wat we al zestig jaar doen?

Kortom, ik zie de toekomst met angst en beven tegemoet.

Het bericht Column: Een hels dilemma verscheen eerst op James Bond Nederland.

Het is weer tellen geblazen, want hoewel het echt nog wel even duurt voordat we dat magische gat van zesenhalf jaar tussen Licence to Kill (1989) en GoldenEye (1995) naderen, beginnen de jaren inmiddels wel te tellen. Helemaal als je bedenkt dat er nog steeds geen concrete plannen zijn. Althans, voor zover bekend. Maar het lijkt me een utopie te bedenken dat er op dit moment achter de schermen spijkers met koppen worden geslagen.

Om het interbellum tussen Timothy Dalton en Pierce Brosnan te evenaren, hebben we vanaf nu nog drie jaar te gaan. Is te doen, zou je zeggen, maar zolang eerst Chitty Chitty Bang Bang moet worden geremaket om te kijken of het klikt tussen EON en Amazon, is die drie jaar voorbij voordat Barbara er erg in heeft en zitten we nog steeds zonder nieuwe Bond. Een nieuw record ligt in het verschiet. Een diepterecord wel te verstaan.

James Bond zal geduldig wachten en wij met hem. Hoe graag we die nieuwe film ook willen; áls hij terugkomt, hoe lang dat ook duurt, zal hij inslaan als een bom. Van geen enkel filmpersonage vraagt de wereldpers zich zo massaal af wanneer hij terugkomt of dat het echt afgelopen is. Getuige de laatste minuten van No Time to Die (2021) is dat geen absurde gedachte, ondanks dat de aftiteling belooft dat hij terugkeert. Achteraf gezien is het natuurlijk hoogst onhandig geweest om Bond om te brengen zonder toekomstplan. Dan kun je nog zo hard aftitelen ‘James Bond Will Return’, als hij vervolgens na drie jaar nog steeds niet is opgestaan — Jezus had er slechts drie dagen voor nodig.

Bij de kladden grijpen

Als het om James Bond gaat, en zeker als we straks die nieuwe man gepresenteerd krijgen, zal elk zichzelf respecterend medium weer volop meetieren met de hausse. Bond blijft de gemoederen bezighouden zoals geen ander fictief personage dat kan. Wat dat betreft maakt het dus niet uit dat het deze keer allemaal wat langer duurt. Áls hij terugkeert, doet hij dat met veel bombarie.

Dat het met trompetgeschal zal gaan, heeft hij ook wel nodig. Voor jou en mij die het nieuws (welk nieuws?) rond James Bond op de voet volgen, is hij ondanks zijn afwezigheid nooit echt weggeweest. Maar de toevallige bioscoopvoorbijganger moet bij de kladden worden gegrepen: hij komt terug!

Zo ging ik vijf jaar geleden op kraamvisite bij een collega, zegt haar echtgenoot die schijnbaar van mijn afwijking afwist: ‘Ik heb wel zin om dit weekend naar James Bond te gaan…’ Dit moet in februari 2020 zijn geweest, een maand voordat James Bond van april naar november werd verplaatst en daarna nog tweemaal werd doorgeschoven.

Hieruit blijkt maar dat de bioscoopganger helemaal niet met James Bond bezig is en komt kijken wanneer het hem uitkomt. Dat zij nu al ruim drie jaar (‘Drie jaar alweer?’, zeggen ze dan) niet naar een nieuwe Bond-film zijn geweest, valt ze helemaal niet op. Als de aankondig van de nieuwe 007 overal weer te zien is, schrikken ze ineens wakker en willen ze wel komen, zelfs als de film nog niet draait.

Er zijn ook mensen die weinig tot niets met Bond hebben (het overgrote deel van de wereldbevolking). Zo bleek onlangs tijdens een werklunch. Een vrouwelijke collega stond nogal te kijken van mijn hobby, zoals ik James Bond noem. Zelf had zij er helemaal niets mee. Haar man ging wel eens kijken, maar verder kon ze zich geen voorstelling van mijn gekte maken. Terwijl wij normaal gesproken goed met elkaar overweg kunnen, meende ik zelfs een bepaalde spot in haar woorden te ontwaren. Geen persoonlijke aanval, meer een compleet andere wereld waarin wij elkaar nooit zullen treffen. En dat hoeft ook helemaal niet.

Luxepositie

Nog zo’n moment met een tamelijk nieuwe collega. Prima gozer, behalve als je samen een training volgt en hem wordt gevraagd om de slechtste film die in hem op komt te noemen. ‘James Bond!’, floepte hij eruit. Ik maakte gelijk het gebaar van ‘meen je dat serieus?’ Weer een andere collega zag mijn verbolgenheid en merkte later op ‘Je was aangedaan hè?’ Dat was ik zeker. Een steek onder water. Bóven water zelfs. Zo open en bloot, het voelde als verraad.

Hoeveel hij ook wordt beschimpt, voor James Bond zal het nooit te laat zijn. Hij komt wanneer hij komt. Hij komt wanneer het zijn tijd is. Vooralsnog heeft hij alle tijd van de wereld.

Dat kun je ook beschouwen als luxepositie. Voor degenen die zich James Bond nog herinneren van vroeger, zal het een vrolijk weerzien zijn, ook al is zijn oogopslag veranderd. Voor de nieuweling, de tiener die met zijn vader naar de bios gaat, gaat er een nieuwe wereld open. Of hij vindt er niks aan, kan ook nog. Either way, James Bond zal zijn publiek opnieuw vinden, dat heeft hij altijd gedaan. Al ging het vroeger wat soepeler omdat we de eerste 27 jaar nooit zonder nieuwe film in het verschiet zaten.

Het kan zomaar tien jaar duren voordat Bond herrijst, en over tien jaar komt hij zeker terug omdat het romanpersonage dan te grabbel ligt voor iedereen die er iets mee wil. Minus alle aan EON Productions gelieerde copyrights, zoals muziek, logo’s en aanverwante trademarks, maar dat is een ander verhaal.

Minkukels van Amazon

Vraag ik mij ondertussen wel af of ik Barbara Broccoli moet blijven steunen in haar standvastigheid. Niet dat het een of het ander enig verschil maakt, want ik kan heel vaak roepen dat zij ook maar een mens is en tegenover ons geen verplichting heeft een film te maken, daar krijgen we echt niet sneller een film mee. Aan de andere kant zie ik ook dat die hele Bond-kloek vastzit en onwrikbaar lijkt. Goed, het zijn minkukels daar bij Amazon, daar wil ik met alle plezier in mee, maar daar liggen voor 50 procent wel de rechten van onze filmheld, dus er moet links of rechts van welke kant dan ook worden meegegeven.

Bovendien doet Amazon het zonder Bond ook prima, en de online winkel van EON Productions trouwens ook, maar EON heeft Amazon eerder nodig dan andersom. Dus een beetje water bij de wijn is gewoon noodzakelijk. En wat zou het als Amazon een belabberde spin-off over een willekeurige 00-agent de streamingether in schiet? Alsof Road to a Million zo’n artistiek hoogtepunt is. Waar blijft dat tweede seizoen trouwens?

Mag ik ook deze keer weer afsluiten met een pluim voor dat o zo heerlijke platenlabel La-La Land dat deze keer Licence to Kill uit de hoge hoed tovert. Hoewel een van de mindere Bond-scores, verdienen wij natuurlijk wel een complete soundtrack van wijlen geweldenaar Michael Kamen, van wie ik liever Lethal Weapon of Robin Hood hoor. Wie weet overtreft deze deluxe edition de stoutste verwachtingen. We hebben een firma als La-La Land broodnodig in tijden van deze ongewilde Bond-loze jaren. James Bond heeft dan wel alle tijd van de wereld, wij hebben dat zeker niet.

Het bericht Column: All the time in the world verscheen eerst op James Bond Nederland.