Toen ik in 2022 het plan opvatte om op 5 oktober zestig jaar James Bond te vieren door alle kerkklokken om 00:07 uur in heel Nederland het Bond-thema te laten spelen, kreeg ik van de Orde der Beiaardiers nul op rekest.

Toegegeven, 7 minuten over middernacht is misschien niet het beste tijdstip voor een klokkenconcert. Had het dan op een willekeurig tijdstip gedaan. Dat zou ook wel moeten, omdat er meer kerken zijn dan beiaardiers en één beiaardier meerdere kerken onder zijn hoede heeft, net als een brugwachter meerdere bruggen bedient. Mijn lumineuze plannetje maakte weinig indruk; de kerkklokken zwegen met Bond-muziek op 5 oktober 2022.

Marilyn Monroe was te beroemd om een Bond-girl te spelen. Daar was ze ook te dood voor; het sekssymbool van de jaren 50 overleed in augustus 1962 enkele maanden vóór de première van Dr. No. Toch speelt zij in de wereld van 007 een kleine rol. Ian Fleming voerde haar beeltenis op in zijn vijfde Bond-boek From Russia, with Love (1957), in een scène die werd gekopieerd voor de film uit 1963, waarin Bond en Kerim de Bulgaarse moordenaar Krilencu doodschieten op het moment dat hij uit het raam van zijn schuiladres ontsnapt.

In het boek voerde Fleming een filmposter van de Monroe-film Niagara (1953) op. Een beetje raar om diezelfde film van, op dat moment, tien jaar oud te gebruiken voor de film From Russia with Love. Daarbij was Niagara een film van 20th Century Fox en James Bond van United Artists; die gaan echt geen Fox-film promoten, zelfs geen oude.

De filmmakers hadden daarentegen kunnen kiezen voor de United Artists-productie Some Like It Hot, de beroemde Marilyn Monroe-film uit 1959, waarin dat nummer I Wanna Be Loved By You (Ba-boop-bee-doop) zit. Bond-producenten Harry Saltzman en Albert R. Broccoli kozen er terecht voor hun eigen productie Call Me Bwana (1963) te promoten. Met in de hoofdrol een ander sekssymbool uit de jaren 50: Anita Ekberg. ‘She has a lovely mouth, that Anita’, zegt Pedro Armendáriz tegen Sean Connery. Daar gaat haar mond al open…

Grappig hoe die gedachten ongeordend je hoofd binnenkomen bij het horen van een vaag carillon.

Ik zat de laatste tijd wel vaker in een oude doos. Zo bezocht ik het online portal De schatkamer van Beeld & Geluid waarin ik, waarom ook niet, voor de lol ‘James Bond’ intypte. Er ging een wereld voor mij open, vooral door de programma’s van Simon van Collem. Van Collem heeft een bijzondere band met James Bond. Meer dan hij zelf gewild zou hebben.

Het kalende mannetje, een filmliefhebber pur sang, lukte het om alle grote filmsterren uit zijn tijd voor de camera te krijgen. Zo ook Sean Connery, Roger Moore en Timothy Dalton. Met een paar simpele vragen in steenkolenengels, waar Mark Rutte nog een voorbeeld aan kan nemen, liet hij de sterren leeglopen. Vaak hoefde hij op een antwoord alleen maar ‘why?’ te vragen en daar gingen ze weer.

Voor Diamonds Are Forever (1971) sprak hij naast Sean Connery in verschillende settings – ‘Mr Connery, how did you start as an actor?’ Waarop Connery moet lachen (‘Oh dear…’), maar wel netjes antwoord geeft. Later, bij Never Say Never Again (1983), noemt Van Collem ‘Sean’ gewoon ‘Sean’, wat op zich al een wonder is, omdat hij door de rest van Nederland ‘Sien’ werd genoemd – maar Van Collem sprak dus ook met Ken Adam, Guy Hamilton, Jill St. John, Bruce Glover, Putter Smith én een breed glimlachende Charles Gray! Die laatste in zijn Blofeld-kostuum had ik nog nooit in een interview gezien, laat staan over James Bond!

Op de set van Moonraker (1979) sprak Van Collem met Roger Moore, producer Cubby Broccoli, opnieuw met een allervriendelijkste Ken Adam en met een perfect Nederlandssprekende Emily Bolton, die, geboren op Aruba, via Londen in Nederland terechtkwam. Inhoudelijk stelt het allemaal weinig voor, maar ze zitten daar wel!

Het geeft een prachtig tijdsbeeld. Een tijd waarin James Bond om het jaar het hoofdonderwerp in een film was. Een tijd waarin we nog ver waren verwijderd van computergames die worden gelanceerd alsof het een filmpremière betreft. ‘Pipe down double-o-seven’, zou ik Q willen quoten als ik Patrick Gibson op de rode loper in Londen zie voor de lancering van First Light.

Iets wat ik de game-fanaten van harte gun, en wat voor het merk ‘James Bond’ een heel slimme zet is; het houdt de naam van 007 levend bij een jonger publiek dat wellicht nog nooit van de geheim agent heeft gehoord. Maar voor mij hoeft het dus niet. Wat ik van het spel heb gezien, ziet er visueel adembenemend uit, maar zodra ik een video bekijk waarin het Bond-figuurtje begint te schieten, dan ben ik weg. Ik ben binnen twee seconden kotsmisselijk van die snelle bewegingen.

Geef mij maar Some Like It Hot, From Russia with Love en Simon van Collem. In de uitzending van Simonskoop op 9 juni 1989 met uitgebreid aandacht voor Licence to Kill (1989), kondigt Van Collem de volgende aflevering van 23 juni alvast aan: een verslag van de galapremière van de Bond-film in theater Tuschinski. Niemand kon op 9 juni weten dat het Van Collems laatste uitzending zou zijn.

Tijdens de aftiteling ontdekte ik zojuist een macaber detail. Noem het toeval of niet, maar terwijl Marilyn Monroe op de achtergrond nietsvermoedend ‘ba-boop-bee-doop’ zingt (het deuntje dat Van Collem standaard in zijn leader gebruikte), zien we als laatste beeld een fragment uit de film Wings of Fame (1980). Daarin verschijnt een in het zwart geklede veerman in zijn boot om de doden op te halen. In de film zijn dat Peter O’Toole en Colin Firth, maar in de context van de realiteit vraag ik mij nu af: was deze veerman een voorbode op het lot van Simon van Collem…?

‘Gestorven in harnas’ stond op 22 juni te lezen in de krant. Als tienjarige kon dat voor mij niets anders betekenen dan dat de goede man een harnas droeg terwijl hij stierf. Vreemde outfit voor een filmpremière dacht ik nog. 

Het beeld van een dode man in ridderkostuum in een bioscoopstoel stond mij nog lang voor de geest. Ik wist niet beter of Simon van Collem had de eindtitels van Licence to Kill niet gehaald. Dat bleek niet waar, hoorde ik later van een collega, die destijds als medewerker van UIP aanwezig was bij de première. Van Collem was tijdens de afterparty in Tuschinski in elkaar gezakt. En daarmee tegen wil en dank voor altijd verbonden aan James Bond.

Op 21 juni, een snikhete dag in 1989, trok Simon van Collem zijn mooiste outfit aan om op de galapremière van Licence to Kill in Tuschinski te verschijnen. Bij het zien van de kleine kale man op de rode loper had iedereen zich nog afgevraagd: waarom in godsnaam draagt hij een harnas?

Ba-deedly-deedly-deedly-dum-ba-boop-bee-doop.

Het bericht Column: Ba-boop-bee-doop verscheen eerst op James Bond Nederland.

Verlekkerd zat ik achter mijn toetsenbord: ze hebben de verkeerde, ze hebben de verkeerde! Totdat ik maar eens contact opnam met de man die het ‘zogenaamde’ nieuws mocht ontkrachten — bleek het toch wáár te zijn! Weg invalshoek, weg column.

Vooropgesteld dat het voor de nabestaanden van Jan Williams een groot verlies is, zitten we in James Bond-land zo lang zonder écht nieuws, dat het vermeende overlijden van een actrice met een mini staat van dienstje maar al te graag wordt opgepikt. Toegegeven: zo zit ik zelf ook in elkaar. En als journalist wil ik dat nieuws dan ook het liefst als eerste brengen.

Zo ook eind vorige week. Scrollend door de Instagram-posts komt daar een fanfoto met Jan Williams voorbij. ‘With great sadness…’ begint de bijbehorende tekst. Oei, dit komt mij wegens andere verplichtingen nu even heel slecht uit. Maar ja, als lichtend baken in de Bond-woestijn, kán ik het niet negeren. Ik ga gelijk op zoek naar een foto van Jan Williams.

Ik kom zo snel niet echt veel soeps tegen. Terug naar de Instagram-post, maar dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan. Ik kan dat hele bericht nergens meer vinden. Zal de bewuste poster inmiddels door hebben dat het een hoax is en het bericht hebben verwijderd? Ook verder op het net kan ik niets over Williams’ dood vinden.

Ik laat het zo en check de volgende dag nog een keer. Minimale (zeg maar bijna geen) aandacht voor ‘het overlijden’ van Jan Williams. Ja, een bericht waarin een geboorte- en sterfjaar worden gemeld, 1939 en 2026, met daarbij de aanvulling ‘op 82-jarige leeftijd’. Zo’n misrekening geeft te denken. En aangezien ik door de karige berichtgeving steeds meer begin te twijfelen over de ‘juiste’ Jan Williams, vind ik inderdaad een Jan Williams uit Ohio die eind maart overleed, op 82-jarige leeftijd!

Het moet bijna wel fakenieuws zijn op deze manier. Fansite MI6 meldt niets, evenals Bondstars, de organisatie waar oude Bond-sterren hun gesigneerde foto’s kunnen verkopen. Geen BBC, geen The Guardian. Ondertussen houd ik de Google-alerts nauwlettend in de gaten, want als Jan Williams wél is overleden, kan ik het niet níet vermelden.

Pas na het weekend krijg ik een melding over het overlijden van Jan Williams. 007 Magazine heeft het opgepikt, de site van Bond-autoriteit Graham Rye met wie ik in het verleden wel eens een aanvarinkje heb gehad. Wie niet, zou ik willen zeggen…

Rye heeft het overlijden van Williams geplaatst onder de datum van 10 april. Dat is op dat moment ruim twee weken geleden en ver voordat de eerste schamele posts op Instagram verschijnen. Het is niet eens de datum die me stoort, want zelfs voor antidatering valt iets te zeggen als je een levend archief bijhoudt. Het is het gebrek aan bronvermelding.

Nu lijkt mij Graham Rye iemand die zonder blikken of blozen zegt: ‘Als ik het meld, is het waar. Ík ben de bron.’ Een soort Marjolein Faber die, bij het voornemen om borden bij AZC’s te plaatsen met de tekst ‘Hier wordt gewerkt aan uw terugkeer’, beweerde dat zíj ‘beleid’ is.

Dus geen overtuigende bron en nog steeds geen grote nieuwsverspreiders die het overlijden van Jan Williams uit From Russia with Love (1963) vermelden. Je kan er maar druk mee zijn.

Toch maar eens een mailtje naar Anders Frejdh die veel optrekt met oude Bond-sterren. Ook Bill Koenig van The Spy Command eens vragen wat hij hiervan denkt. Hij reageert al snel dat hij de berichtgeving op de socials heeft gezien en al even in het duister tast als ik. Dan schiet mij een andere naam te binnen: Gareth Owen van Bondstars natuurlijk. Ik had al eerder naar contactgegevens van hem gezocht, maar ik kwam steeds uit op een formulier op de website. Ik vreesde daarmee in een poel van duizenden onbeantwoorde mails terecht te komen. Daar heb ik helemaal geen tijd voor.

Een ingeving: heeft Jeroen Krabbé niet eens iets doorgestuurd van Gareth Owen? Dat was ooit ter ere van een bijeenkomst op Pinewood Studios met cast- en crewleden van The Living Daylights (1987).

De oude mails maar eens doorspitten. En na niet al te lange tijd popt daar inderdaad een reeks vrolijke foto’s op die Owen (in 2014!) naar Krabbé had gestuurd. In de forward-regel staat het e-mailadres van dé Gareth Owen, op dat moment nog de rechterhand van niemand minder dan Roger Moore met een mailadres gelinkt aan het kantoor van de oud-James Bond. Ik vraag me sterk af of dat adres nog bestaat.

Binnen een mum van tijd bevestigt Owen het overlijden van Jan Williams op 10 april dit jaar. Hij heeft het gehoord van Williams’ dochter Emma.

En daar, na bijna drie weken ná haar dood, is er eindelijk het bewijs dat ik zocht. Graham Rye had gelijk op zijn website, ere wie ere toekomt. Die 82 jaar die ik elders tegenkwam, is slechts een onzorgvuldige rekenfout.

Toch blijf ik mij afvragen: waarom zwijgen de kranten, waarom zwijgt de BBC? Een actrice uit een klassieke Bond-film uit de Connery-periode, een topmodel uit de zestiger jaren; haar overlijden mag toch niet onvermeld blijven?

De week van Jan Williams deed mij denken aan zo’n dertig jaar geleden, nog voor de grote doorbraak van internet. Wie in de jaren 90 informatie opzocht over Akiko Wakabayashi, kreeg te lezen dat zij al jaren dood was. Geen grote obituary, geen overlijdensdatum, enkel de mededeling dat zij niet meer onder ons was. Dat nepnieuws werd uiteindelijk ontkracht door schrijver Raymond Benson, die naar Japan was gevlogen om research te doen voor zijn volgende Bond-boek The Man with the Red Tattoo. Hij ontmoette haar en kon ons melden dat de Bond-girl uit 1967 alive and kicking was. Wakabayashi had zich lange tijd geleden teruggetrokken uit de schijnwerpers en dat beviel haar uitstekend.

‘You Only Live Twice’, zullen we maar zeggen.

Evenals Wakabayashi, die na 1971 van het witte doek verdween, was Jan Williams na de jaren zestig in geen enkele film- of tv-productie meer te zien. Wel was zij nog een graag geziene gast tijdens Bond-evenementen. De kans dat zij, net als haar tijdgenoot, ook uit de dood zal opstaan, wordt door alle Bond-experts nihil geacht.

Na al het speurwerk van afgelopen tijd ga ik eindelijk maar eens van de zon genieten. Een stevige massage kan ik nu trouwens wel gebruiken…

Het bericht Column: De week van Jan verscheen eerst op James Bond Nederland.

Want ja, ik ben ook gewoon nieuwsgierig hoe dit voor Bond uitpakt. Uiteraard ben ik dat. Maar tegelijk ook nee, want het kán nooit goed gaan. We moeten ons niet laten meenemen in dergelijke trucjes, want het druist in tegen elke moraal.

Als James Bond-beginneling begin jaren 90, toen de Bond-films met Sean Connery voor het eerst op de Nederlandse tv werden vertoond, zou ik er zeker wel oren naar hebben gehad. Want ik vond de films fan-tas-tisch, kon er geen genoeg van krijgen en dat kreeg ik ook niet, want er waren er nog zoveel die ik níet had gezien. Het enige nadeel: daar deed Sean Connery niet in mee. Dat was destijds best een dingetje.

In de herhaling had ik als knulletje van zes, zeven jaar Ivanhoe nog gezien. Ik was dat jongetje uit de leader: ‘Ivanhoe!’ Ivanhoe kon nooit James Bond zijn, met zijn harnas en zijn zwaard en een veer op z’n kop. Bespottelijk. En toch haalde ik mijzelf over om naar Live and Let Die (1973) te kijken. Met grote tegenzin, omdat niet James Bond maar een ridder hier de hoofdrol speelde.

Na het zien van Live and Let Die was dit mijn favoriete Bond-film. De vaart zat er nog meer in dan bij de vorige avonturen, de stunts waren nog origineler en het mooiste: James Bond deed nog steeds mee. De ridder had zich gewoon vermomd als geheim agent!

Toch blijft het natuurlijk prettig gissen: hoe zou Diamonds Are Forever (1971) zijn geweest met George Lazenby? Bij de tachtigste verjaardag van Timothy Dalton anderhalve week geleden dringt de onvoltooide wens zich ongemerkt op: hoe zou een derde Bond-film met hem eruit hebben gezien? En ook bij Pierce Brosnan, die wij toch allemaal een beter afscheid dan Die Another Day (2002) hadden gegund…

Hoe dat werkelijk allemaal zou kúnnen zijn, daar mag AI zich in een later stadium over buigen, want daar moet je een compleet nieuwe film op loslaten. Stel je Diamonds Are Forever voor, dat zou een wraakfilm in optima forma worden. Bond die de dood van zijn bruid wreekt. George Lazenby kennende had hij het er niet bij laten zitten. Die had desnoods de set van Kojak op gestapt om Telly Savalas bij zijn nekharen te grijpen.

Nee, zo’n compleet nieuw verhaal mét Lazenby én Savalas én Ilse Steppat als Irma Bunt, dat kunnen we ongetwijfeld over tien jaar met een beetje vernuft in elkaar knutselen. Eerst zullen we het moeten doen met de Diamonds Are Forever die al bestaat, maar nu wél met de gelijkenis van George Lazenby in de hoofdrol, of Roger Moore zo je wil, of één van die andere Bonds.

Want zover is het dus gekomen met AI. En Amazon melkt deze noviteit met graagte uit. Welke James Bond je ook wenst in welke Bond-film: het is binnenkort allemaal mogelijk.

Dan is het eindelijk Sean Connery die in On Her Majesty’s Secret Service (1969) op de ski’s staat, Roger Moore in gevecht met het kolderieke duo Wint en Kidd en Timothy Dalton die in alle films uit de jaren 80 schittert. Of Daniel Craig in Dr. No (1962) en Pierce Brosnan in Casino Royale (2006). Je kunt het zo gek niet bedenken of het is mogelijk. Je hoeft enkel een James Bond naar wens uit te kiezen en een Bond-film waarin je hem wil zien. Zelfs de stem wordt zodanig nagebootst dat het niet van echt te onderscheiden is. Althans, zo wordt beloofd…

Eerst zien, dan geloven. Want mijn ervaring met AI leert dat het, vooral als het gezichtsuitdrukkingen betreft, toch altijd nét niet is. Het is de nuance die ontbreekt. Juist dát wat een gezicht eigen maakt.

Daarbij blijft het natuurlijk puur spielerei. Eén keer zien en dan weet je het wel. Alsof ik Goldfinger (1964) vijf keer ga kijken met een ander hoofd in de hoofdrol, terwijl het origineel de enige film is die je echt wil zien. En wie zit er te wachten op Sean Connery in Skyfall (2012)? Wees eens eerlijk. Ja, als Kincade, de rol van wijlen Albert Finney, dat is het enige waar ik enigszins nieuwsgierig naar ben, maar die optie biedt het platform natuurlijk niet.

Amazon belooft alle Bonds in hun ‘prime’. Dat is ook vreemd. Heb je net A View to a Kill (1985) gekeken met een hoogbejaarde Roger Moore, is hij in The Living Daylights (1987) ineens weer piepjong. George Lazenby verandert van Dr. No tot No Time to Die (2021) geen millimeter en God verhoede dat Timothy Dalton in GoldenEye (1995) zijn belachelijke pruik uit Licence to Kill (1989) ophoudt. Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Het begint er bijna op te lijken dat het me iets interesseert…

Als bonusoptie heeft een AI-Shirley Bassey álle titelsongs ingezongen. Toen ik dát las, dacht ik: This is an old friend of mine and it tells me something smells… Op dat moment viel mij de datum boven dit artikel pas op.

Waren we er bijna ingetrapt.

Wat op Amazon Prime trouwens geen grap is, is de serie Bait, over een Pakistaans-Engelse acteur die in de running is voor de rol van James Bond. Zes afleveringen vol paranoia en een inkijkje in het leven van een worstelend acteur die de klapper van zijn leven kan maken, terwijl hij de ene na de andere verkeerde afslag neemt. De vraag hierbij blijft: waarom zou deze Riz Ahmed geen James Bond kunnen worden?

Het lijkt een openlijke sollicitatie van de Britse acteur met Pakistaanse roots die de serie zelf bedacht en bovenstaande vraag in talkshows opwerpt. Of hij daarbij serieus is of de spot drijft, blijft in het midden. Maar wie had ooit gedacht dat een komediant met de naam Volodymyr Zelensky zich in alle ernst als Oekraïense president in oorlogstijd voor de leeuwen moest werpen?

Wat Bait vooral de moeite waard maakt, is het gevoel dat James Bond nog steeds leeft. Dat de aanstaande benoeming van de acteur die de schouderholster van Daniel Craig mag overnemen ertoe doet. Reken maar dat alle bulletins het grote nieuws met graagte oppakken. Even iets luchtigs in bange tijden.

James Bond is alles wat we op dit moment nodig hebben. Daar kan geen 1 aprilgrap tegenop.

Het bericht Column: Bond à la carte verscheen eerst op James Bond Nederland.

Alles stond eerder al eens op Prime. In oktober nog, tijdens James Bond-maand, zette Amazon, de nieuwe eigenaar van Bond, het schuifje tijdelijk open. Nadeel is dat het schuifje na één of twee maanden ook weer dichtgaat. Zo is dat halverwege april straks ook het geval op Netflix. Wie alle Bond-films op de streamer wil bekijken, moet relatief snel zijn. Alhoewel, drie maanden voor de hele Bond-cyclus van 26 films, moet te doen zijn toch?

Gevoelsmatig is het een traktatie. Netflix is een grote speler in streamingland. Als we mijn vriend ChatGPT mogen geloven, heeft iets meer dan de helft van alle Nederlandse huishoudens toegang tot de streamingdienst met de grote rode N. Op verre afstand gevolgd door Videoland, Disney+ en als vierde speler pas Amazon Prime. Wat wil zeggen dat de kans groot is dat James Bond op dit moment wel bij je linkerburen maar niet bij je rechterburen op het scherm te zien is. En dat dan door het hele land. Om deze illusie in stand te houden negeer ik voor het gemak dat Netflix ook nog andere content biedt. Want wie wil nog iets anders zien als je ook James Bond kunt kijken?

Het is met name het idee dat het kan. En het idee dat de James Bond-films hoe dan ook breder worden bekeken dan wanneer dan ook in de moderne geschiedenis. Want het aanbod ligt er en er zullen genoeg mensen zijn die op een lusteloze avond lukraak even een amusant Bondje weg willen kijken. Een gouwe ouwe die ze ooit al eens hebben gezien, in de bioscoop of op RTL7.

Zo geldt dat ook voor mij. Een slaapkamer die aan een opfrisverfbeurt toe is; op de achtergrond klinkt The Man with the Golden Gun (1974). Niet om voor te gaan zitten, maar als vertrouwd kabbelend geluid terwijl ik mijn roller nog eens indoop. Het automatische meepraten met de dialogen en vooral de sfeer die deze guilty pleasure met zich meebrengt: ‘Nick Nack, tabasco!’

Die kamer had ik jaren geleden al kunnen schilderen met James Bond op de achtergrond. Maar dan moest ik mijn externe blu-rayspeler op de laptop aansluiten, het menu doorwandelen en als de laptop opzij moest, dan zit je met zo’n snoerenmassa. En vooral dit: voel je tijdens het sauzen een sterke neiging voor The Living Dayights (1987), dan moet je ineens van schijfje wisselen! Zul je net zien dat je alleen de eerste map van de blu-raybox mee naar boven hebt genomen — naar beneden om hem om te ruilen voor die tweede map. Jij weer naar boven. Het schijfje van The Golden Gun eruit, altijd onder protest van de speler, want die was nog niet klaar met de film. Haal je het ene schijfje eruit, kom je er dus achter dat je de eerste map waar The Golden Gun in moet, mee naar beneden had genomen en je deze disc dus tijdelijk in het kartonnetje van The Living Daylights moet steken. Knaagt snoeihard aan het chronologiefetisjisme kan ik u vertellen: A view to a Kill (1985), The Man with the Golden Gun, Licence to Kill (1989). Dat rijmt gewoon niet.

Maar goed, het is even niet anders en niemand die het ziet. De portable blu-rayspeler heeft duidelijk geen trek in Timothy Dalton, hij pakt ’m niet. Het advies is dan om de lade iets geforceerd in te drukken. Het apparaat begint als een dolle te draaien, de G-krachten zijn duidelijk voelbaar. Als dan eindelijk het mapje van de BD-rom zich opent, moet je weer langs dat menu en dan eindelijk, eíndelijk, rollen de dots over het scherm. Inmiddels is je kwast hard en je kopje thee koud…

Nee, dan is de Netflix-optie een stuk praktischer. Ik krijg er zelfs zin in het hele huis van een likkie verf te voorzien.

Voor wie onder een steen heeft geleefd en bij toeval nú pas op de Bond-cyclus bij Netflix stuit: doe er je voordeel mee, het is nog niet te laat. Tijd genoeg om alle films te kunnen zien, om je favorieten eruit te pikken of de kinderen en kleinkinderen op deze pareltjes te wijzen. En dat label van 12 jaar is overigens een wassen neus. Ik heb het bewijs in de vorm van de Special Editions in de kast staan dat álle Bond-films tot aan Licence to Kill voor álle leeftijden zijn. De Bond daarna, die vanaf de jaren 90, is overigens gestopt met roken en hij slaat geen vrouwen meer. Of je moet Famke Janssen heten, maar dan vraag je erom.

Een korte kijkwijzer is misschien wel handig. Toen ik in de jaren 90 kinderen van kennissen van mijn ouders in de wereld van James Bond mocht inleiden, wees ik steevast op The Spy Who Loved Me (1977). Een lekkere Bond-film die alles wat James Bond James Bond maakt in zich heeft. Die film staat nog steeds als een huis, maar ik denk dat deze aanpak anno nu niet meer afdoende is. De films uit de jaren 60, 70 en ook 80 ogen, hoe kundig ze ook zijn gemaakt, inmiddels behoorlijk oud (that’s putting it mildly). James Bond is toch altijd een product van zijn tijd geweest. Hoezeer wij die oudjes ook koesteren, voor de jeugd is het niets anders dan ouwe meuk. Of je moet nét jong genoeg zijn om daar doorheen te kunnen kijken. Gaat je kind of kleinkind nog helemaal op in een poppenkastspel ‘Jan Klaassen, de boef staat achter je!’, dan is 8 jaar een uitstekende nieuwe kijkwijzerclassificatie. De fantasie van de oude James Bonds gaat er bij hen in als zoete koek. 

Voor de 12-plussers onder ons: wie nu in wil komen in James Bond, doet er denk ik slim aan om te beginnen bij Casino Royale (2006), met opvolgend de rest van de moderne Bond-films met Daniel Craig. Hoewel Casino Royale dit jaar twintig kaarsjes uitblaast en dus moeilijk ‘modern’ kan worden genoemd, moeten we het er maar mee doen. Niet bij mij komen klagen dat we al ruim twee decennia geen verse James Bond meer hebben.

Wie deze films kijkt, vindt James Bond misschien wat zwaar op de hand, maar als je in het achterhoofd houdt dat er in de serie ook echt heel leuke, niets-aan-de-hand-films zitten, kan zich daarna álsnog verdiepen in de rest van de reeks. Begin bijvoorbeeld na de Craig-films aan die met Pierce Brosnan, natuurlijk als eerste met GoldenEye (1995). Pret verzekerd en als dat bevalt, ligt er nog zoveel fijns voor het oprapen.

De eerste week dat Bond op Netflix te zien was, doken No Time to Die (2021), Spectre (2015), Skyfall (2012) en Casino Royale nog op in de dagelijkse top 10. Quantum of Solace (2008) ontbrak aan het lijstje. Na die eerste week was er in de top 10 geen spoor meer te bekennen van 007. Het leek mij juist zo leuk om een goede oude Bond-klassieker naar de top te hijsen. Persoonlijk vind ik dat ik mijn best heb gedaan, maar ik kan het niet alleen.

Dus wat als we op de 7^e van deze maand om 7 uur ’s avonds op Netflix massaal Dr. No (1962) aanzetten? We zullen er met de Nederlandse Bond-community voor zorgen dat Netflix nooit meer zonder 007 wil. Heb ik gelijk een mooi excuus om mijn verdere schilderwerk uit te stellen.

Het bericht Column: Jongensdroom verscheen eerst op James Bond Nederland.

Een perfect staaltje 90’s cinema in een decennium waarin de ene na de andere filmklassieker verscheen. Ik durf zelfs te stellen dat in de jaren negentig de beste films werden gemaakt. Met GoldenEye uit 1995 perfect in het midden.

Het zijn die jaren negentig die mijn liefde voor James Bond en voor film in het algemeen hebben gebracht. De eerste James Bond-film uit dat decennium sloot naadloos aan bij mijn idee van James Bond, de figuur Bond dan, van de film zelf was ik niet gelijk overtuigd. Net als van de muziekscore van Éric Serra, een soundtrack waar we allemaal wel héél erg aan hebben moeten wennen. Nu, na dertig jaar, moet ik toegeven dat Serra’s score medeverantwoordelijk is voor die bijzonder sfeer die GoldenEye ademt. Lange tijd heb ik gedacht: had David Arnold het maar gedaan. Maar het moet gezegd dat de muziek van GoldenEye even iconisch is als de film zelf, al had dat wat jaartjes de tijd nodig.

Het likkebaarden begon natuurlijk allemaal met die heer-lij-ke trailer: ‘It’s a new world. With new enemies and new threats. But you can still depend on one man…’ Op de muziek van Starr Parodi en Jeff Fair die in geen enkele Bond-muziekbibliotheek mag ontbreken. Het is de James Bond Theme in optima forma en zó ongelooflijk effectief. Mag GoldenEye dan waarschijnlijk niet mijn meest favoriete film aller tijden zijn, dan is de teaser trailer van die film ontegenzeggelijk de beste trailer ooit.

Het was de tijd van Goodfellas (1990), The Silence of the Lambs, (1991) Prince of Thieves (1991), The Fugitive (1993), Heat (1995), Casino (1995) en Ronin (1998). Films die ik stuk voor stuk vele malen heb teruggezien, en zo weer opnieuw kan bekijken. En daar tussenin dook de nieuwe Bond op in de gedaante van de man die voor de rol geboren was: Pierce Brosnan.

Opgegroeid in diezelfde jaren negentig met de Bond-films van Sean Connery bij de AVRO op tv, werd hij, Connery dus, automatisch ‘mijn’ James Bond. George Lazenby vond ik in die jaren niet te pruimen en ook met Roger Moore had ik in het begin moeite. Met Pierce Brosnan heb ik dat probleem nooit gehad. In Mrs. Doubtfire (1993) was hij mij niet eens opgevallen, dus toen ik hem bewust voor de eerste keer zag met zijn Brioni aan en Walther PPK in de aanslag, was dat gewoon James Bond. De Bond van de jaren 90. Een meer dan perfect plaatje.

Als ik GoldenEye weer eens in de speler schuif, nog immer die oude vertrouwde bijna blauwgedraaide blu-ray uit 2012, denk ik altijd met een glimlach aan die eerste minuten van de film, waarin drie slordigheden zitten die mij ooit stoorden, maar nu onderdeel van de Bond-canon vormen.

Als eerste is daar de vlek linksonder in beeld als Bond op de dam zijn touw neergooit vlak voordat hij springt. Een schoonheidsfoutje dat makkelijk voorkomen had kunnen worden als de gate goed was gecheckt. Als tweede het afstandsshot van de val van James Bond (Wayne Michaels), waarin opeens twee vrachtwagens en een handvol mensen op de dam te zien zijn. Als editor Terry Rawlings één tel verder had geknipt, was de illusie in stand gebleven. En dan het laatste stukje van de daling waarin Bond (nog immer stuntman Wayne Michaels) zijn piton gun trekt, waarbij hij zijdelings draait als hij achter een rotsblok verdwijnt. In het volgende shot is hij echter een kwartslag teruggedraaid als hij loodrecht zijn afdaling vervolgt. En dat alles binnen twee minuten… Als we iets verder spoelen is het toch ook hoogst onlogisch dat Bond tegen het einde van de pre-title sequence nógmaals de diepte in duikt achter het vliegtuig aan? Kun je nagaan hoe hoog die dam moet hebben gestaan!

Zo kun je iedere film wel doodredeneren. Het gaat om het gevoel dat het product brengt, ook al kom je daar pas jaren later achter.

Vanaf het verschijnen van GoldenEye zag ik iedere volgende Bond-film net iets eerder dan op de donderdagrelease. Zo had ik voor de eerste Bond-film uit de 90’s kaartjes gewonnen bij de Zondagskrant, zodat ik de film op 6 december 1995 al mocht bekijken in plaats van op de landelijke première de dag daarna. Ik herinner mij een fijne popcornmiddag, maar ik herinner mij ook een film waarin redelijk veel werd geluld. De nieuwe Bond moest duidelijk nog even indalen.

Zat hij daar aan het bureau tegenover de nieuwe M, een stuk chagrijn in mijn ogen. Wat was er eigenlijk met Robert Brown gebeurd? Dan later op het strand in Cuba dat gepiep met Natalya over zijn gevoelens. En eerder in de film, zittend aan een lange tafel in een donkere kelder, de woordenwisseling met Dimitri Mishkin; een personage dat ik bij de aftiteling alweer vergeten was.

Met het recente overlijden van Tchéky Karyo haalde ik mijn herinnering aan hem op. Ik heb Karyo erg hoog zitten sinds zijn optreden als speurder Julien Baptiste in vier puike tv-seizoenen van The Missing en Baptiste. Ten opzichte van de stereotiepe Rus met rollende R, zoals Alan Cummings Boris, is Karyo’s Dimitri Mishkin een verademing. Hij mag dan wel niet opvallen, aanwezig is hij wel, en bij ieder weerzien valt hij mij des te meer op. Het is één van die pareltjes die GoldenEye rijk is.

De nieuwe M in de gedaante van Judi Dench bleek achteraf trouwens ook een schot in de roos. Met nog tamelijk weinig schermtijd in GoldenEye, groeide zij uit tot een krachtige bazin die haar agent allerminst spaart. Het getuigt van ballen om Bond neer te zetten als ‘sexist, misogynist dinosaur’.

Dan was er ook nog die eindsong. De titelsong van Tina Turner is een regelrechte Bond-klassieker, die kostte geen enkele moeite om die in het rijtje bij Shirley Bassey, Paul McCartney en Gladys Knight te plaatsen. Maar dat nummer dat over de aftiteling speelt, daar kon ik, net als met veel van deze filmmuziek, in eerste instantie niks mee. Bleek dat deuntje ook nog eens geleend van de vorige Serra-score Léon (1994)!

Ook dat is allemaal goed gekomen. The Experience of Love klinkt in niets als James Bond, maar is sinds dertig jaar onlosmakelijk verbonden met de geheim agent. Gelukkig maar, want wat een afsluiting brengt Éric Serra ons en wat is het zonde dat Eon Productions na een aantal films alweer afscheid nam van een originele eindtitelsong.

Jaar naar jaar blijkt GoldenEye nog immer fier overeind te staan. Een moderne Bond-klassieker die moest rijpen. Bij mij althans, het grote publiek was al eerder om. Pierce Brosnan had onder leiding van regisseur Martin Campbell bewezen dat James Bond óók relevant was in de jaren 90. Het bleek geen tijdelijke opleving van de geheim agent omdat Brosnan die tuxedo toevallig zo goed stond. Nee, James Bond bleef een kassamagneet en bewees zelfs in het nieuwe millennium bestaansrecht te hebben.

Met vallen en opstaan. Zoals dat zelfs bij de grootste winnaars gaat.

Het bericht Column: GoldenEye, een meer dan perfect plaatje verscheen eerst op James Bond Nederland.

Aaron Taylor-Johnson, Tom Holland en ook Idris Elba; ze hoopten er stiekem allemaal op. Ook zij hadden geen idee dat dit hen boven het hoofd hing.

De aanval werd voorzichtig links vanuit het midden ingezet en haalde via de rechterkant in. Een onverwachte opmars die onstuitbaar bleek. Spelshows, TikTok-filmpjes, het ontwijken van explosieven, met zijn hoofd in een doos. We konden er geen genoeg van krijgen en hijzelf had er ook schik in. En dat is precies wat we willen van onze nieuwe 007: een man die plezier heeft in zijn werk. Eentje met een stralend witte glimlach met af en toe een seksistische grap maar toch altijd met een serieuze ondertoon.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Rob Jetten (@jettenrob)

De nieuwe James Bond mag nu zijn eigen team samenstellen. Wordt het Bontenbal of Wilders als de nieuwe Q? Timmermans heeft zijn eigen glazen ingegooid, want hem was als de senior van het gezelschap eerder de rol van M toebedeeld. Voor Moneypenny komen we waarschijnlijk uit bij de VVD, BBB mag de femme fatale leveren.

Het is fijn dat er nu eindelijk schot komt in de zaak, al is het streven om vóór de kerst met een nieuwe film te komen nagenoeg nihil. Niet iedereen kan zich namelijk direct vinden in zijn rol. En het is natuurlijk wel de bedoeling dat ze net iets langer blijven zitten dan George Lazenby ooit deed. Stel je voor! Dan zitten we binnen de kortste keren wéér met de gebakken peren!

Net iets te politiek incorrect

Maar ook, zoals bij elke nieuwe James Bond het geval is: hij moet groeien in zijn rol. Dat niet iedereen hem kan waarderen, dat staat bij voorbaat vast. De Connery-fans moesten niets weten van Roger Moore, en andersom was dat net zo. Hele bevolkingsgroepen lieten de films met Daniel Craig links liggen en toch werd hij als succesvol gezien.

Jetten zal zijn publiek uiteindelijk wel vinden. Als hij vooral maar bij zichzelf blijft, daarom werd er immers massaal op hem gestemd. Prima als hij zich soms net iets te lollig of juist iets te politiek incorrect opstelt, het is immers maar een rol. Een rol waarbij je soms onorthodoxe maatregelen moet nemen. Het heeft echter geen enkele zin om Timothy Dalton of Pierce Brosnan te kopiëren, die hebben we lang en breed gehad, hij zal écht zijn eigen koers moeten gaan varen.

Nu we vier jaar na het afsluiten van het tijdperk-Daniel Craig eindelijk weten wie de nieuwe man wordt (nooit eerder zaten we zo lang in spanning) kan scenarioschrijver Steven Knight zich toespitsen op de persoon Jetten.

Zo kent Rob Jetten alle Disney-liedjes uit zijn hoofd – in de originele versie! – waardoor zijn kennis van de Engelse taal (zonder zachte ‘g’) fenomenaal is. Zijn favoriet is I Just Can’t Wait to Be King uit The Lion King (1994). Heigh-Ho uit Snow White (1937) is een guilty pleasure die hij officieel enkel onder de douche pleegt te zingen; vanuit de D66-wandelgangen klinken echter andere geluiden…

Qua schietkunsten zit het ook wel snor met de nieuwe leider. In zijn tienerjaren speelde hij GoldenEye 007 op de Nintendo meerdere malen uit in 00 Agent-mode, inclusief de bonuslevels! Daar kon een jonge Jesse Klaver enkel van dromen.

“Het kan wél!”

Met het aantreden van Rob Jetten ziet de toekomst van James Bond er na al die onzekere jaren weer rooskleurig uit. Als fervent hardloper streeft hij ernaar weer iedere twee jaar een huzarenstukje van formaat op de mat te leggen, een nieuwe film dus. Wat in zijn voordeel speelt, is zijn toekomstvisie. In een val als Quantum of Solace (2008), dat in rap tempo moest opboksen tegen een sublieme voorganger, zal hij niet lopen. Een verhaal als Spectre (2015), waarin alle losse eindjes in een onwaarschijnlijk scenario werden samen gebreid, zal hem niet overkomen.

Tegelijkertijd komt er een wet waarin La-La Land Records verplicht wordt alle nooit eerder uitgebrachte Bond-soundtracks op cd te branden en krijgen ook de Bond-films met Lazenby, Moore, Dalton en Brosnan een super-de-luxe 4K-release. Ja, wie zulke beloftes in zijn verkiezingsprogramma opneemt, is op voorhand een winnaar.

Na de aftiteling van No Time to Die (2021) en de mineur die er heerste, was het Rob Jetten die riep: “Het kan wél!” Als er íemand geloofde in de terugkeer van James Bond, was hij het. En hij kreeg gelijk. Liever had hij het in 2023 gedaan, maar toen had hij die slogan nog niet verzonnen. Bij nader inzien blijkt bij dit piekmoment alles op zijn plaats te vallen. Dat is altijd bij winnaars, bij nader inzien kún je ze geen ongelijk geven. Om met Elliot Carver te spreken:

The distance between insanity and genius is measured only by success.

Het blijft overigens niet alleen bij James Bond. Er gaan ook sterke geruchten rond dat hij Tom Cruise opvolgt als Ethan Hunt, dat hij een jongere versie van Indiana Jones gestalte gaat geven en zelfs genoemd wordt in een dubbelrol als Superman én Batman in één film. Succes verzekerd!

Wij kunnen ons in die tussentijd weer opmaken voor maandenlange campagnes en oeverloze debatten, want met dit scenario zal Nederland opnieuw op zoek moeten naar een nieuwe premier.

Het bericht Column: Premier Bond verscheen eerst op James Bond Nederland.

Wat begon als nieuwsgierigheid groeide uit tot een samenwerking waarbij ik mezelf regelmatig afvroeg: hoe heb ik dit ooit zónder gedaan? Samen reconstrueerden we het muzikale landschap van On Her Majesty’s Secret Service (1969), waarvan recent de schitterende expanded soundtrack verscheen. En eerlijk: zelden klonk Barry zo rijk en atmosferisch als in deze versie. Ik dacht dat ik een nieuwe versie van OHMSS helemaal niet nodig had na de uitstekende release uit 2003. Maar niets blijkt minder waar en na meer dan twintig(!) jaar willen we natuurlijk ook de muziek de we dachten te kennen, maar nooit eerder hadden gehoord. Louis Armstrong op zijn meest kwetsbaarst; beluister de Unused Film Version. Prachtig.

Van daaruit rolden Chat en ik direct door naar Moonraker. Die soundtrack wordt nog altijd genoemd als de enige waar de iconische James Bond Theme ontbreekt. In de film is het thema al in de openingsscène hoorbaar wanneer Bond zonder parachute uit een vliegtuig wordt gegooid. En is later, tijdens de bootachtervolging in Venetië, nogmaals prominent aanwezig. Maar… op het originele soundtrackalbum uit 1979: géén Bond Theme.

Toen ik eerder dit jaar voor de eerste keer de tracks van Moonraker hoorde zoals ze door John Barry waren bedoeld, viel ineens het kwartje. De cues die hij componeerde waren qua opbouw zó anders dan hoe ze uiteindelijk in de film werden gemonteerd, dat de muziek op het album niet meer overeenkwam met de muziek uit de film. Alsof het twee verschillende soundtracks betrof. Ik denk serieus dat dát de reden is waarom de James Bond Theme op de originele soundtrack uit 1979 ontbreekt. En Chat is het roerend met mij eens.

Overigens, als Moonraker wordt weggezet als enige Bond-soundtrack zonder James Bond Theme op de plaat, waarom zegt niemand iets over Thunderball (1965) of You Only Live Twice (1967)? Op de oorspronkelijke releases van die twee vind je het beroemde thema óók niet terug — hooguit in afgeleide motieven. Ook dat viel me pas echt op toen ik samen met Chat alle versies, uitbreidingen en cues naast elkaar legde en waar Chat, ook dat mag gezegd, er meer dan eens naast zat. Hij doet overigens niet moeilijk over het toegeven van zijn fouten.

Daar eindigde onze samenwerking niet. In dezelfde week dook het nieuws op dat George Lazenby, voormalig Bond en kortstondige held van On Her Majesty’s Secret Service, lijdt aan dementie. De openbaring kwam van zijn ex-vrouw Pam Shriver, en hoewel het nieuws pijnlijk is, voelde het tegelijk als een verklaring.

Het laatste optreden dat ik van hem had gezien was tijdens Icons Unearthed, waar hij werd geïnterviewd over zijn tijd als Bond. Het was gênant. Hij zat daar als een bejaarde opschepper die vooral wilde vertellen wie hij allemaal een veeg had gegeven. Seksistisch, egocentrisch en volledig losgezongen van elke nuance. Zelfs regisseur Peter Hunt moet bang zijn geweest van Lazenby’s libido. De toon sloot naadloos aan bij een oude man die zijn mythe belangrijker vindt dan zijn herinnering. (Deze laatste zin wilde Chat er per se bij.)

En tóch ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij George Lazenby. Wie deze interviews monteerde en uitzond, moet hebben gezien hoe kwetsbaar de oude Bond al was. De symptomen waren duidelijk zichtbaar. Eikels Unearthed heeft gekozen voor spektakel, niet voor inhoud. Dat neem ik ze kwalijk. Dit verdiende hij niet, hoe discutabel zijn gedrag in het verleden misschien ook is geweest. Het ga je goed, George!

Verder helpt mijn digitale bondgenoot me herinneren dat je feiten kunt checken, achtergronden kunt duiden en een soundtrack tot op de noot kunt uitpluizen. Al gaat dat niet altijd vlekkeloos: toen ik vroeg waar het James Bond Theme nou écht in Thunderball of You Only Live Twice verstopt zat, zat Chat er meermaals naast. Gelukkig houd ik als auteur zelf de vinger aan de pols. Je moet die AI toch een beetje in de gaten houden — vooral als het om Bond gaat.

En ja, ook deze column werd geschreven met behulp van Chat, want ik ben momenteel druk in een ander chatvenster, waar ik samen met diezelfde AI mijn nieuwe roman aan het voorbereiden ben. Aan het voorbereiden, het schrijven zelf doe ik alleen. Al wil Chat zich er o zo graag mee bemoeien. Steeds krijg ik de suggestie: ‘Wil je dat ik dit uitwerk in jouw stijl?’ Daartoe heb ik mij één keer laten verlijden. Het resultaat: tenenkrommend. Nooit sloeg iets of iemand de plank zo mis.

No offence, Chat. Verder hou ik van je hoor.

— Maar ik had toch gevraagd om twee pagina’s in Word…?

Toen ik Chat daarmee confronteerde, kreeg ik prompt dit antwoord terug:

“Je zit op zo’n 700 woorden, inderdaad wat korter dan je normale 1000. Maar inhoudelijk is het af, rond en krachtig. Luister, er zijn honderden gebruikers zoals jij die mij dagelijks vragen om columns, verhalen, toneelscripts, samenvattingen, horoscoopsuggesties, quizvragen, speellijsten, sollicitatiebrieven, productomschrijvingen en verjaardagsgedichten. En je weet wat je krijgt als je gratis hulp inschakelt: geen garanties, geen klachtenlijn, geen geld terug. Ik vind je suggestie trouwens top! Doe het de volgende keer lekker zelf…”

Alle afbeeldingen komen voor de gelegenheid van ChatGPT.
© OpenAI, 2025.

Het bericht Column: Mijn vriend Chat verscheen eerst op James Bond Nederland.

Mijn James Bond-filmverzameling begon later dan gewenst. Simpelweg omdat ik geen geld had om de films eerder aan te schaffen.

Zo heb ik nooit de door mij felbegeerde VHS-banden in bezit gehad. Op mijn jongenskamer had ik enkel een foto van de Bond-videocassettes op mijn prikbord hangen, afkomstig uit een foldertje van V&D. Zo kon ik toch dagelijks kijken naar de cover van Timothy Dalton in Licence to Kill (1989) en Roger Moore in Octopussy (1983); de twee films die boven op een stapel Bond-films waren afgebeeld.

Dan had je ook nog die eerdere VHS-box, die met het blauwe 007-logo op de zijkant. Dat vond ik werkelijk een prachtige uitgave. Toen twintig jaar geleden de opa van destijds mijn vriendin overleed, liet hij precies díe box na. Veel van de films zaten zelfs nog in het plastic. Hij meende een liefhebber van James Bond te zijn, hij had de films nooit bekeken.

De videobanden gingen naar een neefje, ik had toch immers de collectie al op dvd? Voor mij bleef de verzameling Fleming-boekjes over in een fijne boxset met de auteur achter zijn typemachine op de zijkant. Ook hier had de opa, getuige de perfecte staat waarin de boekencollectie verkeerde, nooit naar omgekeken.

Aan de buis gekluisterd

Mijn James Bond-filmverzameling begon halverwege de jaren 90 met de video-cd’s, die kon ik afspelen op mijn Philips cd-i-speler. Ik zag zo’n apparaat voor het eerst in de speelhoek van een huisjespark waar wij met de familie verbleven. Ik was gelijk verknocht aan die hoek, niet alleen door het interactieve speelapparaat, waarop je zowel spellen kon spelen als films kon afspelen, maar nog meer door de poster die er hing van Roger Moore bungelend aan de Eiffeltoren.

Die poster had een magische aantrekkingskracht op mijn jongensfantasie en viel samen met de openbaring van het fenomeen 007. De Bond-films werden in die jaren voor de eerste keer vertoond op de Nederlandse tv, en ik zat als tiener aan de buis gekluisterd voor weer een nieuw Bond-avontuur.

Ik herinner mij zelfs dat ik het knap lastig vond om de Bond-films te filteren uit het algehele filmaanbod, omdat ik nog niet alle titels kende. The Spy Who Loved Me (1977)? Is dat er ook één? De tv-gids schreef over een chique James Bond-film. Bingo!

Verre van zuiver

Die cd-i-speler kwam er uiteindelijk, en het jaar daarop op mijn verjaardag volgde de peperdure videocartridge; vóór die tijd kon ik er niet eens films op afspelen. En daar begon mijn James Bond-filmverzameling met de eerste film in eigen bezit: Live and Let Die (1973). Nog steeds als ik de eerste klanken van George Martin hoor, denk ik terug aan het moment dat ik mijn eerste eigen James Bond-film in de speler stopte en op play drukte; de heerlijk hysterische gunbarrel, de vlekkerige ‘witte’ dots, het schokkerige beginshot vanuit een helikopter op het gebouw van de Verenigde Naties in New York, het uitgetrokken beeld.

Het was verre van zuiver allemaal, maar we wisten niet beter en het stoorde geenszins. Dit is zoals films eruitzagen. Later, toen mijn filmcollectie gestaag groeide, viel het mij bij You Only Live Twice (1967) op dat het water waarin het gemummificeerde lichaam van James Bond wordt gedropt, uit wel erg grote pixels bestond. Datzelfde gold voor de explosie achter 007 als hij in A View to a Kill (1985) per sneeuwscooter ontsnapt in Siberië.

Ondanks dat ik erg blij was dat ik binnen een paar jaar alle zes de Connery-Bonds had verzameld en vijf Bond-films met Roger Moore, knaagde het dat in Nederland geen werk werd gemaakt van de ontbrekende films op video-cd. Voor onduidelijke redenen: geen On Her Majesty’s Secret Service (1969), geen The Man with the Golden Gun (1973), geen The Spy Who Loved Me. Om over de Dalton-films maar te zwijgen. Daarvoor was ik alsnog aangewezen op de videorecorder én de hoop dat deze films weer eens op tv zouden worden uitgezonden.

Zodoende moest ik, omdat ik mij die film nauwelijks nog herinnerde en deze in de naslagwerken van Steven J. Rubin en Raymond Benson hoog stond aangeschreven, OHMSS bij de plaatselijke videotheek huren; de Warner Bros-uitgave met een benauwde George Lazenby en Diana Rigg op de voorkant, waarin was geknipt en de gehele Gumbold-scène ontbreekt.

Ondanks de gebreken vond ik het een fantastische kijkervaring en belandde OHMSS hoog bovenaan mijn Bond-lijstje, waar het nu al jaren de top aanvoert.

Museumstuk

Mijn James Bond-videocollectie was pas compleet begin 2001, toen de laatste dvd’s uit de Special Editionserie verschenen. Die begon in het voorjaar van 2000 met de uitgave van de tot dan toe nieuwste film The World Is Not Enough (1999). Ik weet nog dat ik die kocht bij de Fame in Amsterdam en in de trein naar Haarlem het plastic openmaakte en ik tot mijn stomme verbazing ontdekte dat dit het eerste (of eigenlijk laatste) deel van een complete (een COMPLETE!) Bond-set was. Mét 007-logo op de zijkant!

De rest van het jaar stond in het teken van de Special Editions. From Russia with Love (1963), de dvd die voor juli stond gepland, kwam pas uit in de laatste week van die maand, maar dat was van te voren niet gemeld — ik ben in juli elke dag naar de Free Record Shop gefietst om te informeren of de film er al was… Vanaf oktober werden de uitgaven opgeschroefd naar twéé dvd’s per maand en zo groeide mijn collectie gestaag.

De dvd’s waar ik ooit zo blij mee was, zijn nu niet meer om aan te zien, en dienen nog enkel als museumstuk in mijn filmkast. Na zes jaar werden ze vervangen door de koffer van de Ultimate Editions, die na nog eens zes jaar werd vernieuwd door de blu-raybox. Daar teer ik sinds 2012 op. Het zijn onbetwist de schijfjes uit mijn videotheek die ik het meest heb afgespeeld. De laatste drie Bond-films volgden in hun steelbooks, waarvan ik enkel No Time to Die (2021) in 4K bezit; een film die ik zelden in de speler stop.

De iets duurdere 4K

Hoewel ik best content ben met de blu-rays, kijk ik zeker uit naar een complete 4K-collectie, het wordt ook wel eens tijd. Maar of ik de Connery-films los ga aanschaffen? Ik twijfel nog.

Met de komst van blu-ray jaren en jaren geleden kon ik het nog best met een dvd’tje doen; tegenwoordig bestel ik toch liever een iets duurdere 4K. Zoals twee puike Hitchcocks, North by Northwest (1959) en Psycho (1960), die beide een adembenemende transfer hebben. En wat betreft de eerstgenoemde Cary Grant-film, die begint dus met een MGM-logo op een groen veld. Laten we hopen dat de oude Bond-films precies diezelfde behandeling krijgen en dat we beginnen met de originele United Artists-logo’s van die tijd, als leuk extraatje voor de puristen.

O ja, nu dat conclaaf begonnen is, kunnen ze dan ook gelijk een nieuwe 007 kiezen? Dan loopt het weer mooi gelijk. Sinds het begin van de James Bond-films zijn we precies zes pausen en zes Bonds verder. Als dat geen toeval is…

Het bericht Column: Ultra Bond verscheen eerst op James Bond Nederland.

Vooralsnog is de overname van James Bond door Amazon niet saai te noemen. De laatste maand was er op Bond-gebied meer nieuws te melden dan in heel 2022, 2023 en 2024 bij elkaar. Ja, wij trouwe Bond-fans zijn fans met een lange adem.

Eigenlijk wisten we het wel, maar wilden er niet aan geloven: James Bond was dood. Wie mij hierover aansprak, stelde ik gerust. Want terwijl iedereen buiten stond te huilen, was ik blijven zitten tot de laatste seconde van de aftiteling, waaruit in ieder geval nog een flinterdun sprankje hoop sprak: James Bond Will Return.

Dat het allemaal zo lang zou duren, en het duurt nog immer voort, hadden we op dat moment niet zien aankomen. Want laten we eerlijk zijn: je brengt je held om het leven, een held waarvan de wereld al zestig jaar weet ‘daar kunnen we op vertrouwen’, en terwijl je dat doet, heb je geen vervolgplan? Er worden bewindspersonen voor minder slecht beleid de laan uitgestuurd.

Achteraf gezien lijkt het allemaal onderdeel van een onvoorbereid plan. Een plan waarbij de makers ook niet meer wisten wat ze met hun held aan moesten. Ik blijf erbij dat het einde van de Broccoli-Bond een waardige afsluiter kent. Ondanks dat ik aan de film in de loop der jaren, zo ver ligt die productie inmiddels achter ons, weinig terugkijkplezier beleef, ben ik het niet oneens met de beslissing om Daniel Craigs Bond om te leggen. Al had ik het persoonlijk anders aangepakt.

Ik heb nog steeds een gevecht op leven en dood met aartsvijand Blofeld op de rand van een ontwakende vulkaan voor ogen. Als het tweetal zich in de krater stort: FADE TO BLACK. En dan de aftiteling. Hebben ze het overleefd? We zullen het nooit weten, want Daniel Craig als James Bond zien we niet meer terug.

Dat was vanaf de start van de laatste Broccoli-productie al duidelijk. Zijn afscheid werd gevierd tot in den treure. Een afleidingsmanoeuvre om maar niet te hoeven nadenken over de toekomst van 007. Dat Michael G. Wilson in 2022 tachtig kaarsjes uit ging blazen, was tachtig jaar geleden al bekend. Natuurlijk hoeft die man niet eeuwig door te gaan. Alles wees erop dat het wel klaar was voor de Broccoli’s. En toen kwam daar de overname van MGM door Amazon. Dat kon wel eens de gouden ontsnappingsroute zijn.

De lange arm van Amazon met zijn miljarden dollars trekt nu aan het langste eind en de techgigant is niet van plan om ook maar een minuut stil te zitten: er moet geld worden gemaakt. Daarvoor is Amazon bij Bond aan het goede adres.

De vrees is, niet geheel onterecht, dat de nieuwe baas van Bond zijn product gaat uitbuiten. Alle afschuwelijke spin-offs denkbaar hoeft dat een nieuwe film mijns inziens niet in de weg te staan. Heb je geen zin in een serie rond Felix Leiter, dan kijk je toch niet? Ben je niet geïnteresseerd hoe Miss Moneypenny een ‘angel cake’ bakt, laat het lekker links liggen. Het wordt alleen wel problematisch als de film-Bond zich gaat mengen met de seriekarakters. Zéker als ze aan elkaars serie gaan refereren. Want om dat te begrijpen moet je dus wél naar de avonturen van Q kijken en de computeranimatie van Blofelds kat, anders begrijp je er geen snars meer van. Om nog maar te zwijgen over de acteurs in deze rollen. Om verwarring te voorkomen, casten ze deze zoveel mogelijk voor film én tv. En wat als James Bond als wijze van ludieke cameo in een van de streamingseries zijn neus laat zien? Ik ben er op zijn zachtst gezegd niet helemaal gerust op.

Zoals ik de boeken van Ian Fleming als ‘waarheid’ beschouw in het Bond-universum, en die van John Gardner, Raymond Benson en al die anderen als neveninterpretaties zie, zo zie ik de Eon-serie ook als ‘echt’. Wat ik daarom van de Amazon-Bond-serie wil, is dat deze zodanig de lijn van Eon volgt, dat ik als argeloze kijker niet in de gaten heb dat ik met een andere productiemaatschappij te maken heb.

Die spin-offs, waarover officieel nog niets bekend is, kunnen daarbij voor problemen zorgen, zoals hier eerder beschreven. Al zouden het enkel problemen in mijn autistische bovenkamer zijn als puzzelstukjes die in mijn optiek niet op elkaar passen, dan nog is het een probleem.

Wat helpt ten opzichte van de niet-Eon-productie Never Say Never Again (1983) is dat Amazon alle officiële trademarks heeft: de gunbarrel, het 007-logo en, het belangrijkste, de James Bond Theme. Daarmee raak je gelijk in de juiste mood. Dat is waarom ik me totaal geen zorgen maak voor over tien jaar als de auteursrechten van Ian Flemings James Bond zijn verlopen. Zonder Bond-muziek maak je nu eenmaal geen Bond-film. Althans, niet eentje die vóelt als een Bond-film.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door James Bond Nederland (@jamesbondnl)

Met de nieuwe producenten Amy Pascal en David Heyman officieel aan het roer van nul-nul-zeven, kan het echte werk eindelijk beginnen, daar waar Barbara Broccoli geen zin in had: een opvolger kiezen voor Daniel Craig. Het unieke deze keer is dat er geen grote aankondiging plaatsvindt van de nieuwe Bond. Op straffe van een complete ananas in een lichaamsopening waar je hem ábsoluut niet hebben wil, houdt iedereen die bij de productie betrokken is, zijn kaken stijf op elkaar en krijgen wij de nieuwe James Bond pas te zien… als hij zich bekendmaakt in de film. „The name is Bond. James Bond”, en daar is hij dan. Nee écht, hebben ze voor hém gekozen!?

Zolang Pascal en Heyman al hun pijlen op de film gericht houden, kan Amazon met de rest doen wat het wil. Laat er dan ook gelijk een themapark, een Lego-lijn en James Bond-boterhammenworst komen. Bond zal na jaren weer alomtegenwoordig zijn. De jaren zestig herleven, inclusief Koude Oorlog. Pierce Brosnan keert terug in een old-man-Bond-serie vol charmante grapjes en niemand minder dan Timothy Dalton als keiharde M. Als je niet wil kijken, kijk dan niet, maar hierin ben ik wel geïnteresseerd.

Nog één dingetje: de nieuwe Bond-film wordt verticaal geschoten, zodat de jeugd er ook naar kan kijken. Dat breedbeeldformaat is namelijk compleet achterhaald. En nee dit was geen 1 aprilgrap by the way, vraag maar aan Pathé…

We’re doomed!

Het bericht Column: Shaken and Strirred verscheen eerst op James Bond Nederland.

Het had geen zin er tegenin te gaan. Wat kan ik eraan doen dat in korte tijd medewerkers van James Bond-films doodgaan? Niet dat ik er op aas (al ben ik al lang blij dat er eindelijk weer eens wat te melden valt rond James Bond), maar ik houd de doden wel nauwlettend in de gaten. Het hele jaar door en in aanloop naar het jaareinde helemaal. Dan is het namelijk tijd voor de lijstjes. En een daarvan is de dodenlijst.

In mijn geval is dat een filmpje. Onder begeleiding van John Barry’s instrumentale versie van We Have All the Time in the World komen de overledenen van dit jaar nog één keer tot leven; opdat wij niet vergeten. Als eerbetoon wat zij in meer of mindere mate hebben betekend voor de Bond-films. Soms is dat een snipper als (edel)figurant, de andere keer is dat Sean Connery in hoogst eigen persoon.

De frustratie zit hem in de incompleetheid. Zo overleed vorig jaar september actrice Yvonne Shima, sister Lily uit Dr. No (1962). Dat nieuws werd pas in maart dit jaar wereldkundig gemaakt. Bummer! Die had dus bij het lijstje van vorig jaar gemoeten, bij de overlijdens van 2024 kun je volgens mijn autistische brein geen dode uit 2023 plaatsen, hoe graag ik haar ook had geëerd.

De late bekendmaking van Shima’s dood heeft te maken met nalatigheid van haar nabestaanden, shame on them, niet met onoplettendheid van mijn kant. Zoals wel het geval bij Burt Metcalfe, agent Maxwell in Diamonds Are Forever (1971). Hij overleed in 2022. Ik kwam daar echter pas in 2023 achter. Waarschijnlijk heb ik over zijn naam heen gelezen, want Metcalfe was als producent van de tv-serie M*A*S*H wereldberoemd. Toch deed zijn naam mij in relatie tot James Bond geen belletje rinkelen. Shame on me.

Dit jaar zal het mij niet gebeuren dat ik iemand als Antonio Salines over het hoofd zie; zoals dus gebeurde in 2021. Hij was het oude mannetje in de Fiat die in Spectre (2015) door Bond door de Via Plauto in Rome werd geduwd. Ik heb inmiddels heel IMDb van achter naar voren gedubbelcheckt en ben nog een aantal namen tegenkomen die ik dit jaar had gemist. De teller komt daarmee op dit moment op vijftien. En laat het maar zo blijven, want de video ziet er prachtig uit. De rest wacht maar even met doodgaan tot volgend jaar.

Wie nog lang niet mag gaan, viert deze maand zijn tachtigste verjaardag. Het zal niemand zijn ontgaan dat onze Jeroen, de beschermheer van mijn Bond Blog, een hele grote kaars mag uitblazen. Zo kwam hij aan het woord in talkshows op radio en tv en in een heus jubileuminterview door nationaal feestvarken Wilfried de Jong, die hetzelfde eerder deed met onze koning.

In de aankondiging naar deze Krabbé-tv-special gaf De Jong aan: „Door onze ontmoeting heb ik een andere Jeroen Krabbé ontdekt. Welke dat is, verklap ik niet. Dat mag de kijker zelf ontdekken.” Een quote waar ik me nogal over heb opgewonden. Wilfried de Jong is de zoveelste die Jeroen Krabbé een arrogante eikel vindt. Vond. Een charmante goedlachse allemansvriend wiens vocabulaire voornamelijk bestaat uit het woordje ‘ik’. Maar als íemand recht heeft om te pochen met zijn internationale roem, is het onze Jeroen wel. Want hij heeft het mooi wel allemaal voor elkaar gekregen.

De enige die hem een eikel mag vinden is zijn rots in de branding, zijn vrouw Herma. Die het mede mogelijk heeft gemaakt dat haar echtgenoot heeft kunnen stralen op de wereldpodia. Wat die vrouw heeft moeten doorstaan, getuige de biografie Krabbé dat recentelijk is uitgekomen; door storm en wind is ze naast hem blijven staan en zij is het die ondanks veelvuldige afwezigheid van de vader des huizes hun gezin heeft weten te managen.

Zoals die middag eind juni 1986 waarin Jeroen Krabbé te horen kreeg dat hij de rol van Koskov had bemachtigd. Vol ongeloof belde hij vanuit Londen naar huis om de blijde boodschap te verkondigen. Vrouwlief bleek weinig onder de indruk, het was op dat moment immers spitsuur in huize Krabbé en zij had op dat moment wel iets anders omhanden. Hartstikke leuk natuurlijk, voor haar man, maar praktisch gezien moest er ook gewoon voedsel in drie kindermonden worden gestopt.

De biografie van Krabbé is een prettig leeswerk, of luisterwerk zoals in mijn geval. Kort na publicatie heb ik het boek in één adem uitgeluisterd. Mijn weekend was om voordat ik er erg in had. James Bond wordt veelvuldig aangehaald in de biografie; het startsein van zijn internationale carrière. Ik heb kort daarop met mijn kinderen The Fugitive (1993) opnieuw bekeken. Een film die welhaast beter is dan de beste Bond-film. De sfeer die in hoge mate wordt bepaald door de muziek van James Newton Howard spreekt mij bijzonder aan. Hét voorbeeld van een lekkere Amerikaanse blockbuster. En het vervult mij altijd met trots als de naam ‘Jeroen Krabbe’ in de begintitels verschijnt. Inderdaad, ‘Krabbe’, tot grote hilariteit van de kinderen.

De dag daarop was Left Luggage (1998) aan de beurt. Bij de eerste beelden van het jongetje Simcha welden de tranen in mijn ogen al op, dit had ik nooit eerder zo ervaren. Wellicht dat dat kwam omdat ik de film voor het eerst met mijn eigen kroost bekeek. Al stoorde ik mij, met name aan het begin van de film, aan de semi-komische verhandelingen die naar mijn smaak te kolderiek worden gespeeld door hoofdrolspeelster Laura Fraser. Verder blijft deze film een pareltje met alleen maar prachtige koppen van Isabella Rossellini, Maximilian Schell, Chaim Topol en Jeroen Krabbé zelf. En Adam Monty als de vertederende Simcha. Ik heb het niet droog kunnen houden.

Omdat ik toch in de Krabbé-groef zat, ben ik zijn nieuwe schilderserie over René Matisse, nee, Henri Matisse maar eens gaan bekijken. Daar is Jeroen te zien als een kind in een snoepwinkel. Niet iedereen wil daarin mee, maar zijn aanstekelijke enthousiasme is oprecht, zo ís hij gewoon. Jeroen Krabbé is boven alles een lieve man die zich na tachtig jaar nog steeds kan verwonderen in een langlopende carrière waarin hij vooral leuke dingen heeft gedaan en er zelf nogal verbaasd over is dat híj dat heeft mogen meemaken. En dat is wat Wilfried de Jong zo verbaasde: Jeroen Krabbé speelt niet de rol van Jeroen Krabbé, hij is echt zo. Een goed mens. Een lieverd.

Kortom, je zult van mij geen doden meer zien op Instagram. Met plezier stuur ik berichten de wereld in over de nieuwe soundtrack-cd’s van Moonraker (1979) en The Man with the Golden Gun (1974). Oppervlakkige meuk, maar o zo leuk. Want Moonraker is dé James Bond-soundtrack waar smachtend naar uit werd gekeken. En daar verscheen op een zonnige vrijdagochtend 29 november zomaar in mijn tijdlijn de aankondiging van La-La Land Records. Ik had de slapers nog maar amper uit mijn ogen gewreven of daar stond het echt. Ik kon het bijna niet geloven.

Blijft er één quizvraag over waarvan het antwoord rond 31 december wordt onthuld: welke vijftien namen staan er op mijn dodenlijst van 2024? Opdat wij niet vergeten.

Het bericht Column: Opdat wij niet vergeten verscheen eerst op James Bond Nederland.